Ουγγαρία, εξουσία και δημοκρατία: τι (δεν) μάθαμε από μια σύγκριση

Η δημόσια συζήτηση γύρω από την Ουγγαρία τα τελευταία χρόνια περιστρέφεται σχεδόν εμμονικά γύρω από το όνομα του Viktor Orbán. Για κάποιους αποτελεί παράδειγμα ηγέτη που προτάσσει το εθνικό συμφέρον με ρεαλισμό και στρατηγική σκέψη. Για άλλους, είναι σύμβολο μιας δημοκρατίας που σταδιακά φθίνει, μέσα από τον έλεγχο των θεσμών και των μέσων ενημέρωσης. Η αλήθεια, όπως συμβαίνει συχνά, βρίσκεται κάπου ανάμεσα.
Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η Ουγγαρία, υπό την ηγεσία του Orbán, επιδίωξε μια πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική. Οι σχέσεις με τη Ρωσία στον ενεργειακό τομέα και το άνοιγμα προς την Κίνα για επενδύσεις αποτέλεσαν συνειδητές επιλογές με στόχο την οικονομική ενίσχυση της χώρας. Παράλληλα, μεγάλες ευρωπαϊκές –ιδίως γερμανικές– εταιρείες επένδυσαν στην ουγγρική βιομηχανία, ενισχύοντας τη θέση της χώρας στην ευρωπαϊκή παραγωγική αλυσίδα.

Ωστόσο, αυτό το μοντέλο ανάπτυξης δεν ήρθε χωρίς κόστος. Η έντονη κριτική από την Ευρωπαϊκή Ένωση για ζητήματα κράτους δικαίου, η συγκέντρωση εξουσίας, οι καταγγελίες για διαφθορά και η πίεση προς ανεξάρτητους δημοσιογράφους έχουν διαμορφώσει μια εικόνα που απέχει από τα πρότυπα μιας φιλελεύθερης δημοκρατίας. Η οικονομική ανάπτυξη, όσο σημαντική κι αν είναι, δεν μπορεί να υποκαταστήσει τη θεσμική ισορροπία.
Σε αυτό το πλαίσιο, η εμφάνιση νέων πολιτικών προσώπων, όπως ο Péter Magyar, δείχνει ότι ακόμη και σε συστήματα με ισχυρή συγκέντρωση εξουσίας, υπάρχει χώρος για αμφισβήτηση. Το βασικό επιχείρημα αυτών των φωνών δεν είναι ιδεολογικό με τη στενή έννοια, αλλά θεσμικό: καμία εξουσία δεν πρέπει να καθίσταται ανεξέλεγκτη ή μόνιμη.

Η σύγκριση με άλλες χώρες των Βαλκανίων, και ειδικά με την Ελλάδα ή την Αλβανία, είναι συχνή αλλά συχνά επιφανειακή. Κάθε χώρα έχει τη δική της ιστορική και κοινωνική διαδρομή. Ωστόσο, υπάρχει ένας κοινός παρονομαστής: η σύγχυση μεταξύ τυπικού πλουραλισμού και ουσιαστικής δημοκρατίας.
Η ύπαρξη εκλογών και πολλών κομμάτων δεν εγγυάται από μόνη της τη δημοκρατία. Δημοκρατία σημαίνει θεσμοί που λειτουργούν ανεξάρτητα, πραγματικός ανταγωνισμός, λογοδοσία και –κυρίως– ενεργοί πολίτες. Όταν οι πολίτες αντιμετωπίζουν την ψήφο ως συναλλαγή ή ως τυπική διαδικασία χωρίς συνέπειες, το σύστημα αδειάζει από το περιεχόμενό του.

Η Ουγγαρία δεν είναι ούτε απόλυτο παράδειγμα επιτυχίας ούτε πλήρης αποτυχία. Είναι μια υπενθύμιση ότι η δημοκρατία δεν καταρρέει από τη μια μέρα στην άλλη· φθείρεται σταδιακά, όταν οι ισορροπίες χαθούν και όταν οι πολίτες παύσουν να απαιτούν λογοδοσία.
Το πραγματικό ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν ένας ηγέτης είναι πιο ικανός ή πιο στρατηγικός από έναν άλλον. Το ερώτημα είναι αν το πολιτικό σύστημα επιτρέπει την εναλλαγή της εξουσίας, αν οι θεσμοί αντέχουν την πίεση και αν οι πολίτες είναι διατεθειμένοι να υπερασπιστούν τη δημοκρατία στην πράξη.

Γιατί, τελικά, τα καθεστώτα δεν αλλάζουν μόνο από πάνω προς τα κάτω. Αλλάζουν –ή δεν αλλάζουν– από τη στάση των ίδιων των κοινωνιών απέναντι στην ευθύνη τους ως πολιτών.

Διαβάστε ακόμη

* Κυβερνούν το χρήμα και ο φόβος την Αλβανία

* Η πολιτική σκηνή στην Αλβανία μέσα από το βλέμμα του Φάτος Λουμπόνια

* Ποιοι ανησυχούν στην Αλβανία από την σύλληψη Μαδούρο

👉 Εγγραφείτε στο κανάλι του Apenadi.Blogspot στο Youtube