Η διαρροή του αμερικανικού προσχεδίου των 28 σημείων για την ειρήνευση στην Ουκρανία πυροδότησε κύμα αντιδράσεων τόσο στο Κίεβο όσο και στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Το έγγραφο, που παρουσιάζεται από την Ουάσιγκτον ως «ρεαλιστική επιλογή τερματισμού του πολέμου», συγκρούεται σε πολλά σημεία με τις πάγιες «κόκκινες γραμμές» του προέδρου Βολοντίμιρ Ζελένσκι. Η αποδοχή του, χωρίς ουσιαστικές τροποποιήσεις, θα μπορούσε να έχει βαθιές πολιτικές συνέπειες στο εσωτερικό της χώρας και να αναδιαμορφώσει ολόκληρη την αρχιτεκτονική ασφαλείας της περιοχής.
Καίριο ζήτημα αποτελεί το ότι το προσχέδιο φαίνεται να έχει διαμορφωθεί κυρίως από τις ΗΠΑ και τη Ρωσία, με περιορισμένη – αν όχι ανύπαρκτη – συμμετοχή της Ουκρανίας ή της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αυτή η διμερής προσέγγιση δημιουργεί αίσθηση περιθωριοποίησης του Κιέβου και υπονομεύει το πολιτικό αφήγημα ότι η Ουκρανία είναι κυρίαρχος παράγοντας στη διαπραγμάτευση για το μέλλον της.
Η ΕΕ, παρότι διχασμένη, αντιδρά: αρκετά κράτη-μέλη, κουρασμένα από τον μακροχρόνιο πόλεμο, βλέπουν ένα ενδεχόμενο πάγωμα της σύγκρουσης ως προτιμότερο από τη συνέχισή της, ενώ άλλες χώρες θεωρούν ότι η αποδοχή μιας λύσης διαμορφωμένης άνευ ευρωπαϊκής συμμετοχής υπονομεύει στρατηγικά τα συμφέροντα της Ένωσης.
Το πλέον εκρηκτικό σημείο του σχεδίου αφορά τις εδαφικές ρυθμίσεις. Η Ουκρανία καλείται να αποδεχθεί την de facto απώλεια της Κριμαίας, του Λουγκάνσκ και του Ντονέτσκ, ενώ προτείνεται η δημιουργία «ουδετέρων ζωνών» υπό ρωσική επιτήρηση σε περιοχές που σήμερα δεν τελούν υπό ρωσικό έλεγχο. Το μέτωπο στις περιοχές Ζαπορίζια και Χερσώνα θα παγώσει στις υφιστάμενες γραμμές.
Για μια κοινωνία που έχει πληρώσει βαρύτατο ανθρώπινο κόστος και έχει αναπτύξει ισχυρή εθνική αντίσταση, η αποδοχή τέτοιων όρων μπορεί να εκληφθεί ως ανταμοιβή της ρωσικής επιθετικότητας. Πολιτικά, αυτή η επιλογή θα έφερνε σε εξαιρετικά δύσκολη θέση την ουκρανική ηγεσία.
Ένα ακόμη προβληματικό σημείο είναι η απαίτηση να αποκηρύξει η Ουκρανία τον στόχο της ένταξης στο ΝΑΤΟ μέσω συνταγματικών αλλαγών. Αν και το σχέδιο επιτρέπει την πορεία προς την ΕΕ, η εγκατάλειψη της ατζέντας του ΝΑΤΟ θεωρείται από πολλούς Ουκρανούς ως παραδοχή ότι η Ρωσία διατηρεί ένα είδος «βέτο» στις στρατηγικές επιλογές της χώρας.
Η απαίτηση αυτή συνδυάζεται με προτάσεις για περιορισμό του μεγέθους του ουκρανικού στρατού, κάτι που στην πράξη αποδυναμώνει την ικανότητα αποτροπής ενός μελλοντικού ρωσικού επιθετικού σεναρίου. Για το Κίεβο, αυτές οι προβλέψεις συνιστούν στρατηγική παγίδευση.
Το προσχέδιο προβλέπει τη σταδιακή «επανένταξη» της Ρωσίας στην παγκόσμια οικονομία, υπό την προϋπόθεση ότι μέρος των παγωμένων ρωσικών περιουσιακών στοιχείων θα χρησιμοποιηθεί για την ανοικοδόμηση της Ουκρανίας. Αν και αυτό παρουσιάζεται ως μια αναγκαία ανταλλαγή, προκαλεί έντονες ενστάσεις, καθώς τίθεται ζήτημα εποπτείας, ελέγχου και αξιοπιστίας της εφαρμογής.
Οι αμερικανικές εγγυήσεις που περιλαμβάνονται στο σχέδιο, αν και σημαντικές σε επίπεδο ρητορικής, δεν αποσαφηνίζουν επαρκώς τους μηχανισμούς επιβολής τους, όπως π.χ. την αυτόματη επαναφορά κυρώσεων σε περίπτωση παραβιάσεων από τη Ρωσία. Χωρίς σαφές πλαίσιο εφαρμογής, οι δεσμεύσεις αυτές μοιάζουν εύθραυστες.
Ο Ζελένσκι βρίσκεται αντιμέτωπος με το πιο δύσκολο σταυροδρόμι από την έναρξη της εισβολής. Αν παρουσιάσει τη συμφωνία ως αναγκαίο βήμα για τη διάσωση της χώρας, κινδυνεύει να απωλέσει μέρος της λαϊκής υποστήριξης και να κατηγορηθεί ότι υπέκυψε σε πιέσεις. Παράλληλα, ήδη υπάρχουν κατηγορίες περί κυβερνητικής διαφθοράς που επιβαρύνουν το πολιτικό κλίμα.
Από την άλλη, η απόρριψη του σχεδίου μπορεί να οδηγήσει σε συνέχιση ενός πολέμου φθοράς, με αβέβαιη έκβαση και βαθιά εξάρτηση από την εξωτερική βοήθεια.
Το προσχέδιο των 28 σημείων, όσο «ρεαλιστικό» κι αν εμφανίζεται από αμερικανικής πλευράς, είναι εξόχως προβληματικό. Απαιτεί σημαντικές αλλαγές, ουσιαστική συμμετοχή της Ουκρανίας και της ΕΕ και χρόνο για απαιτητικές διαπραγματεύσεις. Το πολιτικό και στρατιωτικό τοπίο παραμένει ρευστό και κάθε εξέλιξη στο πεδίο μπορεί να ανατρέψει εκ νέου τα δεδομένα.
Το μόνο βέβαιο είναι ότι ο δρόμος προς μια βιώσιμη ειρήνη παραμένει μακρύς, δύσκολος και γεμάτος κινδύνους — και ότι η διατήρηση της εθνικής ενότητας ίσως αποδειχθεί το ισχυρότερο «όπλο» της Ουκρανίας στη διαπραγματευτική της μάχη.
Διαβάστε ακόμη
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου
Τα σχόλια απηχούν αποκλειστικά τις απόψεις των αναγνωστών