Η Επιχείρηση του Ντεμιρτζί και η ελληνική ασυνεννοησία στη Μικρά Ασία (Ιούλιος–Αύγουστος 1919)

Στα τέλη Ιουνίου του 1919, η Μεραρχία Κυδωνιών (ΜΚ) ανέλαβε την εκκαθάριση της περιοχής του Ντεμιρτζί, στο κέντρο του ελληνικού μετώπου στη Μικρά Ασία. Την εποχή εκείνη οι ελληνικές δυνάμεις είχαν ήδη υπερεπεκταθεί, καλύπτοντας μια τεράστια περιοχή από τις βόρειες μικρασιατικές ακτές έως την ιταλική ζώνη κατοχής. Η αποστολή της ΜΚ φαινόταν αρχικά περιορισμένης κλίμακας, όμως έμελλε να αποκαλύψει σοβαρές αδυναμίες του ελληνικού στρατηγικού σχεδιασμού.
Η επιχείρηση ξεκίνησε επιτυχώς. Μέχρι τις 15 Ιουλίου η περιοχή είχε εκκαθαριστεί και η μεραρχία άρχισε να αποσύρει τα τμήματά της. Ωστόσο, πληροφορίες για συγκέντρωση τουρκικών δυνάμεων ανάγκασαν τον διοικητή της, συνταγματάρχη Αλέξανδρο Οθωναίο, να εγκαταστήσει ένα τάγμα στο Ντεμιρτζί. Στις 18 Ιουλίου, ισχυρή τουρκική δύναμη περίπου 2.400 ανδρών με πυροβολικό επιτέθηκε αιφνιδιαστικά. Το ελληνικό τάγμα αντιστάθηκε ηρωικά, αλλά, πολεμώντας απομονωμένο επί ώρες, υποχρεώθηκε να υποχωρήσει στη Μπορλά, με 47 νεκρούς, 93 τραυματίες και 37 αγνοούμενους. Ο Οθωναίος, διαπιστώνοντας τον κίνδυνο, πρότεινε την απόσυρση της μεραρχίας από τις ακάλυπτες προωθημένες θέσεις.

Η ανώτερη διοίκηση, ωστόσο, είχε διαφορετική αντίληψη. Αντί να επιτρέψει την ανασύνταξη, ενίσχυσε τη ΜΚ με απόσπασμα της ΙΙ Μεραρχίας Πεζικού, το 9ο Σύνταγμα Κρητών, πυροβολαρχία και ιππικό, διατάζοντας νέα επιχείρηση εκκαθάρισης προς Ντεμιρτζί – Σιμάβ. Οι ελληνικές δυνάμεις κινήθηκαν σε τρεις φάλαγγες. Στις 22 Ιουλίου, η κεντρική φάλαγγα ανέτρεψε τους Τούρκους και εισήλθε στο Ντεμιρτζί, όπου τραυματίστηκε ο Οθωναίος. Παράλληλα, το απόσπασμα της ΙΙ Μεραρχίας συγκρούστηκε νοτιότερα και παρέμεινε καθηλωμένο, χωρίς να φτάσει στον αντικειμενικό σκοπό του.
Οι Τούρκοι δεν επιχείρησαν σκληρή άμυνα και υποχώρησαν προς το Σιμάβ. Εκεί άρχισε η σύγχυση. Το Γενικό Στρατηγείο (ΓΣ) διέταξε την εκκαθάριση της περιοχής Σιμάβ – Ουσάκ – Μπουλαντάν, αλλά το Α’ Σώμα Στρατού (ΣΣ) παρεξήγησε τη διαταγή, κινητοποιώντας τις δυνάμεις του για πλήρη κατάληψη της περιοχής. Η ασυνεννοησία μεταξύ ΓΣ και Α’ ΣΣ είχε ως αποτέλεσμα αλλεπάλληλες άσκοπες μετακινήσεις στρατευμάτων, εξάντληση των ανδρών και απώλεια επιχειρησιακού σκοπού.

Στις 24 Ιουλίου, ο νέος διοικητής της ΜΚ, συνταγματάρχης Γαργαλίδης, διατάχθηκε να επιτεθεί προς Σιμάβ και Γενίκιοϊ. Ζήτησε όμως αναβολή για εκτίμηση της κατάστασης. Εν τω μεταξύ, το 9ο Σύνταγμα Κρητών είχε ήδη καταλάβει το Γενίκιοϊ. Ακολούθησαν νέες αναβολές, με πρόσχημα τον ανεφοδιασμό. Παρ’ όλα αυτά, την 1η Αυγούστου η ΜΚ προχώρησε αυθόρμητα και κατέλαβε την κορυφή Σιμάβ Νταγ, αποκρούοντας τουρκική δύναμη χιλίων ανδρών. Ελλείψει εφοδίων όμως, η θέση εγκαταλείφθηκε και η μεραρχία υποχώρησε στο Σαλιχλί.
Στις 7 Αυγούστου, ισχυρές τουρκικές δυνάμεις επιτέθηκαν στο ελληνικό απόσπασμα που είχε παραμείνει στο Ντεμιρτζί. Οι Έλληνες, με αντεπιθέσεις διά της λόγχης, απέκρουσαν δύο διαδοχικές επιθέσεις προκαλώντας 150 τουρκικούς νεκρούς, με ελάχιστες δικές τους απώλειες. Παρ’ όλη την τοπική επιτυχία, η επιχείρηση κατέδειξε τις σοβαρές οργανωτικές αδυναμίες του ελληνικού στρατού.

Η ασυνεννοησία μεταξύ Γενικού Στρατηγείου και Α’ Σώματος Στρατού, οι παλινωδίες στις διαταγές και η έλλειψη ενιαίου σχεδιασμού έδειξαν ότι, παρά τη μαχητικότητα των ελληνικών μονάδων, η εκστρατεία στερούνταν επιχειρησιακής συνοχής. Το σημαντικότερο ίσως δίδαγμα από το Ντεμιρτζί είναι ότι οι αποτυχίες εκείνης της περιόδου δεν οφείλονταν σε πολιτικές διαιρέσεις – τότε όλοι οι ανώτεροι αξιωματικοί ήταν βενιζελικοί – αλλά σε διοικητική σύγχυση και υπερεκτίμηση των δυνάμεων του ελληνικού στρατού στη Μικρά Ασία.

Διαβάστε ακόμη

Σχόλια