Ο μεγάλος Αυτονομιακός Αγώνας της Βορείου Ηπείρου - Η επανάσταση, το Πρωτόκολλο της Κέρκυρας και η επιστροφή του Ελληνικού Στρατού
Η Ευρώπη αποφασίζει, οι Ηπειρώτες αντιστέκονται
Το 1913, ενώ ο Ελληνικός Στρατός είχε απελευθερώσει το μεγαλύτερο μέρος της Ηπείρου, οι αποφάσεις των Μεγάλων Δυνάμεων ανέτρεψαν τις προσδοκίες των κατοίκων της. Με τη χάραξη των νέων συνόρων και την ίδρυση του αλβανικού κράτους, περιοχές με ισχυρή ελληνική παρουσία αποσπάστηκαν από τον εθνικό κορμό και παραχωρήθηκαν στην Αλβανία. Για τους Βορειοηπειρώτες, η απόφαση αυτή δεν αποτελούσε απλώς μια διπλωματική διευθέτηση. Ήταν μια εξέλιξη που αμφισβητούσε την ιστορική, εθνική και πολιτιστική τους ταυτότητα και έθετε σε αβεβαιότητα το μέλλον τους.
Καθώς ο Ελληνικός Στρατός υποχρεωνόταν να αποχωρήσει, η αγανάκτηση μετατρεπόταν σε οργανωμένη αντίσταση. Σε ολόκληρη τη Βόρειο Ήπειρο πραγματοποιούνταν συλλαλητήρια, εκδίδονταν ψηφίσματα και διατυπώνονταν έντονες διαμαρτυρίες. Ακόμη και στην Ελλάδα εκδηλώνονταν θερμές συμπαραστάσεις προς τον αγώνα των Ηπειρωτών.
Η Ελληνική Κυβέρνηση, ωστόσο, υπό την πίεση των διεθνών δεσμεύσεων, επιχειρούσε να περιορίσει τις αντιδράσεις. Στα τέλη Ιανουαρίου 1914 απαγορεύτηκε ακόμη και η πραγματοποίηση συλλαλητηρίου στο Αργυρόκαστρο.
Οι κάτοικοι, όμως, δεν ήταν διατεθειμένοι να αποδεχθούν παθητικά την απόφαση των Μεγάλων Δυνάμεων. Το αίτημά τους ήταν ξεκάθαρο: δεν ήθελαν να αποκοπούν από την Ελλάδα.
Η κατάσταση ήταν ιδιαίτερα δύσκολη, καθώς οι Ηπειρώτες ήταν ουσιαστικά άοπλοι. Η ελληνική κυβέρνηση δεν είχε φροντίσει να τους εξοπλίσει, με εξαίρεση περίπου 500 τυφέκια που είχαν δοθεί στον ταγματάρχη Σπυρομήλιο για την άμυνα της Χιμάρας. Ούτε είχε αναλάβει ουσιαστικές πρωτοβουλίες για να διασφαλίσει ότι ο οπλισμός που εγκατέλειπε ο αποχωρών Ελληνικός Στρατός θα έφθανε στα χέρια των κατοίκων.
Ο Σπυρομήλιος και η πρώτη πράξη αντίστασης στη Χιμάρα
Απευθυνόμενος στους κατοίκους της περιοχής, το 1914, τους καλούσε να αντιληφθούν ότι ο αγώνας δεν αφορούσε μόνο την προστασία των τοπικών τους συμφερόντων, αλλά την ευρύτερη εθνική ασφάλεια. Χαρακτηριστικά έλεγε: «Έλληνες δεν ζητώ τη βοήθεια όλων για τον εαυτό μας, αλλά για το Έθνος, το οποίο μονάχα με Ακροκεραύνια, με Τεπελένι, με Κορυτσά είναι ασφαλισμένο, δυνατό...».
Στις 9 Φεβρουαρίου 1914, με σχετική προκήρυξη, ο Σπυρομήλιος κήρυξε την Αυτονομία της Χιμάρας, προκαλώντας έντονη ανησυχία στην Αθήνα. Ήταν μια σαφής προειδοποίηση ότι οι κάτοικοι δεν επρόκειτο να εγκαταλείψουν αμαχητί τον τόπο τους. Η τοπική αυτή πρωτοβουλία προανήγγειλε την ευρύτερη εξέγερση που θα ακολουθούσε λίγες ημέρες αργότερα.
Ο Γεώργιος Ζωγράφος αναλαμβάνει την ηγεσία
Ο Ζωγράφος, παρά τις αντιδράσεις και τις επιφυλάξεις της ελληνικής κυβέρνησης, αποδέχθηκε την ευθύνη να ηγηθεί της προσπάθειας των Βορειοηπειρωτών. Η πολιτική του θέση συνοψιζόταν σε μια ουσιαστική διαπίστωση: το αίτημα της ένωσης με την Ελλάδα δεν αποτελούσε επιδίωξη της ελληνικής κυβέρνησης εκείνη τη στιγμή, αλλά πρωτίστως απαίτηση των ίδιων των Ηπειρωτών.
Τον Φεβρουάριο του 1914 πραγματοποιήθηκε συνέλευση των εκπροσώπων του βορειοηπειρωτικού Ελληνισμού, οι οποίοι εξέφρασαν την εμπιστοσύνη τους στον Ζωγράφο και αποφάσισαν να προχωρήσουν στην ανακήρυξη της Αυτονομίας.
Στις 15 Φεβρουαρίου ο Ζωγράφος έφθασε στο Αργυρόκαστρο, το οποίο ορίστηκε ως έδρα του αγώνα, και προχώρησε στον σχηματισμό προσωρινής κυβέρνησης. Η υποδοχή του από τον λαό ήταν ενθουσιώδης. Οι Βορειοηπειρώτες έβλεπαν πλέον στο πρόσωπό του τον άνθρωπο που θα μπορούσε να οργανώσει πολιτικά και στρατιωτικά την αντίστασή τους.
17 Φεβρουαρίου 1914: Η ανακήρυξη της Αυτονομίας
Η γαλανόλευκη υψώθηκε στις πόλεις και στα χωριά της περιοχής. Η σημαία της Αυτόνομης Βορείου Ηπείρου έφερε τον βυζαντινό δικέφαλο αετό στο κέντρο του λευκού σταυρού, συμβολίζοντας τη σύνδεση με την ιστορική και εθνική παράδοση του Ελληνισμού.
Η αυτόνομη διοίκηση περιλάμβανε το Αργυρόκαστρο, το Δέλβινο, τους Αγίους Σαράντα, τη Χιμάρα και την Πρεμετή, μαζί με τις γύρω περιοχές. Η Κορυτσά δεν συμμετείχε αρχικά στο εγχείρημα, καθώς εκεί η κατάσταση ήταν διαφορετική και ο ελληνικός στρατός εξακολουθούσε να διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στην επικείμενη παράδοση της πόλης. Αργότερα, η περιοχή εντάχθηκε στον αγώνα μέσα από τις στρατιωτικές και πολιτικές εξελίξεις.
Η προσωρινή κυβέρνηση απηύθυνε προκήρυξη προς τον λαό, καταγγέλλοντας τις αποφάσεις των Μεγάλων Δυνάμεων, οι οποίες είχαν αποσπάσει τον πληθυσμό από την Ελλάδα και ταυτόχρονα δεν εξασφάλιζαν ούτε ουσιαστικές εγγυήσεις αυτοδιοίκησης στο νέο αλβανικό κράτος.
Παράλληλα, γνωστοποίησε στη Διεθνή Επιτροπή Ελέγχου τη συγκρότηση της κυβέρνησης και διαμήνυσε ότι οποιαδήποτε απόπειρα εισόδου αλβανικών στρατιωτικών ή αστυνομικών δυνάμεων στις αυτόνομες περιοχές θα αντιμετωπιζόταν με ένοπλη αντίσταση.
Ο αγώνας είχε πλέον αποκτήσει οργανωμένη πολιτική και στρατιωτική ηγεσία.
Η ένοπλη αντίσταση και το αρχηγείο στο Γεωργουτσάτι
Η ανακήρυξη της Αυτονομίας δεν έμεινε στα χαρτιά. Οι Βορειοηπειρώτες πέρασαν από την πολιτική διαμαρτυρία στην ένοπλη υπεράσπιση των περιοχών τους.
Το αρχηγείο του Αυτονομιακού Αγώνα εγκαταστάθηκε στο Γεωργουτσάτι της Δερόπολης, ενώ την οργάνωση και τη διοίκηση των στρατιωτικών επιχειρήσεων ανέλαβαν Έλληνες αξιωματικοί και έμπειρα στελέχη που είχαν συμμετάσχει στους Βαλκανικούς Πολέμους.
Ο Αυτονομιακός Στρατός συγκροτήθηκε κάτω από εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες. Απέναντί του βρέθηκαν αλβανικές στρατιωτικές δυνάμεις, χωροφυλακή και ένοπλα σώματα, σε μια περίοδο κατά την οποία η πολιτική αστάθεια του νεοσύστατου αλβανικού κράτους και η ανάμειξη ξένων παραγόντων περιέπλεκαν ακόμη περισσότερο την κατάσταση.
Οι συγκρούσεις υπήρξαν σκληρές. Οι Βορειοηπειρώτες, παρά την έλλειψη οργανωμένου εξοπλισμού και τις δυσκολίες ανεφοδιασμού, κατάφεραν να αντισταθούν και να επιβάλουν την παρουσία τους σε σημαντικά μέτωπα.
Την ίδια στιγμή, η στάση της ελληνικής κυβέρνησης προκαλούσε έντονες αντιδράσεις. Η Αθήνα, προκειμένου να τηρήσει τις δεσμεύσεις της απέναντι στις Μεγάλες Δυνάμεις, δεν περιορίστηκε στην αποχώρηση του στρατού, αλλά προχώρησε και σε ενέργειες που δυσχέραιναν τον ανεφοδιασμό των επαναστατών.
Τον Φεβρουάριο του 1914, τα ελληνικά πολεμικά πλοία «Αλφειός» και «Ευρώτας» στάλθηκαν για να αποκλείσουν το λιμάνι των Αγίων Σαράντα, το οποίο αποτελούσε κρίσιμο σημείο ανεφοδιασμού για τις ορεινές περιοχές της Ηπείρου. Παράλληλα, σύμφωνα με τις ιστορικές αναφορές του αγώνα, δεσμεύτηκαν στην Εθνική Τράπεζα 240.000 φράγκα που είχε αποστείλει εύπορος Ηπειρώτης από την Αμερική για την αγορά πυροβολαρχίας.
Η αντίφαση ήταν πλέον εμφανής: οι Βορειοηπειρώτες καλούνταν να υπερασπιστούν μόνοι τους την αυτονομία τους, ενώ η ελληνική κυβέρνηση, δεσμευμένη από τις διεθνείς ισορροπίες, δεν τους παρείχε την υποστήριξη που προσδοκούσαν.
Ο πρίγκιπας Βιντ και η αποτυχημένη προσπάθεια συμβιβασμού
Η θέση του ήταν εξαιρετικά δύσκολη. Από τη μία πλευρά αντιμετώπιζε την αντίσταση των Βορειοηπειρωτών, οι οποίοι είχαν συγκροτήσει δική τους κυβέρνηση και στρατιωτικές δυνάμεις. Από την άλλη, έπρεπε να αντιμετωπίσει την εσωτερική αναταραχή και τις αντιδράσεις των αλβανικών πολιτικών και εθνικιστικών κύκλων, που δεν αποδέχονταν οποιαδήποτε παραχώρηση αυτονομίας στις νότιες περιοχές.
Ο Βιντ επιχείρησε να προσεγγίσει την κυβέρνηση του Γεωργίου Ζωγράφου, αποστέλλοντας τον Ολλανδό αξιωματικό και αρμοστή Τόμσον για διαπραγματεύσεις.
Οι προτάσεις που μεταφέρθηκαν αφορούσαν την παραχώρηση διοικητικών δικαιωμάτων, την προστασία της Ορθόδοξης Εκκλησίας, την ελευθερία της ελληνικής παιδείας και τη συμμετοχή των χριστιανών στη διοίκηση και στις δυνάμεις ασφαλείας.
Η κυβέρνηση Ζωγράφου, ωστόσο, δεν θεωρούσε επαρκείς αυτές τις εγγυήσεις. Ζητούσε ουσιαστική αυτονομία, με πραγματικές αρμοδιότητες και διεθνείς εγγυήσεις εφαρμογής.
Η αποστολή του Τόμσον προκάλεσε αντιδράσεις στους αλβανικούς πολιτικούς κύκλους, ενώ η αδυναμία επίτευξης συμφωνίας οδήγησε σε νέα ένταση. Η σύγκρουση δεν μπορούσε πλέον να αντιμετωπιστεί αποκλειστικά με διπλωματικές κινήσεις.
17 Μαΐου 1914: Το Πρωτόκολλο της Κέρκυρας – Μια ιστορική διπλωματική νίκη
Η συνέχιση των συγκρούσεων και ο κίνδυνος γενικευμένης αιματοχυσίας ανάγκασαν τη Διεθνή Επιτροπή Ελέγχου να αναλάβει ενεργότερο ρόλο. Με τη συμμετοχή εκπροσώπων των Μεγάλων Δυνάμεων και ύστερα από διαπραγματεύσεις με την προσωρινή κυβέρνηση της Βορείου Ηπείρου, οι συνομιλίες κατέληξαν στην υπογραφή του Πρωτοκόλλου της Κέρκυρας, στις 17 Μαΐου 1914.
Το Πρωτόκολλο αποτελούνταν από 14 άρθρα και αποτέλεσε μία από τις σημαντικότερες διπλωματικές επιτυχίες του Βορειοηπειρωτικού Αγώνα.
Με τη συμφωνία αναγνωριζόταν ειδικό καθεστώς αυτονομίας για τις περιοχές Αργυροκάστρου και Κορυτσάς, οι οποίες θα παρέμεναν υπό την κυριαρχία του αλβανικού κράτους. Προβλέπονταν, μεταξύ άλλων:
- Αυτοδιοίκηση των συγκεκριμένων περιοχών με ιδιαίτερη διοικητική οργάνωση.
- Συμμετοχή του τοπικού πληθυσμού στη στελέχωση των διοικητικών υπηρεσιών και της χωροφυλακής.
- Αναγνώριση της ελληνικής γλώσσας στη δημόσια διοίκηση και στη δικαιοσύνη.
- Διασφάλιση της ελληνικής εκπαίδευσης και των δικαιωμάτων της Ορθόδοξης Εκκλησίας
- Αμνηστία για όσους είχαν συμμετάσχει στον Αυτονομιακό Αγώνα.
- Διεθνείς εγγυήσεις για την εφαρμογή των συμφωνηθέντων.
Δεν επρόκειτο για ένωση με την Ελλάδα, που αποτελούσε τον διακηρυγμένο εθνικό πόθο των Βορειοηπειρωτών, αλλά για μια θεσμική κατοχύρωση αυτονομίας μέσα στα σύνορα της Αλβανίας. Η διαφορά αυτή είχε ιδιαίτερη σημασία, καθώς οι κάτοικοι είχαν αναγκαστεί να αποδεχθούν έναν συμβιβασμό απέναντι σε μια διεθνή πραγματικότητα που δεν επέτρεπε τότε την προσάρτηση στην Ελλάδα.
Το αλβανικό πολιτικό περιβάλλον αντέδρασε έντονα στις προβλέψεις της συμφωνίας. Παρά τις αντιδράσεις, η αλβανική κυβέρνηση αποδέχθηκε τελικά το Πρωτόκολλο τον Ιούνιο του 1914, ενώ οι εκπρόσωποι των Μεγάλων Δυνάμεων το επικύρωσαν και το έθεσαν υπό διεθνή εγγύηση.
Η συμφωνία αποτελούσε αναμφίβολα καρπό της αντίστασης των Βορειοηπειρωτών. Χωρίς την εξέγερση, την πολιτική οργάνωση και την ένοπλη αντίστασή τους, δύσκολα θα είχε υπάρξει τέτοια διεθνής παραχώρηση.
Το Συνέδριο του Δελβίνου και η στάση των Χιμαραίων
Στα τέλη Ιουνίου 1914, οι εκπρόσωποι των Βορειοηπειρωτών συγκεντρώθηκαν στο Δέλβινο για να εξετάσουν και να αποφασίσουν επίσημα την αποδοχή του Πρωτοκόλλου της Κέρκυρας.
Το Συνέδριο του Δελβίνου επικύρωσε τη συμφωνία, έπειτα από έντονες συζητήσεις και πολιτικές αντιπαραθέσεις. Η αποδοχή, ωστόσο, δεν σήμαινε ότι είχαν εγκαταλειφθεί οι αρχικοί εθνικοί στόχοι. Για σημαντικό μέρος των αντιπροσώπων, η αυτονομία αποτελούσε έναν αναγκαστικό συμβιβασμό και όχι την τελική δικαίωση του αγώνα.
Ιδιαίτερα έντονες ήταν οι αντιδράσεις των εκπροσώπων της Χιμάρας, οι οποίοι θεωρούσαν ότι η μόνη πραγματική λύση ήταν η ένωση με την Ελλάδα. Αποχώρησαν από τις εργασίες του Συνεδρίου και στις 21 Ιουλίου 1914 προχώρησαν σε νέα ανακήρυξη της Αυτονομίας της Χιμάρας, με αναφορά στον βασιλιά Κωνσταντίνο της Ελλάδας.
Η στάση αυτή αποτύπωνε το βαθύ χάσμα ανάμεσα στη διπλωματική λύση που επιχειρούσαν να επιβάλουν οι διεθνείς παράγοντες και στις εθνικές προσδοκίες των κατοίκων.
Το Πρωτόκολλο της Κέρκυρας είχε πλέον υπογραφεί, αλλά η εφαρμογή του παρέμενε αβέβαιη.
Ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος ανατρέπει τις ισορροπίες
Τον Ιούλιο του 1914 ξέσπασε ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος, μεταβάλλοντας ριζικά τις διεθνείς ισορροπίες. Η Αλβανία βυθίστηκε ακόμη περισσότερο στην πολιτική αναρχία, ενώ ο πρίγκιπας Βιντ εγκατέλειψε τη χώρα τον Σεπτέμβριο του ίδιου έτους.
Το Πρωτόκολλο της Κέρκυρας δεν είχε προλάβει να εφαρμοστεί ουσιαστικά. Οι θεσμικές εγγυήσεις που είχαν αποσπάσει οι Βορειοηπειρώτες κινδύνευαν να μείνουν ανενεργές, ενώ η απουσία σταθερής κεντρικής εξουσίας δημιουργούσε νέους κινδύνους για τον ελληνικό πληθυσμό.
Η Αθήνα βρέθηκε μπροστά σε μια νέα πραγματικότητα. Η εγκατάλειψη των περιοχών αυτών, χωρίς στοιχειώδη διοικητική και στρατιωτική προστασία, θα μπορούσε να οδηγήσει σε ακόμη μεγαλύτερη αποσταθεροποίηση.
Ο Ελευθέριος Βενιζέλος αντιλήφθηκε ότι η ανακατάληψη της Βορείου Ηπείρου από τον Ελληνικό Στρατό μπορούσε να πραγματοποιηθεί με τη συναίνεση των Μεγάλων Δυνάμεων. Η Ιταλία, η οποία ενδιαφερόταν ιδιαίτερα για τον Αυλώνα και τη στρατηγική θέση του στην Αδριατική, αποτελούσε τον βασικό παράγοντα που έπρεπε να εξευμενιστεί.
Στο διπλωματικό παρασκήνιο διαμορφώθηκε ένας συμβιβασμός: η Ελλάδα θα αναλάμβανε προσωρινά την επανακατάληψη της Βορείου Ηπείρου, ενώ η Ιταλία θα εξασφάλιζε τη δυνατότητα στρατιωτικής παρουσίας στον Αυλώνα. Η ελληνική κατοχή θα είχε προσωρινό χαρακτήρα και θα τερματιζόταν όταν το ζητούσαν οι Μεγάλες Δυνάμεις.
Τον Οκτώβριο του 1914 δόθηκε τελικά η σχετική έγκριση από τις δυνάμεις της Αντάντ.
Οκτώβριος 1914: Η επιστροφή του Ελληνικού Στρατού στη Βόρειο Ήπειρο
Τον Οκτώβριο του 1914, ο Ελληνικός Στρατός επέστρεψε για δεύτερη φορά στη Βόρειο Ήπειρο. Η ανακατάληψη πραγματοποιήθηκε με την έγκριση των Μεγάλων Δυνάμεων και αποτέλεσε μια εξέλιξη που έγινε δεκτή με ενθουσιασμό από τον ελληνικό πληθυσμό της περιοχής.
Στις 27 Οκτωβρίου 1914, τα ελληνικά στρατεύματα εισήλθαν εκ νέου στη Βόρειο Ήπειρο, αναλαμβάνοντας τη στρατιωτική και διοικητική παρουσία στην περιοχή. Η προσωρινή κυβέρνηση του Γεωργίου Ζωγράφου παρέδωσε τις εξουσίες της, θεωρώντας ότι ο σκοπός για τον οποίο είχε συγκροτηθεί είχε πλέον επιτευχθεί.
Η υποστολή της σημαίας της Αυτόνομης Βορείου Ηπείρου και η έπαρση της ελληνικής γαλανόλευκης συνοδεύτηκαν από μεγάλες εκδηλώσεις χαράς. Για τους κατοίκους, η επιστροφή του Ελληνικού Στρατού σήμαινε την αποκατάσταση μιας κατάστασης που είχαν θεωρήσει προσωρινά χαμένη λίγους μήνες νωρίτερα.
Η δεύτερη αυτή είσοδος δεν ήταν απλώς μια στρατιωτική επιχείρηση. Ήταν η επιστροφή μιας διοίκησης με την οποία οι κάτοικοι είχαν ήδη συνδεθεί κατά τη διάρκεια των Βαλκανικών Πολέμων. Οι ελληνικές αρχές επιχείρησαν να αποκαταστήσουν την τάξη, να οργανώσουν τις δημόσιες υπηρεσίες και να συνεργαστούν με τις τοπικές κοινότητες.
Η Βόρειος Ήπειρος βρισκόταν και πάλι υπό ελληνική διοίκηση, αλλά αυτή τη φορά η διεθνής συγκυρία προμήνυε νέες περιπέτειες.
Η Συνθήκη του Λονδίνου και το παιχνίδι των Μεγάλων Δυνάμεων
Στις 26 Απριλίου 1915 υπογράφηκε στο Λονδίνο μυστική συμφωνία μεταξύ της Ιταλίας και των δυνάμεων της Αντάντ, γνωστή ως Συνθήκη του Λονδίνου.
Η συμφωνία αυτή ενέτασσε την Αλβανία και τις γύρω περιοχές στους ευρύτερους σχεδιασμούς για τη μεταπολεμική αναδιάταξη της Ευρώπης. Η Ιταλία εξασφάλιζε σημαντικά στρατηγικά ανταλλάγματα, ενώ η τύχη της Βορείου Ηπείρου παρέμενε αντικείμενο διαπραγματεύσεων και ανταγωνισμών.
Η ελληνική πλευρά προσδοκούσε ότι η διεθνής συγκυρία θα μπορούσε να οδηγήσει τελικά στην ικανοποίηση των εθνικών διεκδικήσεων. Ωστόσο, οι εξελίξεις αποδείκνυαν ότι οι Μεγάλες Δυνάμεις αντιμετώπιζαν την περιοχή πρωτίστως ως τμήμα ενός ευρύτερου γεωπολιτικού σχεδιασμού.
Η τύχη ενός ολόκληρου πληθυσμού εξακολουθούσε να εξαρτάται από μυστικές συμφωνίες, διπλωματικές υποχωρήσεις και στρατηγικές επιδιώξεις ξένων κρατών.
Ο Εθνικός Διχασμός και η νέα εγκατάλειψη της Βορείου Ηπείρου
Η ελληνική παρουσία στη Βόρειο Ήπειρο δεν έμελλε να διαρκέσει.
Ο Εθνικός Διχασμός, που κορυφώθηκε την περίοδο 1915-1916, έφερε την Ελλάδα αντιμέτωπη με μια βαθιά πολιτική και στρατιωτική κρίση. Η σύγκρουση ανάμεσα στον βασιλιά Κωνσταντίνο και τον Ελευθέριο Βενιζέλο σχετικά με τη συμμετοχή της χώρας στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο αποδυνάμωσε τη διεθνή της θέση και περιόρισε τις δυνατότητές της να υπερασπιστεί τις εθνικές της επιδιώξεις.
Η Βόρειος Ήπειρος βρέθηκε και πάλι στο επίκεντρο των ανταγωνισμών.
Το 1916, οι ιταλικές δυνάμεις επέκτειναν την παρουσία τους στην περιοχή, ενώ γαλλικά στρατεύματα εγκαταστάθηκαν στην Κορυτσά. Η ελληνική στρατιωτική και διοικητική παρουσία υποχώρησε υπό την πίεση των νέων συσχετισμών.
Το Μάρτιο του 1916, η βασιλική κυβέρνηση προχώρησε σε επίσημη ανακήρυξη της ένωσης της Βορείου Ηπείρου με την Ελλάδα, οργανώνοντας διοικητικά την περιοχή σε δύο νομούς, Αργυροκάστρου και Κορυτσάς. Η εξέλιξη αυτή, όμως, δεν συνοδεύτηκε από διεθνή αναγνώριση και δεν μπόρεσε να ανατρέψει τις στρατιωτικές και διπλωματικές ισορροπίες.
Η δεύτερη αποχώρηση των ελληνικών στρατευμάτων άφηνε για ακόμη μία φορά τους Βορειοηπειρώτες αντιμέτωπους με την αβεβαιότητα για το μέλλον τους.
Ένας αγώνας που δεν ξεχάστηκε
Ο Αυτονομιακός Αγώνας του 1914 αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα κεφάλαια της νεότερης ιστορίας του Βορειοηπειρωτικού Ελληνισμού.
Μέσα σε λίγους μήνες, ένας πληθυσμός που βρέθηκε αντιμέτωπος με αποφάσεις τις οποίες δεν είχε αποδεχθεί, κατάφερε να οργανώσει προσωρινή κυβέρνηση, να συγκροτήσει στρατιωτικές δυνάμεις, να αντισταθεί ένοπλα και να αποσπάσει από τη διεθνή διπλωματία μια συμφωνία που αναγνώριζε ειδικό καθεστώς αυτονομίας.
Ο Γεώργιος Ζωγράφος, ο Σπυρομήλιος και οι εκατοντάδες αγωνιστές που συμμετείχαν στην προσπάθεια αυτή έγιναν σύμβολα μιας περιόδου κατά την οποία οι Βορειοηπειρώτες επιχείρησαν να καθορίσουν οι ίδιοι την τύχη του τόπου τους.
Το Πρωτόκολλο της Κέρκυρας αποτέλεσε τη σημαντικότερη διπλωματική κατάκτηση εκείνης της εξέγερσης. Παρά τις αδυναμίες και τις αντιφάσεις του, κατοχύρωνε δικαιώματα τα οποία δεν είχαν παραχωρηθεί χωρίς αγώνα. Η μη εφαρμογή του, εξαιτίας του πολέμου και της κατάρρευσης της αλβανικής πολιτικής εξουσίας, ανέδειξε πόσο εύθραυστες μπορούσαν να αποδειχθούν ακόμη και οι διεθνείς συμφωνίες όταν άλλαζαν οι γεωπολιτικές ισορροπίες.
Το 1914, οι Βορειοηπειρώτες απέδειξαν ότι δεν ήταν απλοί θεατές των αποφάσεων που λαμβάνονταν στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Διεκδίκησαν με πολιτικά, διπλωματικά και στρατιωτικά μέσα το δικαίωμα να αποφασίζουν για το μέλλον τους. Και μπορεί η ιστορία να μην ακολούθησε τη θέλησή τους, μπορεί οι σημαίες να υποστάλθηκαν και οι στρατοί να αποχώρησαν, όμως ο αγώνας εκείνης της χρονιάς άφησε ανεξίτηλο αποτύπωμα στη συλλογική μνήμη του Βορειοηπειρωτικού Ελληνισμού.
Ήταν η χρονιά που η Βόρειος Ήπειρος ύψωσε τη δική της σημαία, συγκρότησε τη δική της κυβέρνηση και διεκδίκησε, με το όπλο και τη διπλωματία, το δικαίωμα να ορίσει την ιστορική της πορεία.
Η Βόρειος Ήπειρος βρέθηκε και πάλι στο επίκεντρο των ανταγωνισμών.
Το 1916, οι ιταλικές δυνάμεις επέκτειναν την παρουσία τους στην περιοχή, ενώ γαλλικά στρατεύματα εγκαταστάθηκαν στην Κορυτσά. Η ελληνική στρατιωτική και διοικητική παρουσία υποχώρησε υπό την πίεση των νέων συσχετισμών.
Το Μάρτιο του 1916, η βασιλική κυβέρνηση προχώρησε σε επίσημη ανακήρυξη της ένωσης της Βορείου Ηπείρου με την Ελλάδα, οργανώνοντας διοικητικά την περιοχή σε δύο νομούς, Αργυροκάστρου και Κορυτσάς. Η εξέλιξη αυτή, όμως, δεν συνοδεύτηκε από διεθνή αναγνώριση και δεν μπόρεσε να ανατρέψει τις στρατιωτικές και διπλωματικές ισορροπίες.
Η δεύτερη αποχώρηση των ελληνικών στρατευμάτων άφηνε για ακόμη μία φορά τους Βορειοηπειρώτες αντιμέτωπους με την αβεβαιότητα για το μέλλον τους.
Ένας αγώνας που δεν ξεχάστηκε
Ο Αυτονομιακός Αγώνας του 1914 αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα κεφάλαια της νεότερης ιστορίας του Βορειοηπειρωτικού Ελληνισμού.
Μέσα σε λίγους μήνες, ένας πληθυσμός που βρέθηκε αντιμέτωπος με αποφάσεις τις οποίες δεν είχε αποδεχθεί, κατάφερε να οργανώσει προσωρινή κυβέρνηση, να συγκροτήσει στρατιωτικές δυνάμεις, να αντισταθεί ένοπλα και να αποσπάσει από τη διεθνή διπλωματία μια συμφωνία που αναγνώριζε ειδικό καθεστώς αυτονομίας.
Ο Γεώργιος Ζωγράφος, ο Σπυρομήλιος και οι εκατοντάδες αγωνιστές που συμμετείχαν στην προσπάθεια αυτή έγιναν σύμβολα μιας περιόδου κατά την οποία οι Βορειοηπειρώτες επιχείρησαν να καθορίσουν οι ίδιοι την τύχη του τόπου τους.
Το Πρωτόκολλο της Κέρκυρας αποτέλεσε τη σημαντικότερη διπλωματική κατάκτηση εκείνης της εξέγερσης. Παρά τις αδυναμίες και τις αντιφάσεις του, κατοχύρωνε δικαιώματα τα οποία δεν είχαν παραχωρηθεί χωρίς αγώνα. Η μη εφαρμογή του, εξαιτίας του πολέμου και της κατάρρευσης της αλβανικής πολιτικής εξουσίας, ανέδειξε πόσο εύθραυστες μπορούσαν να αποδειχθούν ακόμη και οι διεθνείς συμφωνίες όταν άλλαζαν οι γεωπολιτικές ισορροπίες.
Το 1914, οι Βορειοηπειρώτες απέδειξαν ότι δεν ήταν απλοί θεατές των αποφάσεων που λαμβάνονταν στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Διεκδίκησαν με πολιτικά, διπλωματικά και στρατιωτικά μέσα το δικαίωμα να αποφασίζουν για το μέλλον τους. Και μπορεί η ιστορία να μην ακολούθησε τη θέλησή τους, μπορεί οι σημαίες να υποστάλθηκαν και οι στρατοί να αποχώρησαν, όμως ο αγώνας εκείνης της χρονιάς άφησε ανεξίτηλο αποτύπωμα στη συλλογική μνήμη του Βορειοηπειρωτικού Ελληνισμού.
Ήταν η χρονιά που η Βόρειος Ήπειρος ύψωσε τη δική της σημαία, συγκρότησε τη δική της κυβέρνηση και διεκδίκησε, με το όπλο και τη διπλωματία, το δικαίωμα να ορίσει την ιστορική της πορεία.
Διαβάστε ακόμη
👉Ακολουθήστε μας στο twitter
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου
Τα σχόλια απηχούν αποκλειστικά τις απόψεις των αναγνωστών