Στην πλατεία «Σκεντέρμπεη» συγκεντρώνονται πολίτες με πανό, σημαίες και πλακάτ. Ανάμεσά τους και ένα πλέον καθιερωμένο σύμβολο: το πλακάτ με τον αριθμό της ημέρας. Αυτή τη φορά γράφει 100.
Λίγο αργότερα, η πορεία κατευθύνεται προς το πρωθυπουργικό μέγαρο. Εκεί στήνεται το αυτοσχέδιο βήμα της διαμαρτυρίας. Ένα μικρόφωνο, μερικά πανό και δεκάδες πολίτες συνθέτουν κάθε βράδυ το σκηνικό μιας κινητοποίησης που έχει ξεπεράσει κατά πολύ τις αρχικές της διαστάσεις.
Τα συνθήματα παραμένουν αιχμηρά:
«Η Αλβανία δεν είναι προς πώληση»
«Ράμα, παραιτήσου»
και το σύνθημα που από τις πρώτες ημέρες έγινε μία από τις χαρακτηριστικές κραυγές της κινητοποίησης: «Ράμα στη φυλακή, Μπερίσα στη φυλακή».
Όμως μέσα σε 100 ημέρες το «Φλαμίνγκο» απέκτησε τη δική του γλώσσα. Νέα συνθήματα, σαρκασμός, πολιτική σάτιρα και ευρηματικά συνθήματα κατά του πρωθυπουργού, των υπουργών και της κυβερνητικής πλειοψηφίας ανανεώνουν καθημερινά το σκηνικό.
Και κάπου εδώ βρίσκεται το σημαντικότερο ερώτημα: Πρόκειται ακόμη για μια διαμαρτυρία ή γεννιέται ένα νέο πολιτικό κίνημα;
Από τη Σβέρνιτσα στα Τίρανα
Η σπίθα άναψε στη Σβέρνιτσα
Σε μια περιοχή ιδιαίτερου φυσικού κάλλους, όπου η πρόσβαση των πολιτών σε παραλία εμποδίστηκε από συρματόπλεγμα και όπου βαριά μηχανήματα ιδιωτικής εταιρείας προχώρησαν σε εργασίες που προκάλεσαν έντονες αντιδράσεις για την προστασία των αμμοθινών και του φυσικού περιβάλλοντος.
Το επεισόδιο με την απομάκρυνση και την κακομεταχείριση διαδηλωτή, μέλους της Εθνικής Ελληνικής Μειονότητας, από ιδιωτική ασφάλεια λειτούργησε ως καταλύτης.
Η υπόθεση έπαψε να αφορά μόνο ένα παραλιακό μέτωπο.
Η Σβέρνιτσα έγινε σύμβολο.
Και από εκεί ξεκίνησε η μετάβαση από μια περιβαλλοντική διαμαρτυρία σε μια ευρύτερη αμφισβήτηση της κυβέρνησης και του πολιτικού συστήματος.
Στο στόχαστρο μπήκαν η διαφθορά, η διαχείριση της δημόσιας περιουσίας, η προστασία του περιβάλλοντος, η έλλειψη αξιοκρατίας, η μετανάστευση και η δημογραφική συρρίκνωση, αλλά και συνολικά η λειτουργία του πολιτικού συστήματος μετά την πτώση του κομμουνισμού.
Λίγο αργότερα, η πορεία κατευθύνεται προς το πρωθυπουργικό μέγαρο. Εκεί στήνεται το αυτοσχέδιο βήμα της διαμαρτυρίας. Ένα μικρόφωνο, μερικά πανό και δεκάδες πολίτες συνθέτουν κάθε βράδυ το σκηνικό μιας κινητοποίησης που έχει ξεπεράσει κατά πολύ τις αρχικές της διαστάσεις.
Τα συνθήματα παραμένουν αιχμηρά:
«Η Αλβανία δεν είναι προς πώληση»
«Ράμα, παραιτήσου»
και το σύνθημα που από τις πρώτες ημέρες έγινε μία από τις χαρακτηριστικές κραυγές της κινητοποίησης: «Ράμα στη φυλακή, Μπερίσα στη φυλακή».
Όμως μέσα σε 100 ημέρες το «Φλαμίνγκο» απέκτησε τη δική του γλώσσα. Νέα συνθήματα, σαρκασμός, πολιτική σάτιρα και ευρηματικά συνθήματα κατά του πρωθυπουργού, των υπουργών και της κυβερνητικής πλειοψηφίας ανανεώνουν καθημερινά το σκηνικό.
Και κάπου εδώ βρίσκεται το σημαντικότερο ερώτημα: Πρόκειται ακόμη για μια διαμαρτυρία ή γεννιέται ένα νέο πολιτικό κίνημα;
Από τη Σβέρνιτσα στα Τίρανα
Η σπίθα άναψε στη Σβέρνιτσα
Σε μια περιοχή ιδιαίτερου φυσικού κάλλους, όπου η πρόσβαση των πολιτών σε παραλία εμποδίστηκε από συρματόπλεγμα και όπου βαριά μηχανήματα ιδιωτικής εταιρείας προχώρησαν σε εργασίες που προκάλεσαν έντονες αντιδράσεις για την προστασία των αμμοθινών και του φυσικού περιβάλλοντος.
Το επεισόδιο με την απομάκρυνση και την κακομεταχείριση διαδηλωτή, μέλους της Εθνικής Ελληνικής Μειονότητας, από ιδιωτική ασφάλεια λειτούργησε ως καταλύτης.
Η υπόθεση έπαψε να αφορά μόνο ένα παραλιακό μέτωπο.
Η Σβέρνιτσα έγινε σύμβολο.
Και από εκεί ξεκίνησε η μετάβαση από μια περιβαλλοντική διαμαρτυρία σε μια ευρύτερη αμφισβήτηση της κυβέρνησης και του πολιτικού συστήματος.
Στο στόχαστρο μπήκαν η διαφθορά, η διαχείριση της δημόσιας περιουσίας, η προστασία του περιβάλλοντος, η έλλειψη αξιοκρατίας, η μετανάστευση και η δημογραφική συρρίκνωση, αλλά και συνολικά η λειτουργία του πολιτικού συστήματος μετά την πτώση του κομμουνισμού.
«Έσπασε ο φόβος»
Για τον αρχιτέκτονα και ακτιβιστή Andi Tepelena, ένα από τα πρόσωπα που βρίσκονται πίσω από την κινητοποίηση, η μεγαλύτερη επιτυχία δεν είναι κάποια κυβερνητική παραχώρηση.
Είναι ότι «έσπασε ο φόβος».
Η κοινωνία των πολιτών, υποστηρίζει, ανακάλυψε ξανά τη δύναμή της.
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδει στη συμμετοχή των νέων. Μια γενιά που, σύμφωνα με τον ίδιο, δεν βλέπει πλέον τον σημερινό οικονομικό και πολιτικό μηχανισμό ως ένα σύστημα που μπορεί να της προσφέρει προοπτική.
Η εικόνα των νέων στους δρόμους αποτελεί ίσως και το πιο ανησυχητικό μήνυμα για την κυβέρνηση.
Γιατί δεν πρόκειται απλώς για την αντίδραση μιας παραδοσιακής αντιπολιτευόμενης βάσης.
Το «Φλαμίνγκο» προσπάθησε να εμφανιστεί ως κάτι διαφορετικό: μια κινητοποίηση χωρίς κομματική ταυτότητα, χωρίς διαχωριστικές γραμμές και χωρίς αποκλειστικό ιδιοκτήτη.
Ο πολίτης επιστρέφει στην πολιτική
Ο πολιτικός αναλυτής Adri Nurellari βλέπει στην κινητοποίηση μια εξέλιξη με βαθύτερη πολιτική σημασία.
Κατά την εκτίμησή του, το σημαντικότερο επίτευγμα είναι ότι το «Φλαμίνγκο» έσπασε το μονοπώλιο των κομμάτων πάνω στη δημόσια δυσαρέσκεια.
Ο πολίτης δεν εμφανίζεται πλέον απλώς ως ψηφοφόρος. Εμφανίζεται ως πολιτικός παράγοντας.
Η προστασία της φύσης, η δημόσια περιουσία και οι αποφάσεις που λαμβάνονται χωρίς ουσιαστική συμμετοχή των πολιτών βρέθηκαν στο κέντρο της δημόσιας συζήτησης.
Παράλληλα, η κινητοποίηση κατάφερε να δημιουργήσει τη δική της πολιτική ταυτότητα.
Το φλαμίνγκο, από σύμβολο μιας ευάλωτης περιοχής και ενός περιβαλλοντικού αγώνα, μετατράπηκε σε σύμβολο πολιτικής αντίστασης.
Και αυτό αποτελεί ίσως ένα από τα μεγαλύτερα επικοινωνιακά επιτεύγματα της κινητοποίησης.
100 ημέρες – χωρίς παραίτηση Ράμα
Υπάρχει όμως και η άλλη πλευρά. Η κυβέρνηση δεν έχει μέχρι σήμερα ικανοποιήσει το βασικό πολιτικό αίτημα της κινητοποίησης: την παραίτηση του πρωθυπουργού Edi Rama.
Ούτε έχει υπάρξει ουσιαστική αποδοχή του συνολικού πακέτου αιτημάτων που θέτουν οι διαδηλωτές.
Αυτό δημιουργεί ένα κρίσιμο ερώτημα: Μπορεί μια κινητοποίηση να θεωρείται πολιτικά επιτυχημένη χωρίς να έχει επιτύχει τον βασικό της στόχο;
Οι υποστηρικτές της απαντούν ότι το πολιτικό αποτέλεσμα δεν μετριέται μόνο με κυβερνητικές παραιτήσεις. Μετριέται και με την αλλαγή της δημόσιας ατζέντας. Με την πίεση που δημιουργείται. Με τη μετατόπιση του πολιτικού διαλόγου. Και, κυρίως, με την κατάρρευση της αντίληψης ότι η κοινωνία δεν μπορεί να αντιδράσει.
Η διάρκεια γίνεται από μόνη της πολιτικό γεγονός
Εκατό ημέρες είναι μεγάλο χρονικό διάστημα για οποιαδήποτε κοινωνική κινητοποίηση. Ιδιαίτερα στην Αλβανία, όπου πολλές δημόσιες αντιδράσεις έχουν περιοριστεί σε σύντομους κύκλους ειδησεογραφικής επικαιρότητας. Το «Flamingo» άντεξε. Άντεξε την καλοκαιρινή ζέστη. Την κόπωση. Τις πολιτικές επιθέσεις. Την προσπάθεια απαξίωσης. Την απουσία άμεσου πολιτικού αποτελέσματος. Και συνεχίζει. Αυτό από μόνο του αποτελεί πολιτικό μήνυμα.
Η μεγάλη δοκιμασία αρχίζει τώρα
Το πραγματικό στοίχημα, ωστόσο, δεν είναι η 100ή ημέρα. Είναι η 101η. Και η 150ή. Και η 200ή.
Γιατί μια διαμαρτυρία μπορεί να επιβιώσει για μεγάλο χρονικό διάστημα. Ένα πολιτικό κίνημα, όμως, χρειάζεται κάτι περισσότερο: οργάνωση, δομή, πρόγραμμα και πρόταση εξουσίας.
Ο Andi Tepelena προαναγγέλλει κλιμάκωση των κινητοποιήσεων το φθινόπωρο, με στόχο την κινητοποίηση ιδιαίτερα της νεολαίας και την προοπτική μορφών πολιτικής ανυπακοής.
Το αίτημα παραμένει σαφές: παραίτηση του πρωθυπουργού, κατάργηση νόμων που χαρακτηρίζονται πελατειακοί και αλλαγή του εκλογικού συστήματος. Ο στόχος είναι να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις για μια μεταβατική κυβέρνηση και ένα διαφορετικό πολιτικό πλαίσιο.
Από την καταγγελία στην πρόταση
Εδώ βρίσκεται όμως και η δυσκολότερη αποστολή. Ο Fatos Lubonja προειδοποιεί ότι καμία κινητοποίηση δεν μπορεί από μόνη της να αλλάξει ένα ολόκληρο πολιτικό σύστημα. Χρειάζεται τη συνδρομή και άλλων θεσμών και κοινωνικών δυνάμεων. Ιδιαίτερα κρίσιμο θεωρεί τον ρόλο της δικαιοσύνης και τη στάση των διεθνών εταίρων της Αλβανίας. Για τον Adri Nurellari, το δίλημμα είναι ακόμη πιο βαθύ. «Η διαμαρτυρία είναι αντίδραση σε αυτό που συνέβη. Το κίνημα είναι σχέδιο για αυτό που πρέπει να συμβεί». Αυτή ίσως είναι η πιο κρίσιμη φράση για την επόμενη ημέρα του «Φλαμίνγκο». Γιατί το να λες «όχι» σε μια κυβέρνηση είναι σχετικά εύκολο. Το να εξηγήσεις τι θα έρθει μετά είναι πολύ δυσκολότερο.
ΤΟ ΜΕΓΑΛΟ ΕΡΩΤΗΜΑ
Η «Εξέγερση των Φλαμίνγκο» έχει ήδη πετύχει κάτι σημαντικό: έβγαλε τον πολίτη από την ιδιωτική του απογοήτευση και τον έφερε ξανά στον δρόμο. Έδειξε ότι η κοινωνική δυσαρέσκεια δεν εξαφανίστηκε. Ότι ο φόβος μπορεί να σπάσει. Ότι τα κόμματα δεν είναι οι μοναδικοί φορείς πολιτικής δράσης. Και ότι ακόμη και μια μικρή περιβαλλοντική σύγκρουση στη Σβέρνιτσα μπορεί να μετατραπεί σε πανεθνική πολιτική διαμαρτυρία.
Αλλά τώρα αρχίζει η πραγματική μάχη. Μπορεί το φλαμίνγκο να πετάξει από την πλατεία στην πολιτική; Ή θα παραμείνει το σύμβολο μιας μεγάλης, επίμονης, αλλά τελικά ανολοκλήρωτης εξέγερσης;
Οι επόμενοι μήνες θα δώσουν την απάντηση. Η 100ή ημέρα δεν είναι το τέλος της «Εξέγερσης των Φλαμίνγκο». Είναι η αρχή της πιο δύσκολης φάσης του.
Για τον αρχιτέκτονα και ακτιβιστή Andi Tepelena, ένα από τα πρόσωπα που βρίσκονται πίσω από την κινητοποίηση, η μεγαλύτερη επιτυχία δεν είναι κάποια κυβερνητική παραχώρηση.
Είναι ότι «έσπασε ο φόβος».
Η κοινωνία των πολιτών, υποστηρίζει, ανακάλυψε ξανά τη δύναμή της.
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδει στη συμμετοχή των νέων. Μια γενιά που, σύμφωνα με τον ίδιο, δεν βλέπει πλέον τον σημερινό οικονομικό και πολιτικό μηχανισμό ως ένα σύστημα που μπορεί να της προσφέρει προοπτική.
Η εικόνα των νέων στους δρόμους αποτελεί ίσως και το πιο ανησυχητικό μήνυμα για την κυβέρνηση.
Γιατί δεν πρόκειται απλώς για την αντίδραση μιας παραδοσιακής αντιπολιτευόμενης βάσης.
Το «Φλαμίνγκο» προσπάθησε να εμφανιστεί ως κάτι διαφορετικό: μια κινητοποίηση χωρίς κομματική ταυτότητα, χωρίς διαχωριστικές γραμμές και χωρίς αποκλειστικό ιδιοκτήτη.
Ο πολίτης επιστρέφει στην πολιτική
Ο πολιτικός αναλυτής Adri Nurellari βλέπει στην κινητοποίηση μια εξέλιξη με βαθύτερη πολιτική σημασία.
Κατά την εκτίμησή του, το σημαντικότερο επίτευγμα είναι ότι το «Φλαμίνγκο» έσπασε το μονοπώλιο των κομμάτων πάνω στη δημόσια δυσαρέσκεια.
Ο πολίτης δεν εμφανίζεται πλέον απλώς ως ψηφοφόρος. Εμφανίζεται ως πολιτικός παράγοντας.
Η προστασία της φύσης, η δημόσια περιουσία και οι αποφάσεις που λαμβάνονται χωρίς ουσιαστική συμμετοχή των πολιτών βρέθηκαν στο κέντρο της δημόσιας συζήτησης.
Παράλληλα, η κινητοποίηση κατάφερε να δημιουργήσει τη δική της πολιτική ταυτότητα.
Το φλαμίνγκο, από σύμβολο μιας ευάλωτης περιοχής και ενός περιβαλλοντικού αγώνα, μετατράπηκε σε σύμβολο πολιτικής αντίστασης.
Και αυτό αποτελεί ίσως ένα από τα μεγαλύτερα επικοινωνιακά επιτεύγματα της κινητοποίησης.
100 ημέρες – χωρίς παραίτηση Ράμα
Υπάρχει όμως και η άλλη πλευρά. Η κυβέρνηση δεν έχει μέχρι σήμερα ικανοποιήσει το βασικό πολιτικό αίτημα της κινητοποίησης: την παραίτηση του πρωθυπουργού Edi Rama.
Ούτε έχει υπάρξει ουσιαστική αποδοχή του συνολικού πακέτου αιτημάτων που θέτουν οι διαδηλωτές.
Αυτό δημιουργεί ένα κρίσιμο ερώτημα: Μπορεί μια κινητοποίηση να θεωρείται πολιτικά επιτυχημένη χωρίς να έχει επιτύχει τον βασικό της στόχο;
Οι υποστηρικτές της απαντούν ότι το πολιτικό αποτέλεσμα δεν μετριέται μόνο με κυβερνητικές παραιτήσεις. Μετριέται και με την αλλαγή της δημόσιας ατζέντας. Με την πίεση που δημιουργείται. Με τη μετατόπιση του πολιτικού διαλόγου. Και, κυρίως, με την κατάρρευση της αντίληψης ότι η κοινωνία δεν μπορεί να αντιδράσει.
Η διάρκεια γίνεται από μόνη της πολιτικό γεγονός
Εκατό ημέρες είναι μεγάλο χρονικό διάστημα για οποιαδήποτε κοινωνική κινητοποίηση. Ιδιαίτερα στην Αλβανία, όπου πολλές δημόσιες αντιδράσεις έχουν περιοριστεί σε σύντομους κύκλους ειδησεογραφικής επικαιρότητας. Το «Flamingo» άντεξε. Άντεξε την καλοκαιρινή ζέστη. Την κόπωση. Τις πολιτικές επιθέσεις. Την προσπάθεια απαξίωσης. Την απουσία άμεσου πολιτικού αποτελέσματος. Και συνεχίζει. Αυτό από μόνο του αποτελεί πολιτικό μήνυμα.
Η μεγάλη δοκιμασία αρχίζει τώρα
Το πραγματικό στοίχημα, ωστόσο, δεν είναι η 100ή ημέρα. Είναι η 101η. Και η 150ή. Και η 200ή.
Γιατί μια διαμαρτυρία μπορεί να επιβιώσει για μεγάλο χρονικό διάστημα. Ένα πολιτικό κίνημα, όμως, χρειάζεται κάτι περισσότερο: οργάνωση, δομή, πρόγραμμα και πρόταση εξουσίας.
Ο Andi Tepelena προαναγγέλλει κλιμάκωση των κινητοποιήσεων το φθινόπωρο, με στόχο την κινητοποίηση ιδιαίτερα της νεολαίας και την προοπτική μορφών πολιτικής ανυπακοής.
Το αίτημα παραμένει σαφές: παραίτηση του πρωθυπουργού, κατάργηση νόμων που χαρακτηρίζονται πελατειακοί και αλλαγή του εκλογικού συστήματος. Ο στόχος είναι να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις για μια μεταβατική κυβέρνηση και ένα διαφορετικό πολιτικό πλαίσιο.
Από την καταγγελία στην πρόταση
Εδώ βρίσκεται όμως και η δυσκολότερη αποστολή. Ο Fatos Lubonja προειδοποιεί ότι καμία κινητοποίηση δεν μπορεί από μόνη της να αλλάξει ένα ολόκληρο πολιτικό σύστημα. Χρειάζεται τη συνδρομή και άλλων θεσμών και κοινωνικών δυνάμεων. Ιδιαίτερα κρίσιμο θεωρεί τον ρόλο της δικαιοσύνης και τη στάση των διεθνών εταίρων της Αλβανίας. Για τον Adri Nurellari, το δίλημμα είναι ακόμη πιο βαθύ. «Η διαμαρτυρία είναι αντίδραση σε αυτό που συνέβη. Το κίνημα είναι σχέδιο για αυτό που πρέπει να συμβεί». Αυτή ίσως είναι η πιο κρίσιμη φράση για την επόμενη ημέρα του «Φλαμίνγκο». Γιατί το να λες «όχι» σε μια κυβέρνηση είναι σχετικά εύκολο. Το να εξηγήσεις τι θα έρθει μετά είναι πολύ δυσκολότερο.
ΤΟ ΜΕΓΑΛΟ ΕΡΩΤΗΜΑ
Η «Εξέγερση των Φλαμίνγκο» έχει ήδη πετύχει κάτι σημαντικό: έβγαλε τον πολίτη από την ιδιωτική του απογοήτευση και τον έφερε ξανά στον δρόμο. Έδειξε ότι η κοινωνική δυσαρέσκεια δεν εξαφανίστηκε. Ότι ο φόβος μπορεί να σπάσει. Ότι τα κόμματα δεν είναι οι μοναδικοί φορείς πολιτικής δράσης. Και ότι ακόμη και μια μικρή περιβαλλοντική σύγκρουση στη Σβέρνιτσα μπορεί να μετατραπεί σε πανεθνική πολιτική διαμαρτυρία.
Αλλά τώρα αρχίζει η πραγματική μάχη. Μπορεί το φλαμίνγκο να πετάξει από την πλατεία στην πολιτική; Ή θα παραμείνει το σύμβολο μιας μεγάλης, επίμονης, αλλά τελικά ανολοκλήρωτης εξέγερσης;
Οι επόμενοι μήνες θα δώσουν την απάντηση. Η 100ή ημέρα δεν είναι το τέλος της «Εξέγερσης των Φλαμίνγκο». Είναι η αρχή της πιο δύσκολης φάσης του.
Διαβάστε ακόμη
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου
Τα σχόλια απηχούν αποκλειστικά τις απόψεις των αναγνωστών