Η δολοφονία του Καποδίστρια: Η ιατρική έκθεση, η τροχιά της σφαίρας και τα ερωτήματα που έμειναν στην Ιστορία
Κι όμως, σχεδόν δύο αιώνες αργότερα, μια σύντομη ιατρική περιγραφή των τραυμάτων του Καποδίστρια εξακολουθεί να τροφοδοτεί συζητήσεις. Όχι επειδή η ιατρική έκθεση αποκαλύπτει κάποιον «άγνωστο δολοφόνο». Δεν το κάνει. Αλλά επειδή η περιγραφή της πορείας του βλήματος δημιουργεί ένα ανατομικό και γεωμετρικό ερώτημα: από ποιο ακριβώς σημείο και με ποια στάση πυροβολήθηκε ο Κυβερνήτης;
Το τελευταίο πρωινό
Το πρωί της 27ης Σεπτεμβρίου 1831, ο Ιωάννης Καποδίστριας ξεκίνησε από το Κυβερνείο του Ναυπλίου για να μεταβεί στην εκκλησία του Αγίου Σπυρίδωνα.
Η πολιτική ατμόσφαιρα ήταν ήδη εξαιρετικά τεταμένη. Η σύγκρουση της κυβέρνησης με ισχυρά τοπικά και πολιτικά συμφέροντα είχε βαθύνει. Στην κορυφή της αντιπαράθεσης βρίσκονταν και οι Μαυρομιχαλαίοι, με τον Πετρόμπεη Μανιάτη να βρίσκεται υπό περιορισμό και τους συγγενείς του να θεωρούν ότι η κυβέρνηση είχε προσβάλει την οικογένεια και την πολιτική της ισχύ. Οι Κωνσταντίνος και Γεώργιος Μαυρομιχάλης βρίσκονταν εκείνο το πρωινό κοντά στην είσοδο του Αγίου Σπυρίδωνα. Σύμφωνα με την παραδοσιακή αφήγηση, ο Καποδίστριας τούς αντιλήφθηκε καθώς πλησίαζε στον ναό, αλλά συνέχισε την πορεία του.
Λίγα δευτερόλεπτα αργότερα ακούστηκαν οι πυροβολισμοί. Ο Κωνσταντίνος Μαυρομιχάλης πυροβόλησε τον Κυβερνήτη στο κεφάλι και ο Γεώργιος τον τραυμάτισε με μαχαίρι στη βουβωνική χώρα. Ο Καποδίστριας κατέρρευσε και πέθανε σχεδόν αμέσως. Η Ελλάδα έχασε τον πρώτο της Κυβερνήτη. Αλλά η υπόθεση δεν τελείωσε εκεί.
Τι κατέγραψαν οι γιατροί
Λίγο μετά τη δολοφονία, τέσσερις γιατροί εξέτασαν τη σορό του Καποδίστρια. Η έκθεση περιγράφει στο πίσω μέρος της κεφαλής μια διαμπερή σφαιροειδή πληγή από πυροβόλο όπλο. Η κρίσιμη φράση είναι αυτή: «Η οποία πληγή διεύθυνετο από τα δεξιά προς τα αριστερά κάτωθεν προς τα άνω και ετελείωνε προς τον αριστερόν κρόταφον».
Με απλά λόγια, οι γιατροί περιγράφουν μια πορεία του βλήματος: από δεξιά προς αριστερά και από κάτω προς τα πάνω. Το βλήμα, σύμφωνα με την έκθεση, κατέληξε προς τον αριστερό κρόταφο, χωρίς να προκαλέσει εκεί βλάβη στο δέρμα.
Οι γιατροί κατέγραψαν επίσης μια δεύτερη, επιφανειακή πληγή στο άνω μέρος της ίδιας περιοχής της κεφαλής και μία ακόμη πληγή στη δεξιά βουβωνική χώρα, η οποία είχε προκληθεί από «όπλον κοπτερόν και οξύ». Το συμπέρασμα των γιατρών ήταν ότι ο θάνατος προήλθε από τα συγκεκριμένα τραύματα. Η έκθεση, επομένως, δεν ήταν απλώς μια τυπική καταγραφή. Για τη σύγχρονη ιστορική έρευνα αποτελεί ένα από τα ελάχιστα πρωτογενή τεκμήρια που επιτρέπουν να επιχειρηθεί ανασύσταση της τελευταίας στιγμής του Καποδίστρια.
Η «ανοδική» σφαίρα
Εδώ αρχίζει το πιο αμφιλεγόμενο κομμάτι της υπόθεσης. Σε μεταγενέστερες αναλύσεις η πορεία του βλήματος έχει αποδοθεί σε ανοδική γωνία περίπου 20–30 μοιρών. Η συγκεκριμένη αριθμητική γωνία, όμως, δεν εμφανίζεται αυτούσια στη δημοσιευμένη διατύπωση της πρωτογενούς ιατρικής έκθεσης. Αυτό που αναφέρουν οι γιατροί είναι η κατεύθυνση «κάτωθεν προς τα άνω».
Η διαφορά δεν είναι ασήμαντη. Η ιατρική έκθεση περιγράφει το τραύμα. Η ακριβής γωνία αποτελεί μεταγενέστερη γεωμετρική ερμηνεία της περιγραφής. Και ακριβώς αυτή η ανοδική πορεία αποτέλεσε τη βάση για μια σειρά ερωτημάτων.
Εάν ο Κωνσταντίνος Μαυρομιχάλης βρισκόταν στο πλατύσκαλο της εκκλησίας, δηλαδή σε υψηλότερο επίπεδο από τον Καποδίστρια, πώς εξηγείται μια βολή που κινήθηκε από κάτω προς τα πάνω; Η απάντηση δεν είναι απλή.
Το ύψος, η στάση και η θέση του δράστη
Η δολοφονία δεν έγινε σε έναν επίπεδο, ανοιχτό χώρο όπου η θέση του θύματος και του δράστη θα μπορούσε να προσδιοριστεί εύκολα. Ο Καποδίστριας βρισκόταν στον δρόμο μπροστά από την είσοδο του Αγίου Σπυρίδωνα, ενώ οι Μαυρομιχαλαίοι βρίσκονταν στην περιοχή της εισόδου και του πλατύσκαλου. Η ακριβής στάση του Κυβερνήτη τη στιγμή του πυροβολισμού έχει τεράστια σημασία.
Ήταν όρθιος; Είχε σκύψει; Είχε στρέψει το κεφάλι; Είχε κάνει κάποιο βήμα προς την είσοδο; Ήταν σε κίνηση; Και πού ακριβώς βρισκόταν το χέρι του δράστη; Ακόμη και μια μικρή αλλαγή στη στάση του κεφαλιού μπορεί να μεταβάλει σημαντικά την εσωτερική τροχιά μιας σφαίρας. Γι' αυτό η ανοδική πορεία του βλήματος δεν αρκεί για να αποδείξει ότι ο Κωνσταντίνος Μαυρομιχάλης δεν πυροβόλησε τον Καποδίστρια. Μπορεί όμως να αποτελέσει αντικείμενο ιστορικής και βαλλιστικής διερεύνησης.
Οι άλλοι πυροβολισμοί και οι άγνωστοι της σκηνής
Ένα ακόμη στοιχείο που έχει τροφοδοτήσει τις εναλλακτικές εκδοχές είναι ότι στις μαρτυρίες εμφανίζονται και άλλα πρόσωπα που βρίσκονταν κοντά στην εκκλησία. Σε μεταγενέστερες ανακατασκευές της σκηνής γίνεται λόγος για έναν «ξηρακιανό νέο» και για έναν ακόμη άγνωστο άνδρα, ενώ συζητείται και ο ρόλος των συνοδών και των φρουρών του Κυβερνήτη. Υπάρχουν επίσης αναφορές για πυροβολισμό που αστόχησε και κατέληξε στον τοίχο του ναού. Αυτά τα στοιχεία έχουν χρησιμοποιηθεί από ορισμένους συγγραφείς για να υποστηριχθεί ότι η δολοφονία ενδεχομένως να ήταν πιο σύνθετη από την απλή εικόνα δύο Μαυρομιχαλαίων που επιτίθενται στον Κυβερνήτη. Εδώ όμως απαιτείται προσοχή. Το ότι υπήρχαν και άλλα πρόσωπα στον χώρο δεν σημαίνει ότι αυτά συμμετείχαν στη δολοφονία. Το ότι υπάρχουν διαφορετικές μαρτυρίες δεν αποτελεί απόδειξη οργανωμένης συνωμοσίας. Η ιστορική έρευνα πρέπει να διαχωρίζει το τεκμήριο από την υπόθεση.
Οι Μαυρομιχαλαίοι και η επίσημη εκδοχή
Η παραδοσιακή αφήγηση παραμένει σαφής ως προς τον βασικό πυρήνα της: οι Κωνσταντίνος και Γεώργιος Μαυρομιχάλης βρίσκονταν στο σημείο και συμμετείχαν στην επίθεση. Ο Κωνσταντίνος συνδέεται με τον πυροβολισμό και ο Γεώργιος με το μαχαίρωμα. Ο πρώτος σκοτώθηκε αμέσως από τους συγκεντρωμένους, ενώ ο δεύτερος κατέφυγε στη Γαλλική Πρεσβεία και συνελήφθη αργότερα. Η συμμετοχή τους, επομένως, δεν αποτελεί απλώς προϊόν μιας νεότερης θεωρίας. Το ερώτημα που τίθεται από ορισμένους ερευνητές είναι διαφορετικό: Ήταν μόνοι τους;
Και ακόμη: Ποιοι γνώριζαν εκ των προτέρων την επίθεση; Υπήρχαν συνεργοί; Υπήρχε πολιτική ή ξένη υποκίνηση; Σε αυτά τα ερωτήματα δεν υπάρχει ένα αντίστοιχα ασφαλές τεκμηριωμένο συμπέρασμα.
Η Ελλάδα μετά τον Καποδίστρια
Η δολοφονία δεν ήταν ένα απομονωμένο εγκληματικό περιστατικό. Συνέβη σε μια Ελλάδα βαθιά διχασμένη. Ο Καποδίστριας προσπαθούσε να οικοδομήσει συγκεντρωτικό κρατικό μηχανισμό σε μια χώρα που μόλις έβγαινε από την Επανάσταση και στην οποία ισχυρές τοπικές οικογένειες, στρατιωτικοί αρχηγοί και πολιτικές ομάδες διεκδικούσαν επιρροή. Η σύγκρουση δεν ήταν μόνο προσωπική. Ήταν σύγκρουση για το ίδιο το μοντέλο του νέου ελληνικού κράτους.
Πόσο ισχυρή θα ήταν η κεντρική κυβέρνηση;
Πόση αυτονομία θα διατηρούσαν οι τοπικοί παράγοντες;
Ποιος θα έλεγχε τον κρατικό μηχανισμό;
Και ποια από τις μεγάλες ευρωπαϊκές δυνάμεις θα είχε τον μεγαλύτερο λόγο στις ελληνικές εξελίξεις;
Η δολοφονία του Καποδίστρια ήρθε μέσα σε αυτή την εκρηκτική πολιτική πραγματικότητα.
Ήταν όρθιος; Είχε σκύψει; Είχε στρέψει το κεφάλι; Είχε κάνει κάποιο βήμα προς την είσοδο; Ήταν σε κίνηση; Και πού ακριβώς βρισκόταν το χέρι του δράστη; Ακόμη και μια μικρή αλλαγή στη στάση του κεφαλιού μπορεί να μεταβάλει σημαντικά την εσωτερική τροχιά μιας σφαίρας. Γι' αυτό η ανοδική πορεία του βλήματος δεν αρκεί για να αποδείξει ότι ο Κωνσταντίνος Μαυρομιχάλης δεν πυροβόλησε τον Καποδίστρια. Μπορεί όμως να αποτελέσει αντικείμενο ιστορικής και βαλλιστικής διερεύνησης.
Οι άλλοι πυροβολισμοί και οι άγνωστοι της σκηνής
Ένα ακόμη στοιχείο που έχει τροφοδοτήσει τις εναλλακτικές εκδοχές είναι ότι στις μαρτυρίες εμφανίζονται και άλλα πρόσωπα που βρίσκονταν κοντά στην εκκλησία. Σε μεταγενέστερες ανακατασκευές της σκηνής γίνεται λόγος για έναν «ξηρακιανό νέο» και για έναν ακόμη άγνωστο άνδρα, ενώ συζητείται και ο ρόλος των συνοδών και των φρουρών του Κυβερνήτη. Υπάρχουν επίσης αναφορές για πυροβολισμό που αστόχησε και κατέληξε στον τοίχο του ναού. Αυτά τα στοιχεία έχουν χρησιμοποιηθεί από ορισμένους συγγραφείς για να υποστηριχθεί ότι η δολοφονία ενδεχομένως να ήταν πιο σύνθετη από την απλή εικόνα δύο Μαυρομιχαλαίων που επιτίθενται στον Κυβερνήτη. Εδώ όμως απαιτείται προσοχή. Το ότι υπήρχαν και άλλα πρόσωπα στον χώρο δεν σημαίνει ότι αυτά συμμετείχαν στη δολοφονία. Το ότι υπάρχουν διαφορετικές μαρτυρίες δεν αποτελεί απόδειξη οργανωμένης συνωμοσίας. Η ιστορική έρευνα πρέπει να διαχωρίζει το τεκμήριο από την υπόθεση.
Οι Μαυρομιχαλαίοι και η επίσημη εκδοχή
Η παραδοσιακή αφήγηση παραμένει σαφής ως προς τον βασικό πυρήνα της: οι Κωνσταντίνος και Γεώργιος Μαυρομιχάλης βρίσκονταν στο σημείο και συμμετείχαν στην επίθεση. Ο Κωνσταντίνος συνδέεται με τον πυροβολισμό και ο Γεώργιος με το μαχαίρωμα. Ο πρώτος σκοτώθηκε αμέσως από τους συγκεντρωμένους, ενώ ο δεύτερος κατέφυγε στη Γαλλική Πρεσβεία και συνελήφθη αργότερα. Η συμμετοχή τους, επομένως, δεν αποτελεί απλώς προϊόν μιας νεότερης θεωρίας. Το ερώτημα που τίθεται από ορισμένους ερευνητές είναι διαφορετικό: Ήταν μόνοι τους;
Και ακόμη: Ποιοι γνώριζαν εκ των προτέρων την επίθεση; Υπήρχαν συνεργοί; Υπήρχε πολιτική ή ξένη υποκίνηση; Σε αυτά τα ερωτήματα δεν υπάρχει ένα αντίστοιχα ασφαλές τεκμηριωμένο συμπέρασμα.
Η Ελλάδα μετά τον Καποδίστρια
Η δολοφονία δεν ήταν ένα απομονωμένο εγκληματικό περιστατικό. Συνέβη σε μια Ελλάδα βαθιά διχασμένη. Ο Καποδίστριας προσπαθούσε να οικοδομήσει συγκεντρωτικό κρατικό μηχανισμό σε μια χώρα που μόλις έβγαινε από την Επανάσταση και στην οποία ισχυρές τοπικές οικογένειες, στρατιωτικοί αρχηγοί και πολιτικές ομάδες διεκδικούσαν επιρροή. Η σύγκρουση δεν ήταν μόνο προσωπική. Ήταν σύγκρουση για το ίδιο το μοντέλο του νέου ελληνικού κράτους.
Πόσο ισχυρή θα ήταν η κεντρική κυβέρνηση;
Πόση αυτονομία θα διατηρούσαν οι τοπικοί παράγοντες;
Ποιος θα έλεγχε τον κρατικό μηχανισμό;
Και ποια από τις μεγάλες ευρωπαϊκές δυνάμεις θα είχε τον μεγαλύτερο λόγο στις ελληνικές εξελίξεις;
Η δολοφονία του Καποδίστρια ήρθε μέσα σε αυτή την εκρηκτική πολιτική πραγματικότητα.
Οι ξένες δυνάμεις και η γέννηση των θεωριών
Ακριβώς επειδή ο Καποδίστριας υπήρξε κορυφαία προσωπικότητα της ευρωπαϊκής διπλωματίας και επειδή η Ελλάδα βρισκόταν στο επίκεντρο των ανταγωνισμών των Μεγάλων Δυνάμεων, η δολοφονία του συνδέθηκε από νωρίς με υποθέσεις ευρύτερης πολιτικής συνωμοσίας. Ρωσία, Βρετανία και Γαλλία είχαν διαφορετικά συμφέροντα στην Ανατολική Μεσόγειο και διαφορετικές αντιλήψεις για το μέλλον του ελληνικού κράτους. Αυτό όμως δεν σημαίνει αυτομάτως ότι κάποια ξένη δύναμη διέταξε τη δολοφονία. Για να μετατραπεί μια πολιτική υπόθεση σε ιστορικό συμπέρασμα χρειάζονται συγκεκριμένα τεκμήρια: διαταγές, αλληλογραφία, μαρτυρίες, οικονομικές συναλλαγές ή άλλα πρωτογενή στοιχεία. Η ύπαρξη πολιτικού κινήτρου δεν ισοδυναμεί με απόδειξη εγκληματικής εντολής.
Ο περίφημος «άκρως απόρρητος φάκελος»
Ένα ακόμη κεφάλαιο του σύγχρονου μύθου αφορά τον υποτιθέμενο «άκρως απόρρητο φάκελο» της δολοφονίας. Πράγματι, έχουν δημοσιευθεί αναφορές για βρετανικά και άλλα ευρωπαϊκά διπλωματικά αρχεία της εποχής, καθώς και για υλικό που δεν έχει γίνει πλήρως προσβάσιμο. Δημοσίευμα του 2025 επανέφερε μάλιστα τον ισχυρισμό περί φακέλου που παραμένει απόρρητος. Χρειάζεται όμως μια κρίσιμη διάκριση. Άλλο η ύπαρξη αρχειακού υλικού με περιορισμένη πρόσβαση και άλλο η ύπαρξη ενός ενιαίου «μυστικού φακέλου» που περιέχει την αλήθεια για τη δολοφονία.
Το δεύτερο δεν έχει αποδειχθεί. Η ίδια η εξέλιξη της ιστορικής έρευνας έχει φέρει στο φως μεγάλο αριθμό εγγράφων της εποχής, επιτρέποντας στους ιστορικούς να μελετήσουν την πολιτική κατάσταση, τις σχέσεις των πρωταγωνιστών και τη διεθνή διάσταση της ελληνικής υπόθεσης.
Άρα ο όρος «Άκρως Απόρρητος» πρέπει να χρησιμοποιείται περισσότερο ως περιγραφή ενός σύγχρονου ιστορικού μύθου ή ενός δημοσιογραφικού ισχυρισμού και λιγότερο ως αποδεδειγμένος χαρακτηρισμός ενός μοναδικού κρατικού φακέλου.
Τι πραγματικά γνωρίζουμε
Σχεδόν δύο αιώνες μετά, μπορούμε να ξεχωρίσουμε με αρκετή σαφήνεια τα γεγονότα από τις υποθέσεις. Γνωρίζουμε ότι ο Καποδίστριας δολοφονήθηκε στις 27 Σεπτεμβρίου 1831 έξω από τον Άγιο Σπυρίδωνα στο Ναύπλιο. Γνωρίζουμε ότι οι Κωνσταντίνος και Γεώργιος Μαυρομιχάλης βρίσκονταν στο σημείο και ότι συμμετείχαν στην επίθεση. Γνωρίζουμε ότι ο Κυβερνήτης έφερε θανατηφόρο τραύμα από πυροβόλο όπλο στην κεφαλή και τραύμα από αιχμηρό όπλο στη βουβωνική χώρα. Γνωρίζουμε ότι η ιατρική έκθεση περιγράφει την πορεία του τραύματος της κεφαλής ως από δεξιά προς αριστερά και από κάτω προς τα πάνω. Δεν γνωρίζουμε με την ίδια βεβαιότητα αν η συγκεκριμένη ανατομική περιγραφή μπορεί, από μόνη της, να ανατρέψει την παραδοσιακή αναπαράσταση της δολοφονίας. Δεν έχει αποδειχθεί ότι υπήρχε τρίτος εκτελεστής. Δεν έχει αποδειχθεί ότι ξένη δύναμη έδωσε εντολή για τη δολοφονία. Και δεν έχει αποδειχθεί ότι υπάρχει ένας μοναδικός «κρυφός φάκελος» ο οποίος, εάν ανοίξει, θα ανατρέψει όσα γνωρίζουμε.
Το μυστήριο που δεν πέθανε
Ίσως τελικά αυτό να είναι και το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της υπόθεσης. Η δολοφονία του Καποδίστρια δεν έμεινε στην Ιστορία επειδή δεν γνωρίζουμε ποιοι ήταν οι άνθρωποι που του επιτέθηκαν. Τα πρόσωπα αυτά είναι γνωστά. Έμεινε στην Ιστορία επειδή η τελευταία στιγμή της ζωής του δεν έχει αποσαφηνιστεί μέχρι την τελευταία της λεπτομέρεια. Μια ιατρική έκθεση του 1831 περιγράφει μια σφαίρα που κινήθηκε «κάτωθεν προς τα άνω». Μια σκηνή δολοφονίας ανασυντίθεται από μαρτυρίες που δεν είναι πάντοτε απολύτως ταυτόσημες. Πρόσωπα εμφανίζονται και εξαφανίζονται από τις αφηγήσεις. Οι Μεγάλες Δυνάμεις είχαν τεράστια πολιτικά συμφέροντα στην Ελλάδα. Και πίσω από όλα αυτά βρίσκεται ένας άνθρωπος που είχε αναλάβει να δημιουργήσει κράτος εκεί όπου το κράτος μόλις γεννιόταν. Η Ιστορία, όμως, χρειάζεται μια λεπτή γραμμή. Το ερώτημα δεν είναι από μόνο του απόδειξη. Η αντίφαση δεν είναι αυτομάτως συνωμοσία. Και ένα κλειστό αρχείο δεν αποτελεί από μόνο του απόδειξη ενοχής. Αλλά όσο υπάρχουν πρωτογενή τεκμήρια που δεν έχουν μελετηθεί επαρκώς, η έρευνα έχει κάθε λόγο να συνεχίζεται. Γιατί η δολοφονία του πρώτου Κυβερνήτη της Ελλάδας δεν ήταν μόνο το τέλος της ζωής του Ιωάννη Καποδίστρια. Ήταν μια στιγμή που σημάδεψε βίαια την πορεία του νεοσύστατου ελληνικού κράτους.
Και ίσως γι' αυτό, 195 χρόνια μετά, η σφαίρα που έπεσε έξω από τον Άγιο Σπυρίδωνα εξακολουθεί να διαγράφει την ίδια διαδρομή μέσα στην Ιστορία: από δεξιά προς τα αριστερά, από κάτω προς τα πάνω — και από το γεγονός προς το ερώτημα.
Ακριβώς επειδή ο Καποδίστριας υπήρξε κορυφαία προσωπικότητα της ευρωπαϊκής διπλωματίας και επειδή η Ελλάδα βρισκόταν στο επίκεντρο των ανταγωνισμών των Μεγάλων Δυνάμεων, η δολοφονία του συνδέθηκε από νωρίς με υποθέσεις ευρύτερης πολιτικής συνωμοσίας. Ρωσία, Βρετανία και Γαλλία είχαν διαφορετικά συμφέροντα στην Ανατολική Μεσόγειο και διαφορετικές αντιλήψεις για το μέλλον του ελληνικού κράτους. Αυτό όμως δεν σημαίνει αυτομάτως ότι κάποια ξένη δύναμη διέταξε τη δολοφονία. Για να μετατραπεί μια πολιτική υπόθεση σε ιστορικό συμπέρασμα χρειάζονται συγκεκριμένα τεκμήρια: διαταγές, αλληλογραφία, μαρτυρίες, οικονομικές συναλλαγές ή άλλα πρωτογενή στοιχεία. Η ύπαρξη πολιτικού κινήτρου δεν ισοδυναμεί με απόδειξη εγκληματικής εντολής.
Ο περίφημος «άκρως απόρρητος φάκελος»
Ένα ακόμη κεφάλαιο του σύγχρονου μύθου αφορά τον υποτιθέμενο «άκρως απόρρητο φάκελο» της δολοφονίας. Πράγματι, έχουν δημοσιευθεί αναφορές για βρετανικά και άλλα ευρωπαϊκά διπλωματικά αρχεία της εποχής, καθώς και για υλικό που δεν έχει γίνει πλήρως προσβάσιμο. Δημοσίευμα του 2025 επανέφερε μάλιστα τον ισχυρισμό περί φακέλου που παραμένει απόρρητος. Χρειάζεται όμως μια κρίσιμη διάκριση. Άλλο η ύπαρξη αρχειακού υλικού με περιορισμένη πρόσβαση και άλλο η ύπαρξη ενός ενιαίου «μυστικού φακέλου» που περιέχει την αλήθεια για τη δολοφονία.
Το δεύτερο δεν έχει αποδειχθεί. Η ίδια η εξέλιξη της ιστορικής έρευνας έχει φέρει στο φως μεγάλο αριθμό εγγράφων της εποχής, επιτρέποντας στους ιστορικούς να μελετήσουν την πολιτική κατάσταση, τις σχέσεις των πρωταγωνιστών και τη διεθνή διάσταση της ελληνικής υπόθεσης.
Άρα ο όρος «Άκρως Απόρρητος» πρέπει να χρησιμοποιείται περισσότερο ως περιγραφή ενός σύγχρονου ιστορικού μύθου ή ενός δημοσιογραφικού ισχυρισμού και λιγότερο ως αποδεδειγμένος χαρακτηρισμός ενός μοναδικού κρατικού φακέλου.
Τι πραγματικά γνωρίζουμε
Σχεδόν δύο αιώνες μετά, μπορούμε να ξεχωρίσουμε με αρκετή σαφήνεια τα γεγονότα από τις υποθέσεις. Γνωρίζουμε ότι ο Καποδίστριας δολοφονήθηκε στις 27 Σεπτεμβρίου 1831 έξω από τον Άγιο Σπυρίδωνα στο Ναύπλιο. Γνωρίζουμε ότι οι Κωνσταντίνος και Γεώργιος Μαυρομιχάλης βρίσκονταν στο σημείο και ότι συμμετείχαν στην επίθεση. Γνωρίζουμε ότι ο Κυβερνήτης έφερε θανατηφόρο τραύμα από πυροβόλο όπλο στην κεφαλή και τραύμα από αιχμηρό όπλο στη βουβωνική χώρα. Γνωρίζουμε ότι η ιατρική έκθεση περιγράφει την πορεία του τραύματος της κεφαλής ως από δεξιά προς αριστερά και από κάτω προς τα πάνω. Δεν γνωρίζουμε με την ίδια βεβαιότητα αν η συγκεκριμένη ανατομική περιγραφή μπορεί, από μόνη της, να ανατρέψει την παραδοσιακή αναπαράσταση της δολοφονίας. Δεν έχει αποδειχθεί ότι υπήρχε τρίτος εκτελεστής. Δεν έχει αποδειχθεί ότι ξένη δύναμη έδωσε εντολή για τη δολοφονία. Και δεν έχει αποδειχθεί ότι υπάρχει ένας μοναδικός «κρυφός φάκελος» ο οποίος, εάν ανοίξει, θα ανατρέψει όσα γνωρίζουμε.
Το μυστήριο που δεν πέθανε
Ίσως τελικά αυτό να είναι και το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της υπόθεσης. Η δολοφονία του Καποδίστρια δεν έμεινε στην Ιστορία επειδή δεν γνωρίζουμε ποιοι ήταν οι άνθρωποι που του επιτέθηκαν. Τα πρόσωπα αυτά είναι γνωστά. Έμεινε στην Ιστορία επειδή η τελευταία στιγμή της ζωής του δεν έχει αποσαφηνιστεί μέχρι την τελευταία της λεπτομέρεια. Μια ιατρική έκθεση του 1831 περιγράφει μια σφαίρα που κινήθηκε «κάτωθεν προς τα άνω». Μια σκηνή δολοφονίας ανασυντίθεται από μαρτυρίες που δεν είναι πάντοτε απολύτως ταυτόσημες. Πρόσωπα εμφανίζονται και εξαφανίζονται από τις αφηγήσεις. Οι Μεγάλες Δυνάμεις είχαν τεράστια πολιτικά συμφέροντα στην Ελλάδα. Και πίσω από όλα αυτά βρίσκεται ένας άνθρωπος που είχε αναλάβει να δημιουργήσει κράτος εκεί όπου το κράτος μόλις γεννιόταν. Η Ιστορία, όμως, χρειάζεται μια λεπτή γραμμή. Το ερώτημα δεν είναι από μόνο του απόδειξη. Η αντίφαση δεν είναι αυτομάτως συνωμοσία. Και ένα κλειστό αρχείο δεν αποτελεί από μόνο του απόδειξη ενοχής. Αλλά όσο υπάρχουν πρωτογενή τεκμήρια που δεν έχουν μελετηθεί επαρκώς, η έρευνα έχει κάθε λόγο να συνεχίζεται. Γιατί η δολοφονία του πρώτου Κυβερνήτη της Ελλάδας δεν ήταν μόνο το τέλος της ζωής του Ιωάννη Καποδίστρια. Ήταν μια στιγμή που σημάδεψε βίαια την πορεία του νεοσύστατου ελληνικού κράτους.
Και ίσως γι' αυτό, 195 χρόνια μετά, η σφαίρα που έπεσε έξω από τον Άγιο Σπυρίδωνα εξακολουθεί να διαγράφει την ίδια διαδρομή μέσα στην Ιστορία: από δεξιά προς τα αριστερά, από κάτω προς τα πάνω — και από το γεγονός προς το ερώτημα.
Διαβάστε ακόμη
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου
Τα σχόλια απηχούν αποκλειστικά τις απόψεις των αναγνωστών