Σταύρος Γ. ΝΤΑΓΙΟΣ
Διδάκτωρ Ιστορίας του ΑΠΘ
Ο Λευτέρης Τάλλιος γεννήθηκε στο Χαντήρ-αγά, το 1912 (σήμερα χωριό «Λευτέρης Τάλιος») του Βούρκου· ήταν γόνος γνωστής μεγάλης οικογένειας. Εστάλη από τον φιλομαθή παππού του στη Δρόβιανη για να φοιτήσει την Α’ και Β΄ τάξη του δημοτικού και στη συνέχεια στη Λεσνίτσα και Δέλβινο, χωριά με μακρά εκπαιδευτική παράδοση, για τις υπόλοιπες τάξεις. Στη συνέχεια φοίτησε στο 5-ετές γυμνάσιο Φιλιατών, όπως πολλοί άλλοι πατριώτες του και, τέλος, στο Διδασκαλείο των Ιωαννίνων και όχι στο εκκολαπτήριο εθνικού φρονηματισμού της Μονής Βελλά, το οποίο λειτουργούσε υπό την αιγίδα του Μητροπολίτη Σπυρίδωνος κυρίως για τις εκπαιδευτικές ανάγκες του βορειοηπειρωτικού ελληνισμού. Το Γυμνάσιο Φιλιατών, το οποίο καλλιεργούσε επίσης ακραιφνή εθνική συγκρότηση στους σπουδαστές εμφανιζόταν περισσότερο ανοιχτό σε σχέση με τη Μονή Βελλά όπου «επικρατούσε η άκρατη ‘θεοκρατία’» σύμφωνα με τις μαρτυρίες τροφίμων. Εν τούτοις, κι εκεί υπήρχαν ομάδες αναρχικών. Κυκλοφορούσε, βέβαια, και αιρετική βιβλιογραφία εκτός του σχολικού ιδεολογικού εξαναγκασμού.
Από το Διδασκαλείο Ιωαννίνων αποφοίτησε το 1933. Μαζί με το πτυχίο του διδασκάλου απεδείχθη και δεξιοτέχνης της μουσικής (έπαιζε βιολί). Άμα τη αποφοίτησει διορίσθηκε από την «Επιτροπή επί των Εκπαιδευτικών Βορείου Ηπείρου» (1925) με έδρα τα Ιωάννινα κοινοτικός διδάσκαλος (μισθοδοτούμενος, στην πραγματικότητα, από την Ελλάδα) στην Τσούκα, στην Πέπελη και σε άλλα χωριά της ιδιαίτερης πατρίδας του και θεωρείτο προσοντούχος, ιδίως όσον αφορά τις γεωργικές δραστηριότητες. Δυο στοιχεία του χαρακτήρα του αναδεικνύονται από τα πρώιμα εκπαιδευτικά του χρόνια: το αγωνιστικό του πνεύμα και ο διάχυτος αθεϊσμός. Το διάστημα της καθολικής λευκής εκπαιδευτικής αποχής των Βορειοηπειρωτών (1933-1936) η συμβολή του ελέγχεται σχεδόν ως αμελητέα.
Το καλοκαίρι του 1936 (έως τον Νοέμβριο) υπηρέτησε τη στρατιωτική του θητεία στα Τίρανα ως έφεδρος αξιωματικός του αλβανικού στρατού, αλλά από κάποια παρεξήγηση κηρύχθηκε ανυπότακτος, συνελήφθη και οδηγήθηκε στις φυλακές του Ελμπασάν, φρουρούμενος.
Το 1940, κατά την ελληνική αντεπίθεση στον ελληνο-ιταλικό πόλεμο, κατετάγη εθελοντικά στον Ελληνικό Στρατό (ως στρατεύσιμος), εμφανιζόμενος μαζί με τον συγγενή εξ αγχιστείας του Ηλία Γκυζέλη (άνδρα της αδελφής του Σοφίας) στις ένοπλές συγκρούσεις με τον ιταλικό στρατό έως το Κουρβελέσι. Η επέλαση του ελληνικού στρατού, πέρα από την ελληνική επικράτεια, δεν είχε σκοπό μόνον την εκδίωξη των κατακτητών, αλλά και την απελευθέρωση της περιοχής και τη διάσωση του βορειοηπειρωτικού ελληνισμού. Σύμφωνα με τις ακήρυχτες πολιτικές αντιλήψεις εκείνης της εποχής η ένδοξη ελληνική εποποιΐα μπορούσε να δώσει μια λύση και στο εκκρεμούν βορειοηπειρωτικό. Ασφαλώς, οι πρώιμες αντιλήψεις του Τάλλιου προσιδίαζαν στην εξέλιξη αυτή· ο ίδιος αγωνίσθηκε στο πεδίο των μαχών για την υλοποίησή τους.
Την άνοιξη του 1941, μετά την κατάρρευση του ελληνο-ιταλικού μετώπου, την υποχώρηση του Ελληνικού Στρατού και του κενού που άφησαν οι ελληνικές αρχές (οι οποίες είχαν εγκαταστήσει και τις υποτυπώδεις δομές εξουσίας σε όλη την ελληνόφωνη περιοχή), την εμφάνιση των συμμοριτικών ομάδων και των ληστρικών επιδρομών στην υπό υποχώρηση από το Ελληνικό Στρατό περιοχή την οποία νέμονταν, οι Βορειοηπειρώτες διανοούμενοι –ιδίως οι άμεσα εμπλεκόμενοι στις εχθροπραξίες και σε οιαδήποτε άλλη μορφή αρωγής προς τον Ελληνικό Στρατό, βρέθηκαν ενώπιο του ηθικού διλλήματος: να ακολουθήσουν τα υποχωρούντα ελληνικά στρατεύματα ή να παραμείνουν στις εστίες τους και να αγωνιστούν για το εθνικό μέλος της πατρίδας τους; Ανεδείχθησαν τρεις βασικές κατηγορίες: Η πρώτη κατηγορία, συνιστάμενη κυρίως από διδασκάλους, ακολούθησαν τα ελληνικά στρατεύματα και βραδύτερα ενώθηκαν με τα ανταρτικά τμήματα ΕΔΕΣ-ΕΟΑΕ του Στρατηγού Ναπολέοντα Ζέρβα· οι ανήκοντες στη δεύτερη κατηγορία παρέμειναν αναμενόμενοι στην περιοχή, και η τρίτη, ελάχιστοι μεταφέρθηκαν στην αλβανική ενδοχώρα ως μέλη του φασιστικού κόμματος [μετεξελισσόμενοι στη συνέχεια σε κομμουνιστές ή και σε κυβερνητικούς τιτλούχους] και ακόμα λιγότεροι ως υπηρετούντες στην κατοχική χωροφυλακή της Αλβανίας. Υπήρχαν και τέτοιοι. Ο Λευτέρης Τάλλιος ανήκει στη δεύτερη κατηγορία, εισερχόμενος σε ένα καθεστώς ιδιάζουσας ημιπαρανομίας, εν γνώσει των επιχείρων που μπορούσε να υποστεί λόγω της εμπλοκής του ως στρατευμένος στον ελληνο-ιταλικό πόλεμο στο πλευρό του αγωνιζόμενου Ελληνικού Στρατού. Από τότε εισέρχεται στην στενή προσοχή της αλβανικής χωροφυλακής, παρακολουθούμενος όχι ως κομμουνιστής, αλλά ως ύποπτο «ανατρεπτικό στοιχείο» και φορέας του ελληνισμού. Στις αρχές του 1942 συνελήφθη από τις αλβανικές αρχές στο χωριό του, κατηγορούμενος για ανατρεπτική δράση (veprimtari subversive), συνέργεια με τις στρατιωτικές δυνάμεις της Ελλάδας εις βάρος της Αλβανίας και, ανακρινόμενος, οδηγήθηκε στους Αγίους Σαράντα. Λόγω της υψηλής επικινδυνότητας μετήχθη στις φυλακές Αυλώνας και στη συνέχεια στα Τίρανα. Τον Ιούλιο του 1942 παραπέμφθηκε ενώπιο του Στρατοδικείου Τιράνων, αλλά η έδρα δεν βρήκε αποδείξεις ενοχής και την 21η Ιουλίου 1942, κατά την επ’ ακρόαση συνεδρίαση, αφέθηκε ελεύθερος. Μια εβδομάδα βραδύτερα, όμως, την 31η Ιουλίου 1942 η αντινομαρχία Κονίσπολης ζήτησε την εξόρισή του (τότε υπηρετούσε διδάσκαλος στο Καινούριο Μεμούσμπεϊ) λόγω της επικινδυνότητας και των ελληνικών εθνικών του φρονημάτων, επειδή «άμα τη καταλήψει της περιοχής αυτής, στην οποία δίδασκε ο Τάλιος, από τα ελληνικά σώματα, –η περίπτωσή του αποτελεί σχεδόν καθολική εξαίρεση– στρατιωτικοποιήθηκε στον [ελληνικό] εχθρικό στρατό επιδεικνύοντας ασυνήθιστη δράση ως δραστήριο μέλος της οργάνωσης «Νεολαία» –δεν διευκρινίζει εάν ανήκει στην μεταξική νεολαία, ήτοι στην Εθνική Οργάνωση Νεολαίας (ΕΟΝ), ή σε άλλες αιρέσεις– εις βάρος του κράτους μας και δεδομένου ότι τα ιδανικά και το θάρρος του κατά το διάστημα της δοκιμής άγγιζαν τα όρια της θυσίας, διότι ήταν ελάχιστοι οι ελληνόφωνοι που τέθηκαν υπό όπλα, τον καθιστούν άκρως επικίνδυνο για το αλβανικό κράτος».
Μετήχθη ξανά στις φυλακές Αργυρόκαστρου όπου έμεινε ως κρατούμενος επί ένα χρόνο. Σε όλη τη δικογραφία δεν χαρακτηρίζεται ως «κομμουνιστής», αλλά ως «ανατρεπτικό στοιχείο» εμφορούμενο από ελληνικό σοβινιστικό καθορισμό.
πηγή: media.literatus.gr
Σχετικές Δημοσιεύσεις
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου
Τα σχόλια απηχούν αποκλειστικά τις απόψεις των αναγνωστών