Στην τοιχογραφία δεσπόζει η μορφή του Αλεξάνδρου Γ΄ της Μακεδονίας, με την αλβανική επιγραφή «Aleksandri i Madh», δηλαδή «Μέγας Αλέξανδρος». Δίπλα βρίσκεται η φράση «Historia e Kombit» – «Η Ιστορία του Έθνους», τοποθετώντας ευθέως τον Αλέξανδρο μέσα σε ένα σύγχρονο αλβανικό εθνικό αφήγημα.
Το έργο αποδίδεται, σύμφωνα με τη σχετική ανάρτηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, στον καλλιτέχνη Bledar Cakalli, ο οποίος συνοδεύει την παρουσίαση με τη χαρακτηριστική φράση: «There is no compromise with the truth, Alexander the Great.»
Το ερώτημα, όμως, είναι ακριβώς αυτό: ποια αλήθεια;
Ένας βασιλιάς της αρχαίας Μακεδονίας
Ο Αλέξανδρος Γ΄, γνωστός στην παγκόσμια ιστορία ως Μέγας Αλέξανδρος, υπήρξε βασιλιάς της αρχαίας Μακεδονίας από το 336 έως το 323 π.Χ. και γιος του Φιλίππου Β΄.
Η ιστορική του εποχή απέχει περισσότερο από δύο χιλιετίες από τη δημιουργία των σύγχρονων εθνικών ταυτοτήτων των Βαλκανίων. Η αρχαία Μακεδονία, το βασίλειο των Αργεαδών, δεν μπορεί επομένως να μετατραπεί εκ των υστέρων σε «αλβανικό κράτος» ή ο Αλέξανδρος σε φορέα μιας εθνικής ταυτότητας που δεν υπήρχε τον 4ο αιώνα π.Χ.
Το Metropolitan Museum of Art εντάσσει την αρχαία Μακεδονία στο πλαίσιο της βόρειας Ελλάδας και περιγράφει την αυλή του Φιλίππου Β΄ ως σημαντικό κέντρο του ελληνικού πολιτισμού. Ο Αλέξανδρος παρουσιάζεται ως Alexander III of Macedon, μέλος της αρχαίας μακεδονικής βασιλικής οικογένειας των Αργεαδών.
Και η ίδια η υλική κληρονομιά της εποχής είναι αποκαλυπτική. Στα νομίσματα του Αλεξάνδρου εμφανίζονται μορφές και σύμβολα του ελληνικού μυθολογικού κόσμου, μεταξύ άλλων ο Ηρακλής και ο Δίας.
Το πρόβλημα του αναχρονισμού
Η συζήτηση για την αρχαία Μακεδονία είναι ασφαλώς σύνθετη και δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται με συνθήματα. Άλλο όμως η επιστημονική συζήτηση για την πολιτική, κοινωνική και γλωσσική πραγματικότητα της αρχαιότητας και άλλο η μεταφορά σύγχρονων εθνικών ταυτοτήτων στον 4ο αιώνα π.Χ.
Ο Αλέξανδρος δεν ήταν «Αλβανός» με την έννοια που έχει σήμερα ο όρος. Δεν θα μπορούσε να είναι, όπως δεν θα μπορούσε να είναι Έλληνας με τη σύγχρονη έννοια του εθνικού κράτους, Γάλλος, Ιταλός ή οποιασδήποτε άλλης νεότερης εθνικότητας.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι όλες οι ιστορικές ταυτότητες είναι ισοδύναμες ή ότι η αρχαία Μακεδονία μπορεί να αποκοπεί από το ελληνικό πολιτισμικό της περιβάλλον.
Η Μακεδονική βασιλική αυλή του Φιλίππου και του Αλεξάνδρου λειτουργούσε μέσα στον ελληνικό κόσμο. Ο Αλέξανδρος εκστράτευσε με έναν στρατό που συνδέθηκε πολιτικά με την ευρύτερη ελληνική εκστρατεία κατά της Περσικής Αυτοκρατορίας, ενώ η πολιτιστική κληρονομιά που διέδωσε η κατάκτησή του ήταν βαθιά συνδεδεμένη με τον ελληνικό κόσμο.
Από την αρχαία Μακεδονία στον σύγχρονο εθνικισμό
Η τεράστια ακτινοβολία του Αλεξάνδρου έχει καταστήσει τη μορφή του αντικείμενο διεκδίκησης από διαφορετικούς λαούς και εθνικά αφηγήματα.
Και αυτό είναι κατανοητό ως σύγχρονο πολιτικό και πολιτισμικό φαινόμενο.
Ο Αλέξανδρος δημιούργησε μια αυτοκρατορία που εκτεινόταν από τον ελληνικό χώρο και την Αίγυπτο έως την Περσία, την Κεντρική Ασία και την Ινδία. Η εκστρατεία του άλλαξε την ιστορία της Ανατολικής Μεσογείου και της Ασίας και άνοιξε την ελληνιστική εποχή.
Αλλά η παγκόσμια κληρονομιά του δεν σημαίνει ότι κάθε σύγχρονο έθνος μπορεί να τον εντάξει στην εθνική του γενεαλογία.
Η συγκεκριμένη τοιχογραφία αποκτά ιδιαίτερη σημασία ακριβώς επειδή δεν παρουσιάζει απλώς τον Αλέξανδρο ως μια σημαντική μορφή της παγκόσμιας ιστορίας. Τον εντάσσει κάτω από τον τίτλο «Ιστορία του Έθνους». Και εκεί βρίσκεται η ουσία της αντιπαράθεσης.
Δεν πρόκειται απλώς για έναν καλλιτεχνικό συμβολισμό. Πρόκειται για μια σύγχρονη εθνικιστική ανάγνωση της αρχαιότητας, η οποία μεταφέρει μια σημερινή εθνική ταυτότητα σε έναν κόσμο όπου τέτοιες ταυτότητες δεν υπήρχαν με τη σημερινή τους μορφή.
Η Ιστορία δεν αλλάζει με μια τοιχογραφία
Η διεκδίκηση ιστορικών προσωπικοτήτων αποτελεί συχνό φαινόμενο στα Βαλκάνια, μια περιοχή όπου η ιστορία χρησιμοποιήθηκε πολλές φορές ως εργαλείο εθνικής συγκρότησης και πολιτικής αντιπαράθεσης. Όμως η ιστορία δεν γράφεται πάνω σε τοίχους με συνθήματα.
Ούτε αλλάζει επειδή ένας σύγχρονος καλλιτέχνης αποφασίζει να εντάξει έναν αρχαίο βασιλιά σε ένα εθνικό αφήγημα του 21ου αιώνα. Ο Μέγας Αλέξανδρος ήταν βασιλιάς της αρχαίας Μακεδονίας και μία από τις σημαντικότερες μορφές του αρχαίου ελληνικού κόσμου. Η αυτοκρατορία του ξεπέρασε κατά πολύ τα γεωγραφικά όρια της Μακεδονίας. Η ιστορική του ακτινοβολία έγινε παγκόσμια. Ακριβώς γι' αυτό, όμως, η κληρονομιά του ανήκει στην παγκόσμια ιστορία — όχι σε μια εκ των υστέρων κατασκευασμένη εθνική ταυτότητα. Και όταν η «Ιστορία του Έθνους» γράφεται πάνω από το πρόσωπο του Αλεξάνδρου, το ζήτημα δεν είναι πλέον η τέχνη. Είναι ποιος επιχειρεί να ξαναγράψει την Ιστορία και για ποιον λόγο.
Διαβάστε ακόμη
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου
Τα σχόλια απηχούν αποκλειστικά τις απόψεις των αναγνωστών