Όταν το χαμόγελο δεν χωρούσε στο κάδρο

Σε μια παλαιότερη εποχή, αναμφίβολα πιο απαιτητική από πολλές πλευρές σε σχέση με τη σημερινή, το χαμόγελο στις φωτογραφίες θεωρούνταν σχεδόν απαγορευμένο. Σήμερα ισχύει το ακριβώς αντίθετο: τα social media έχουν επιβάλει μια νέα πραγματικότητα, αυτή της επιδεικτικής –και συχνά προσποιητής– χαράς, που αποτυπώνεται μέσα από χαμόγελα, φίλτρα και έντονα χρώματα.
Στις απαρχές της φωτογραφίας, όμως, φίλτρα και χρώματα δεν υπήρχαν. Το μόνο που μπορούσε να διακρίνει κανείς, πέρα από το ασπρόμαυρο, ήταν πρόσωπα σοβαρά, με αυστηρό βλέμμα, έντονα χαρακτηριστικά και παντελή απουσία χαράς. Κι όμως, αυτή η έλλειψη ευθυμίας δεν οφειλόταν απαραίτητα στις δύσκολες συνθήκες ζωής της εποχής.

Στα πρώτα χρόνια της φωτογραφίας, οι υπερβολικά μεγάλοι χρόνοι έκθεσης καθιστούσαν τη λήψη ανθρώπινων πορτρέτων εξαιρετικά δύσκολη. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η «Θέα από το παράθυρο» του Γάλλου εφευρέτη Nicéphore Niépce το 1826 –η παλαιότερη σωζόμενη φωτογραφία– η οποία απαιτούσε περίπου οκτώ ώρες έκθεσης.
Χρειάστηκε να περάσει πάνω από μία δεκαετία μέχρι η εφεύρεση του Louis Daguerre, το 1839, να κάνει τη φωτογράφιση απλών ανθρώπων πιο πρακτική. Ακόμη κι έτσι, η διαδικασία παρέμενε αργή και απαιτητική, με τα φωτογραφιζόμενα πρόσωπα να πρέπει να μένουν απολύτως ακίνητα για έως και 20 λεπτά. Για να περιοριστεί η κίνηση και να διασφαλιστεί η καθαρότητα της εικόνας, δεν ήταν ασυνήθιστο οι γονείς να δένουν τα παιδιά τους — μια πρακτική που σήμερα φαντάζει αδιανόητη.

Μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1840, η τεχνολογία είχε σημειώσει πρόοδο και οι δαγκεροτυπίες, που άλλοτε απαιτούσαν 20 λεπτά έκθεσης, μπορούσαν πλέον να ολοκληρωθούν σε περίπου 20 δευτερόλεπτα.
Παράλληλα, έως και τον 20ό αιώνα, το υψηλό κόστος του φωτογραφικού εξοπλισμού, καθώς και τα τοξικά και επικίνδυνα χημικά που χρησιμοποιούνταν στην εμφάνιση του φιλμ, σήμαιναν ότι οι περισσότερες φωτογραφίες τραβιούνταν αποκλειστικά από επαγγελματίες φωτογράφους. Αυτοί εργάζονταν σε στούντιο ή ταξίδευαν με τον εξοπλισμό τους, καθιστώντας μια οικογενειακή φωτογραφία πολυτέλεια για λίγους.

Η ανάγκη απόλυτης ακινησίας, σε συνδυασμό με το κόστος και τη «σοβαρότητα» της στιγμής, διαμόρφωσε ένα περιβάλλον όπου η ουδέτερη ή αυστηρή έκφραση ήταν απλώς η πιο εύκολη επιλογή. Ακόμη κι όταν η τεχνολογία επέτρεψε πιο φυσικές και χαλαρές πόζες, χρειάστηκε χρόνος μέχρι το χαμόγελο να καθιερωθεί ως ο κανόνας στη φωτογραφία.

Στα τέλη του 19ου αιώνα, καθώς η φωτογραφία έγινε πιο προσιτή, όλο και περισσότεροι άνθρωποι άρχισαν να κρατούν φωτογραφικές μηχανές. Το 1888, ο George Eastman, ιδρυτής της Kodak, πυροδότησε μια πραγματική επανάσταση, φέρνοντας τη φωτογραφία στα χέρια των ερασιτεχνών και παρέχοντάς τους απλές οδηγίες για σωστά αποτελέσματα.
Το 1900, η Kodak Brownie κυκλοφόρησε στην αγορά με τιμή μόλις 1 δολάριο, προκαλώντας ενθουσιασμό. Μέχρι τη δεκαετία του 1920, έναν αιώνα μετά τις πρώτες φωτογραφίες τοπίων σε φιλμ, οι πιο χαλαρές στάσεις και η ποικιλία εκφράσεων —συμπεριλαμβανομένου του χαμόγελου, με κλειστό ή ανοιχτό στόμα— είχαν πλέον καθιερωθεί τόσο στην ερασιτεχνική όσο και στην επαγγελματική φωτογραφία.

Με την έλευση της έγχρωμης φωτογραφίας και τη διάδοση οικονομικών φωτογραφικών μηχανών, η αποτύπωση συναισθημάτων και εκφράσεων, με κυρίαρχη τη χαρά, έγινε πλέον ο κανόνας.

Διαβάστε ακόμη

* Halloween: Από το μυστήριο των Κελτών στη γιορτή της παγκόσμιας διασκέδασης

* Τεκτονισμός: Μυστήριο, Ιστορία και Παράδοση μιας Αιώνιας Αδελφότητας

* Οι ελληνικές υποκλοπές 2005–2006: Τα έγγραφα Snowden και η γεωπολιτική διάσταση του σκανδάλου

👉Ακολουθήστε μας στο facebook, κάνοντας like στη σελίδα Αγναντεύοντας για να βλέπετε πρώτοι τις δημοσιεύσεις μας