Τα έθιμα του γάμου (Ι)



Η ημέρα του γάμου ορίζονταν από τα δύο μέρη. Καλός και μεγαλοπρεπής γάμος θεωρούνταν εκείνος ο οποίος είχε τουλάχιστον μία ή ακόμη καλύτερα δύο δημοτικές ορχήστρες (βιολιά).

Σαν ζύγωνε* η ημέρα του γάμου στα σπίτια του γαμπρού και της νύφης είχε μεγάλη κίνηση. Στο πόδι ήταν όχι μονάχα όλο το σπιτικό αλλά και οι συγγενείς και οι γείτονες.

Την πρώτη Κυριακή προ του γάμου γίνονταν τα καλέσματα. Δύο παιδιά, συγγενείς του γαμπρού και της νύφης με τους καταλόγους των καλεσμένων του γαμπρού και της νύφης πήγαιναν από σπίτι σε σπίτι και φώναζαν: «Είστε καλεσμένοι στο γάμο του τάδε ή της τάδε» Αργότερα τα προσκλητήρια τα έγραφε ο δάσκαλος ή άτομα που ήταν απ’ τα πιο γραμματισμένα του χωριού, χωριστά εκ μέρους του γαμπρού και χωριστά από την μεριά της νύφης και μετά παιδιά από τις δύο πλευρές πήγαιναν από σπίτι σε σπίτι και μοίραζαν τα προσκλητήρια. Τα προσκλητήρια επάνω έγραφαν, αν ήταν από την πλευρά του γαμπρού: πρώτα το όνομα του και μετά της νύφης. Ενώ αν ήταν από την πλευρά της νύφης πρώτα το όνομα της και μετά του γαμπρού.Επίσης αναγραφόταν η ήμερα του γάμου και τα ονόματα των πατεράδων και όχι των μανάδων. Την Τετάρτη προ του γάμου έφτιαχναν τα προζύμια για να είναι έτοιμα για την Πέμπτη. Την Πέμπτη μαζεύονταν οι γυναίκες και τα κορίτσια. Τα κορίτσια κοσκίνιζαν το αλεύρι, για να έχουν και αυτές την τύχη του γάμου, όπως έλεγαν. Και όλες μαζί τραγουδούσαν τα εξής:


Ποιος κοσκινίζει το αλεύρι μας, ματάκια, ματάκια;
Τον κοσκινίζει η τσιούπρα μας, ματάκια, ματάκια.
Με μάννα με πατέρα, ματάκια λιγωμένα.


Από την άλλη, οι άντρες θα πήγαιναν να μαζέψουν τα ξύλα και μετά να διάλεγαν τα σφαχτά για το γάμο. Όσοι έκαναν δουλειές στο σπίτι του γαμπρού και της νύφης έβαζαν ποδιές, τους λεγόμενους φούτάδες .Οι φίλες της νύφης προσκαλούνταν την Πέμπτη να ετοιμάσουν το γιούκι*. Γέμιζαν το διπλό στρώμα, δίπλωναν όμορφα τις βελέντζες, τα παπλώματα, τις κουβέρτες, τα μαξιλάρια και τα έδεναν όμορφα με χρωματιστές κορδέλες, μετά τα έβαζαν στοίβα επάνω στο σεντούκι της νύφης . Αργότερα το σεντούκι αντικαταστάθηκε από τον κομμό. Το σεντούκι ή ο κομμός* ήταν απαραίτητος για τη νύφη. Εκεί θα έβαζε τα καλά της ρούχα, τα εσώρουχα κ.ά. Ήταν χρωματισμένος με διάφορες ζωγραφιές. Στο σπίτι της νύφης, παράλληλα με τις διάφορες δουλειές της προετοιμασίας, τραγουδούσαν και εύθυμα τραγούδια όπως αυτό:


Σ’όλον τον κόσμο, καημένη Λένη,
σ’όλον τον κόσμο, στην οικουμένη,
καμία δεν είδα, καημένη Λένη
καμία δεν είδα, σαν την Ελένη.
Έχει δυο φρύδια, καημένη Λένη
έχει δυο φρύδια σαν το φεγγάρι,
χαρά σε εκείνον, καημένη Λένη
χαρά σε εκείνον που θα σε πάρει.


Και το παρακάτω:


Μικρή γειτονοπούλα μου,
μικρή γειτόνισσα μου,
αφού λουστείς και χτενιστείς
μαραίνεις την καρδιά μου.
Με τη γειτονοπούλα μου
θέλω να κάμω κρίση,
που πάει και αρραβωνιάστηκε
χωρίς να με ρωτήσει.
Ξανθά μαλλιά στην κεφαλή,
πλεγμένα με την τάξη…
και κάθε σκάλα γίνεται
φωτιά για να με κάψει.


Την Πέμπτη έμπειρες ενήλικες γυναίκες ζύμωναν και έψεναν τις μπουγκάτσες* της νύφης και του γαμπρού. Έφτιαχναν από πέντε* μπουγκάτσες η κάθε πλευρά.Επίσης ο γαμπρός έστελνε στη νύφη την οκνά, να βάψει τα μαλλιά και μετά από δύο μέρες, αφού λουζόταν, τα μαλλιά της γινόταν κόκκινα. Έτσι έδιναν άλλη χάρη στη στολισμένη, νυφούλα. Μαζί με την οκνά που έστελνε ο γαμπρός για την νύφη, έστελνε και μπουγκάτσια.

Το Σάββατο, παραμονή του γάμου ερχόταν στο χωριό τα βιολιά της χαράς (του γάμου), τα οποία για να ακουστούν έπαιζαν μουσική κατά τη διαδρομή. Στο σπίτι της νύφης γίνονταν μεγάλο γλέντι, με ποτά και φαγητά για τους συγγενείς της, εκφράζοντας έτσι τη χαρά για την αξιοσημείωτη μέρα στη ζωή της κόρης, που θα έφευγε την επόμενη από το πατρικό της σπίτι. Τα βιολιά πηγαίνανε στο σπίτι της νύφης και χτυπούσαν το μοιρολόι. Αν δεν χτυπήσει το μοιρολόι δεν άρχιζε ο γάμος. Η χαρά τους εκφράζονταν με τα ωραία εύθυμα τραγούδια των καλεσμένων.


Σε πολλές χαρές που πήγα
τέτοια νύφη εγώ δεν είδα.
Έχει μπάλα σαν μεϊντάνι
και το φρύδι σα γαϊτάνι,
έχει μύτη σαν κοντήλι
και το στόμα δαχτυλίδι,
έχει το λαιμό χυτό
μαρμαροπελεκητό,
έχει χέρια σαν λαμπάδες
όπου λειτουργούν παπάδες
και το μπόι κυπαρίσσι
ο Θεός να το χαρίσει.


Άλλο τραγούδι που υμνεί τις ομορφιές της νύφης ήταν και το παρακάτω:


Νύφη στρογγυλοπρόσωπη
και ροδομαγουλάτη,
την πέτρα κάνεις τρίμματα
με το δικό σου μάτι.
Αηδόνια δεκατέσσερα
θα στείλω στην αυλή σου
να κελαηδούν κάθε πρωί
να σκάσουν οι εχθροί σου.


Το Σάββατο, αργά το βράδυ στο τραπέζι που κάνει η νύφη πηγαίνουν οι ποιο κοντινοί συγγενείς του γαμπρού και κάθονται περίπου δύο ώρες τους δίνουν ένα χορό και μετά φεύγουν. Το γλέντι συνεχίζεται μέχρι το πρωί.


ΤΟ ΦΛΑΜΠΟΥΡΟ-ΜΠΑΪΡΆΚΙ

Το Σάββατο το απόγευμα σηκώνουν το φλάμπουρο, το λάβαρο του γάμου. Το φλάμπουρο είναι ένα πολυσήμαντο σύμβολο. Συμβολίζει την γενναιότητα και την καρπερότητα. Είναι δέντρο τεχνητό που φορτώνονταν με ερωτικούς συμβολισμούς. Σ’ένα ψηλό κοντάρι, έδεναν στην κορφή του σταυρωτά κλωνάρια ελιάς και στις άκρες έβαζαν λεμόνια, ρόιδα και μήλα. Στην κορυφή τοποθετείται ο σταυρός, ο οποίος μπορεί να υπήρχε μάλιστα και στο πανί που βάζονταν στο φλάμπουρο. Φίλοι και συγγενείς τραγουδούσανε:


Ποιος αρματώνει φλάμπουρο
με ρόιδα, με ρόιδα.
Με ρόιδα και με μήλα,
με την ευχή πατέρα.
Και ποιος μας το στολίζει,
με ρόιδα, με ρόιδα
με την ευχή της μάνας του,
με την ευχή του κύρη.
Του (…) είναι το φλάμπουρο
με ρόιδα, με ρόιδα.
Με ρόιδα και με μήλα,
με την ευχή πατέρα.
Της (…) τα στολίδια,
με ρόιδα, με ρόιδα
Με ρόιδα και με μήλα,
με την ευχή της μάνας.
Ποιος αρματώνει φλάμπουρο
με γειά του με χαρά του
χαρά να έχει η καρδιά του…

Το μπαϊράκι το στήνουν σ’ένα μέρος της αυλής, πάνω σε μια θημωνιά* με ξύλα για να φαίνεται από μακριά. Τρεις τουφεκιές ακούονται τώρα, είναι σημάδι επίσημη αναγγελία σ’όλο το χωριό, ότι ο γάμος «πιάστηκε».

Έθιμο ήταν στα παλιά χρόνια να σφάζουν κριάρι χρονιάρικο* τούτη την ώρα στην αυλή του σπιτιού. Έπρεπε να ματοβαφεί η αυλή γιατί τώρα “πιάνεται” ο γάμος… Συνήθειες παλιές, “λείψανα” από τα έθιμα των προγόνων μας, των αρχαίων Ελλήνων.

Αυτό το έθιμο του φλάμπουρου έχει πολλά χρόνια που έχει εξαφανιστεί, ίσως και να ξεχάστηκαν ακόμη και οι αναμνήσεις του.


Δερβιτσιώτικος γάμος κατά την κομμουνιστική περίοδο


(Συνέχεια στην επόμενη ανάρτηση)


*ΖΗΓΩΝΕ: ΠΛΗΣΙΑΖΕ
*ΓΙΟΥΚΙ: ΤΟ ΣΥΝΟΛΟ ΤΩΝ ΡΟΥΧΩΝ, ΤΩΝ ΚΕΝΤΗΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΑΛΛΩΝ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΩΝ ΠΟΥ ΠΗΓΑΙΝΕ Η
ΝΥΦΗ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΟ ΤΗΣ ΣΠΙΤΙ.
*ΚΟΜΜΟΣ: ΕΠΙΠΛΟ ΜΕ ΠΟΛΛΑ ΡΑΦΙΑ ΤΟ ΟΠΟΙΟ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΣΕ Η ΝΥΦΗ ΓΙΑ ΝΑ ΒΑΖΕΙ ΤΑ ΡΟΥΧΑ ΚΑΙ ΤΑ ΚΟΣΜΗΜΑΤΑ ΤΗΣ.
*ΜΠΟΥΓΚΑΤΣΕΣ: ΑΡΤΟΙ ΕΛΑΦΡΟΣ ΓΛΥΚΟΙ ΚΑΙ ΑΡΩΜΑΤΙΣΜΕΝΟΙ. ΦΤΙΑΧΝΟΤΑΝ ΑΠΟ ΤΙΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΤΩΝ ΣΠΙΤΙΩΝ ΤΩΝ ΜΕΛΛΟΝΥΜΦΩΝ. ΕΠΙΣΗΣ ΣΤΟΛΙΖΟΝΤΑΝ ΜΕ ΜΕΓΑΛΗ ΠΡΟΣΟΧΗ ΜΕ ΔΙΑΦΟΡΑ ΣΧΕΔΙΑ.
*ΠΕΝΤΕ ΜΠΟΥΓΚΑΤΣΕΣ: ΣΥΜΒΟΛΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΚΗ ΠΕΡΙΚΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΝΤΕ ΑΡΤΩΝ ΠΟΥ ΕΛΟΓΗΣΕ Ο ΧΡΙΣΤΟΣ ΚΑΙ ΧΟΡΤΑΣΑΝ ΠΑΝΩ ΑΠΟ ΠΕΝΤΕΣ ΧΙΛΙΑΔΕΣ ΑΝΘΡΩΠΟΙ. ΣΥΜΒΟΛΙΖΕΙ ΤΗΝ ΑΦΘΟΝΙΑ ΣΕ ΥΛΙΚΑ ΑΓΑΘΑ ΑΛΛΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΥΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΘΕΟΥ ΣΤΟ ΝΕΟ ΣΠΙΤΙΚΟ.
*ΘΗΜΩΝΙΑ Η ΘΕΜΩΝΙΑ: ΣΤΟΙΒΑ ΜΕ ΞΥΛΑ.
*ΚΡΙΑΡΙ ΧΡΟΝΙΑΡΙΚΟ: ΚΡΙΑΡΙ ΕΝΟΣ ΕΤΟΥΣ.


πηγές: Μαρτυρίες ντόπιων κατοίκων Δερβιτσάνης.


παράθεση από: dervitsani.gr










Σχόλια