Το 1527, με εντολή του ισπανικού θρόνου, ο Νάρβαες ξεκίνησε από την Ισπανία για να κατακτήσει και να διοικήσει τις άγνωστες περιοχές ανάμεσα στον ποταμό Πάλμας και την Φλόριντα. Μαζί του, ανάμεσα σε Ισπανούς και άλλους Ευρωπαίους ναυτικούς, ταξίδευε και ένας Έλληνας. Ο Θεόδωρος. Ένας άνδρας που σύμφωνα με τα ισπανικά χρονικά περιγράφεται ως θαρραλέος, τεχνίτης της θάλασσας, αλλά και ριψοκίνδυνος, που έμελλε να γίνει —σύμφωνα με τις γραπτές μαρτυρίες— ο πρώτος Έλληνας που πάτησε σε έδαφος των σημερινών Ηνωμένων Πολιτειών.
Τον Απρίλιο του 1528, η αποστολή έφτασε στις ακτές της Φλόριντα, στη σημερινή περιοχή της Τάμπα. Λίγους μήνες αργότερα, καταιγίδα κατέστρεψε τα πλοία και το πλήρωμα αναγκάστηκε να χτίσει νέα σκάφη. Ο Θεόδωρος έπαιξε καθοριστικό ρόλο, κατραμώνοντας τα πλοία με ρετσίνι από πεύκα, όπως γνώριζαν οι Έλληνες ναυτικοί του Αιγαίου. Τον Οκτώβριο η αποστολή έφτασε κοντά στη σημερινή Πενσακόλα. Εκεί, ο Θεόδωρος ανέβηκε σε μια σχεδία Ινδιάνων για να τους συνοδεύσει προς αναζήτηση νερού. Δεν επέστρεψε ποτέ. Από εκείνη τη στιγμή ξεκινά ο θρύλος του «Έλληνα της Φλόριντα».
Χρόνια αργότερα, το 1540, νέα ισπανική αποστολή υπό τον Ερνάντο ντε Σότο άκουσε για έναν χριστιανό ονόματι Θεόδωρο, που είχε ζήσει ανάμεσα στους ιθαγενείς και είχε αφήσει πίσω του ένα εγχειρίδιο. Τα χρονικά αναφέρουν πως οι Ινδιάνοι τελικά τον σκότωσαν, μαζί με έναν μαύρο ναύτη από το πλήρωμα του Νάρβαες. Κανείς δεν γνωρίζει πότε ακριβώς πέθανε. Όμως στα ισπανικά έγγραφα ο Θεόδωρος χαρακτηρίζεται πάντα ως «Griego», Έλληνας. Έτσι μπήκε για πάντα στην ιστορία ως ο πρώτος Έλληνας που πάτησε σε έδαφος μελλοντικά αμερικανικό.
Από τον Θεόδωρο του 16ου αιώνα μέχρι τον μαζικό απόπλου Ελλήνων τον 19ο αιώνα πέρασαν τρεις αιώνες όπου η ελληνική παρουσία στην Αμερική ήταν σποραδική, σχεδόν αθέατη. Έλληνες ναυτικοί, έμποροι, περιπλανώμενοι, εμφανίζονται σε διάφορα έγγραφα ως «Greco», «Griego», «Greek». Τα ονόματά τους σπάνια διασώθηκαν. Όμως ήταν εκεί. Όπως ο Thomas Grecian που εγκαταστάθηκε στη Βοστώνη το 1660. Η ελληνική παρουσία υπήρχε, αλλά δεν είχε ακόμα λάβει μορφή κοινότητας.
Το μεγάλο μεταναστευτικό κύμα ξεκινά τον 19ο αιώνα. Οι πρώτοι Έλληνες που φτάνουν στις ΗΠΑ δεν είναι αγρότες ή εργάτες. Είναι μορφωμένοι, περιπετειώδεις, άνθρωποι με προσωπική φιλοδοξία ή πολιτική δυσμένεια. Ο Γρηγόρης Περδικάρης, ο Ιωάννης Ζάχος, ο Ευαγγελινός Σοφοκλής (καθηγητής στο Χάρβαρντ), ο Μιχαήλ Αναγνωστόπουλος (Michel Anagnos), ο ζωγράφος Μιχαήλ Μπρουμίδης — ο «Μιχαήλ Άγγελος» του Καπιτωλίου. Μαζί τους και τα ορφανά της Επανάστασης του 1821 που Αμερικανοί φιλέλληνες έφεραν στις ΗΠΑ για να τους δώσουν μια νέα ζωή.
Το 1860, μόλις 328 Έλληνες ζούσαν σε μια χώρα που τότε αριθμούσε 31 εκατομμύρια κατοίκους. Κι όμως, σε αυτή την ελάχιστη κοινότητα, ήδη διαγράφονταν τα χαρακτηριστικά που αργότερα θα γίνουν οικεία: προσαρμοστικότητα, φιλομάθεια, εργασιομανία, κοινότητα γύρω από την εκκλησία. Η μετανάστευση τότε ήταν ελεύθερη. Οι ΗΠΑ χρειαζόταν χέρια για να χτίσουν τον νέο κόσμο.
Η ελεύθερη εισόδος κράτησε όσο η Αμερική ήταν χώρα ανοιχτών οριζόντων. Όταν τα κύματα μεταναστών από την Ευρώπη διογκώθηκαν, όταν η βιομηχανική ανάπτυξη συνάντησε την οικονομική κρίση, όταν ο ρατσισμός και οι φυλετικές θεωρίες άρχισαν να δηλητηριάζουν τη δημόσια ζωή, η νομοθεσία άλλαξε.
Το 1882 θεσπίζεται ο πρώτος περιοριστικός νόμος: απαγορεύεται η είσοδος σε φτωχούς Κινέζους εργάτες. Το 1917 απαιτείται από τους μετανάστες να μπορούν να διαβάζουν και να γράφουν. Όμως οι πραγματικά σκληροί νόμοι έρχονται μετά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Το 1921 θεσπίζονται οι πρώτες «ποσοστώσεις» (quotas). Κάθε χώρα έχει δικαίωμα να στείλει έναν αριθμό μεταναστών, ανάλογο με το πόσοι ήδη ζούσαν στις ΗΠΑ σύμφωνα με την απογραφή του 1910. Για την Ελλάδα, η αναλογία ήταν 4.890 άτομα τον χρόνο.
Το 1924 ο νόμος γίνεται ακόμα αυστηρότερος. Η βάση μεταφέρεται στην απογραφή του 1890, όταν οι Έλληνες στην Αμερική ήταν μόλις 2.320. Έτσι, ο ετήσιος αριθμός θεσμοθετείται στους 100. Μέσα σε μια νύχτα, οι πόρτες κλείνουν. Οι Έλληνες, όπως και οι Ιταλοί, οι Σλάβοι, οι Εβραίοι, οι Βαλκάνιοι, θεωρούνται ανεπιθύμητοι: «βιολογικά κατώτεροι», όπως έλεγαν τότε κάποιοι πανεπιστημιακοί. Στο δημόσιο λόγο εμφανίζονται λέξεις όπως «ανατολίτες», «ξένος κίνδυνος», «απειλή για τη λευκή καθαρότητα».
Το 1930 το σύστημα αλλάζει ξανά. Τώρα μετρά η εθνική καταγωγή των μεταναστών πριν από το 1790. Ουσιαστικά, ευνοούνται οι αγγλοσαξονικές χώρες. Η Ελλάδα έχει δικαίωμα να στείλει μόλις 307 μετανάστες τον χρόνο. Τις δεκαετίες αυτές, η ελληνική μετανάστευση σχεδόν μηδενίζεται· περιορίζεται σε συζύγους και ανήλικα παιδιά όσων είχαν ήδη εγκατασταθεί στις ΗΠΑ.
Μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, το κλίμα αλλάζει. Η ηρωική αντίσταση της Ελλάδας εναντίον του Άξονα, η μεταπολεμική φτώχεια και ο εμφύλιος συγκινούν την αμερικανική κοινή γνώμη. Οι ελληνοαμερικανικές οργανώσεις ΑΗΕΡΑ και GAPA πιέζουν το Κογκρέσο. Το 1952 ψηφίζεται ο νόμος Μακάρραν – Ουόλτερ, διατηρεί τις ποσοστώσεις αλλά επιτρέπει εξαιρέσεις. Χάρη σε αυτές, χιλιάδες Έλληνες πρόσφυγες και ορφανά μπορούν να ταξιδέψουν στην Αμερική. Την περίοδο 1950–1953 φτάνουν πάνω από 10.000 Έλληνες, εκτός ποσοστώσεων.
Η μεγάλη αλλαγή έρχεται το 1965. Ο πρόεδρος Λίντον Τζόνσον, μπροστά στο Άγαλμα της Ελευθερίας, υπογράφει τον νόμο που καταργεί οριστικά το σύστημα των αναλογιών. Οι ΗΠΑ αναγνωρίζουν ότι το παλιό καθεστώς ήταν άδικο και ρατσιστικό. Ο κόσμος αλλάζει, και μαζί του αλλάζει και η Αμερική. Από το 1965 έως το 1974, 121.942 Έλληνες μετανάστευσαν στις ΗΠΑ. Πολλοί λιγότεροι από όσους θα μπορούσαν. Γιατί στο μεταξύ, η Ελλάδα αναπτύσσεται, οι Έλληνες βρίσκουν δουλειές στη Γερμανία, και ο αντιαμερικανισμός φουντώνει λόγω Βιετνάμ, χούντας και Κύπρου.
Σήμερα, οι Ηνωμένες Πολιτείες αριθμούν πάνω από 337 εκατομμύρια κατοίκους. Το 1790, μετά την ανεξαρτησία τους, ήταν μόλις 3,9 εκατομμύρια. Χωρίς τους μετανάστες, δεν θα είχαν γίνει υπερδύναμη. Και ανάμεσα σε αυτούς τους εκατοντάδες λαούς, οι Έλληνες έγραψαν τη δική τους ιστορία: μικρή στην αρχή, αλλά γεμάτη πάθος, περιπέτεια, μόχθο και επιτυχία.
Από τον θαρραλέο Θεόδωρο της Φλόριντα, μέχρι τον εργάτη του εργοστασίου στο Ντιτρόιτ, τον ιδιοκτήτη του diner στο Κουίνς, τον επιστήμονα του MIT, τον στρατιώτη στον Ειρηνικό, τον επιχειρηματία, τον γερουσιαστή, τον καλλιτέχνη. Από τον πρώτο, ανώνυμο Έλληνα εξερευνητή έως τις δεύτερες και τρίτες γενιές ελληνοαμερικανών που σήμερα διαπρέπουν σε κάθε τομέα.
Η ιστορία αυτή είναι ένα ταξίδι 500 χρόνων. Και συνεχίζεται.
Διαβάστε ακόμη
* Η Προσωρινή Δημοκρατική Κυβέρνηση και η αμερικανική αντίδραση: Το ανεκπλήρωτο όνειρο του Ζαχαριάδη
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου
Τα σχόλια απηχούν αποκλειστικά τις απόψεις των αναγνωστών