Γράφει ο Στέλιος Φενέκος
Μετά την επίθεση των ΗΠΑ σε ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις στις 22 Ιουνίου 2025, η διεθνής κοινότητα βρίσκεται μπροστά σε μια από τις πιο επικίνδυνες στιγμές στη Μέση Ανατολή από την εποχή του πολέμου Ιράκ–Ιράν.
Καθώς οι στρατιωτικές και διπλωματικές συνέπειες του πλήγματος εξελίσσονται, καθίσταται κρίσιμη η ερώτηση:
- Πώς θα αντιδράσουν οι βασικοί δρώντες – το Ιράν, το Ισραήλ, οι ΗΠΑ και οι περιφερειακοί σύμμαχοι και μη;
- Και, κυρίως, ποιο είναι το σενάριο που συμφέρει περισσότερο τον πρόεδρο Τραμπ, ο οποίος έχει συνδέσει προσωπικά και πολιτικά την ηγετική του εικόνα με την πορεία αυτής της κρίσης; Γιατί είναι προφανές ότι κυριαρχεί στις αποφάσεις του το προσωπικό του προφίλ.
Προχθές σε συζήτηση στην ΕΡΤ, είχα τοποθετηθεί ότι οι ΗΠΑ, εάν αποφάσιζαν τελικά να επιτεθούν, θα το έκαναν αρχικά μόνο με στόχο τις πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν, με τις βόμβες μεγάλης διατρητικής ικανότητας και ισχύος.
Ακόμη όμως και αυτές ενδεχόμενα να μην ήταν τόσο αποτελεσματικές στην περίπτωση του Fordow, λόγω του βάθους στο εδάφους και του σκυροδέματος. Και φυσικά το Ιράν θα μπορούσε να έχει μεταφέρει αλλού τα αποθέματα εμπλουτισμένου Ουρανίου.
Σήμερα, παρά τις διακηρύξεις Τραμπ, ακόμη και στις ΗΠΑ πολλά ερευνητικά κέντρα σήμερα αμφισβητούν την αποτελεσματικότητα της προσβολής, ειδικά στο Fordow.
Είχα επισημάνει επίσης, ότι στις σχέσεις Ισραήλ –ΗΠΑ υπάρχει μία μορφή φαινόμενου Bandwagoning. Αρχικά ο Νετανιάχου, αναλαμβάνοντας τις επιθετικές πρωτοβουλίες ενημερώνοντας απλώς τις ΗΠΑ, τις έσυρε να εμπλακούν, χωρίς ο Τραμπ να έχει ισχυρή βούληση για κάτι τέτοιο (πριν καν ολοκληρωθούν οι διαπραγματεύσεις με το Ιράν). Τώρα το Ισραήλ επιβιβάζεται στο βαγόνι των ΗΠΑ, που πήραν την πρωτοβουλία να κτυπήσουν και να καταστρέψουν το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν (όπως διακηρύσσουν), αποδυναμώνοντας πλέον τα επιχειρήματα του Ισραήλ.
Θα μπορούσε κάλλιστα τώρα ο Τραμπ, εάν το Ιράν δεν επιτεθεί άμεσα σε Αμερικανικούς στόχους, να ξεκαθαρίσει στον Νετανιάχου ότι αυτός έκανε ότι έπρεπε και ότι τώρα το Ισραήλ δεν έχει κανένα λόγο να συνεχίσει τις επιθέσεις (εάν το Ιράν μειώσει ή σταματήσει σταδιακά τις επιθέσεις), αφού ο στρατηγικός στόχος της καταστροφής του πυρηνικού προγράμματος επιτεύχθηκε.
Όλα φυσικά θα εξαρτηθούν από την απάντηση του Ιράν, αλλά είναι προφανής η προσπάθεια του Νετανιάχου να σύρει πιο βαθιά τον Τραμπ στην σύγκρουση, αφού τώρα προβάλλει ως πρόσθετο στρατηγικό στόχο την καταστροφή των πυραυλικών δυνατοτήτων του Ιράν.
Ένας στόχος εξαιρετικά δύσκολο να επιτευχθεί σε ορατό χρονικό ορίζοντα και να έχει μακροπρόθεσμο χαρακτήρα.
Πέραν του ότι το Ιράν στρέφεται σε εξωτερική βοήθεια για να ενισχύσει το βληματικό δυναμικό του, σε χώρες όπως το Πακιστάν και η Κίνα,.
Εάν ο Τραμπ θέλει πράγματι να απεμπλακεί, μπορεί να συνδιαλαγεί με το Ιράν (κρυφά και φανερά) και να πάψει να σύρεται από τον Νετανιάχου, εκθέτοντάς τον και παραμένοντας πιστός στο δόγμα “America First” για εσωτερική συνέπεια και νομιμοποίηση. Και μπορεί επίσης να φέρει το θέμα στο ΣΑ/ΟΗΕ, όπου θα αποκτήσει μεγαλύτερη νομιμοποίηση, τόσο διεθνώς όσο και προς τους Ευρωπαίους και προς Κίνα και Ρωσία.
ΑΝΤΙΣΤΡΟΦΗ ΣΕΝΑΡΙΟΥ ΟΥΚΡΑΝΙΑΣ: Αλλιώς, φανταστείτε μία αντιστροφή του πολέμου στην Ουκρανία, όπου όλος ο δυτικός κόσμος ενισχύει την Ουκρανία για να μειώσει την Ρωσία.
Εάν ασιατικές δυνάμεις το δουν ως ευκαιρία να μειώσουν την προβολή ισχύος των ΗΠΑ και του Ισραήλ, θα ενισχύουν το Ιράν με όπλα και δυνατότητες, οδηγώντας σε μία μακροπρόθεσμη αδιέξοδη αντιπαράθεση, που θα κάνει κακό σε όλη την ανθρωπότητα. (Ας ακούσουμε τι λέει ο Μενβέντεφ για τα πυρηνικά).
ΤΑ ΤΡΙΑ ΣΕΝΑΡΙΑ
1) Το πρώτο σενάριο, “ΟΡΘΟΛΟΓΙΚΗΣ ΑΠΟΚΛΙΜΑΚΩΣΗΣ”, το οποίο βασίζεται σε μια ορθολογική λογική, προϋποθέτει ότι όλοι οι εμπλεκόμενοι παίκτες επιλέγουν ελεγχόμενη ένταση και σταδιακή αποκλιμάκωση.
Σε αυτή την εκδοχή, το Ιράν απαντά με έναν συμβολικό, περιορισμένο τρόπο – για παράδειγμα μέσω πυραυλικής επίθεσης από proxy δυνάμεις κατά αμερικανικών ή ισραηλινών στόχων.
Η απάντηση αυτή μπορεί να έχει περιορισμένη ένταση και σκοπό τη διατήρηση της αξιοπιστίας του καθεστώτος, με συγκεκριμένες σημειολογικά δράσεις, που δεν θα επιδίωκαν μία γενικευμένη σύγκρουση.
Οι ΗΠΑ, από την πλευρά τους, δεν θα κλιμάκωναν περαιτέρω, περιοριζόμενες στη ρητορική προβολής της στρατηγικής επιτυχίας της επιχείρησης, ως δυνατότητας προβολής ισχύος μοναδικής στην ιστορία του πλανήτη!!!. Παράλληλα, θα άνοιγαν διαύλους επικοινωνίας μέσω τρίτων κρατών, προσφέροντας στο Ιράν μια έξοδο διαφυγής μέσω της διπλωματίας.
Το Ισραήλ, επίσης, θα μείωνε σταδιακά την επιθετικότητά του ισχυριζόμενο ότι το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν καταστράφηκε αντιμετωπίζοντας ταυτόχρονα το μειούμενο πλήθος των πυραυλικών προσβολών από Ιράν, εκτός εάν υπάρξει απειλή για το έδαφός του.
Το σενάριο αυτό ενθαρρύνει μια διπλωματική προσπάθεια επιστροφής σε κάποιο ορατό σημείο του χρόνου, σε έλεγχο του παρόντος επιπέδου του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος υπό διεθνή εποπτεία και, μακροπρόθεσμα, ίσως ένα νέο είδος συμφωνίας τύπου JCPOA.
Όσον αφορά τους άλλους διεθνείς δρώντες, η ΕΕ και οι G7 θα πιέζουν για επανενεργοποίηση της IAEΑ του ΟΗΕ, με ενδεχόμενο χρονικό παράθυρο 3 - 6 μηνών για μια «JCPOA 2.0». Ταυτόχρονα θα υπήρχε οικονομική και στρατιωτική σταθεροποίηση.
2) Το δεύτερο σενάριο, “ΘΡΗΣΚΟΦΑΝΑΤΙΚΟΣ ΑΡΜΑΓΕΔΔΩΝ”, έχει ιδεολογικό χαρακτήρα και βασίζεται σε θρησκο-φανατικό πλαίσιο. Εδώ, το Ιράν θα αντιδρούσε όχι απλώς για λόγους στρατηγικής ισορροπίας, αλλά λόγω της ιδεοληψίας του και την ρητορική του περί «ιερού πολέμου» εναντίον των ΗΠΑ και του Ισραήλ, που παρουσιάζονται ως βεβηλωτές του ισλαμικού κόσμου.
Το καθεστώς θα επιχειρούσε να ενεργοποιήσει όλα τα θρησκευτικά, πολιτικά και παραστρατιωτικά του δίκτυα, για να ξεκινήσει γενικευμένες επιθέσεις με βλήματα κάθε ισχύος, drones, ρουκέτες και κυβερνοεπιθέσεις.
Σε αυτό το σενάριο, είναι πιθανό το Ιράν να αποφασίσει να χτυπήσει και εμπορικούς στόχους στον Περσικό Κόλπο, όπως τάνκερ ή πετρελαιαγωγούς, απαγορεύοντας στην ουσία την ναυτιλία δια μέσου των Στενών του Ορμούζ και προκαλώντας παγκόσμια ενεργειακή αναταραχή. Επίσης ενδεχόμενα να υπήρχε έντονη περιφερειακή ριζοσπαστικοποίηση, εκτεταμένη αποσταθεροποίηση, μακρόχρονη σύγκρουση και παγκόσμια ενεργειακή κρίση.
Οι ΗΠΑ θα αποφάσιζαν εάν θα απαντούσαν άμεσα με δεύτερο γύρο χτυπημάτων, ενδεχομένως ακόμα και σε περιοχές εκτός Ιράν (π.χ. Υεμένη-Χούτι και Ιρανικά πολεμικά πλοία στο Ορμούζ και στην Αραβική Θάλασσα) , ενώ το Ισραήλ θα ενέτεινε την πολεμική επιχείρηση πολλαπλών μετώπων.
Το σενάριο αυτό θα οδηγούσε σε στρατιωτική, οικονομική και κοινωνική αποσταθεροποίηση μεγάλης κλίμακας, όπου το Ιράν θα εύρισκε υποστηρικτές και στον μουσουλμανικό κόσμο ενισχύοντας τη θέση του ως «πυλώνας της αντίστασης» αλλά και αντίθετους ( στις χώρες του Κόλπου) που θα θιγόντουσαν τα συμφέροντά τους.
Είναι το πιο απρόβλεπτο και καταστροφικό σενάριο.
3) Το τρίτο σενάριο, “ΠΡΟΒΟΛΗ ΙΣΧΥΟΣ ΣΕ ΨΥΧΡΟΠΟΛΕΜΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ”, αφορά την προβολή ισχύος και αποτελεί μια πιο ψυχροπολεμική ανάγνωση. Εδώ, οι ΗΠΑ και το Ισραήλ αξιοποιούν το momentum για να πιέσουν στρατηγικά το Ιράν σε πλήρη εξουδετέρωση του πυρηνικού του προγράμματος και αναδιάταξη ισορροπιών στην περιοχή.
Το Ιράν απαντά πιο επιθετικά και αποσύρεται από όλες τις διεθνείς συμφωνίες, ανακοινώνοντας εμπλουτισμό ουρανίου σε επίπεδα οπλικής χρήσης. ΗΠΑ και Ισραήλ επιτίθενται ξανά, ενδεχομένως και με περιορισμένες ειδικές αποστολές.
Αυτό θα μπορούσε να μετατραπεί σε ευρύτερη στρατηγική «αναχαίτισης» του ιρανικού και –έμμεσα– του ρωσοκινεζικού άξονα.
Είναι ένα σενάριο που ευνοεί δυνάμεις στο εσωτερικό των ΗΠΑ που επιθυμούν αποκατάσταση του “αμερικανικού ρόλου” σε μια παγκόσμια τάξη πραγμάτων βασισμένη στην ηγεμονία. Μεγάλη πιθανότητα ανοιχτής συνεργασίας μεταξύ Ρωσίας και Κίνας, ενώ οι Σύμμαχοι του Κόλπου πιέζονται να επιλέξουν πλευρά.
Η μακρά σύγκρουση θα είναι εξαιρετικά πιθανή, που θα οδηγήσει σε νέα αρχιτεκτονική ασφαλείας σε Ανατολική Μεσόγειο & Κόλπο.
ΤΙ ΣΥΜΦΕΡΕΙ ΤΡΑΜΠ ΚΑΙ ΗΠΑ ΑΛΛΑ ΚΑΙ ΟΛΟΝ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ
Ανάμεσα σε αυτά τα τρία, το πρώτο σενάριο της ελεγχόμενης αποκλιμάκωσης είναι σαφώς αυτό που συμφέρει περισσότερο τον Ντόναλντ Τραμπ, τόσο από πολιτική όσο και από στρατηγική σκοπιά. Του προσφέρει τη δυνατότητα να εμφανιστεί ως αποφασιστικός ηγέτης που προστάτεψε τα αμερικανικά συμφέροντα χωρίς να σύρει τη χώρα σε νέο, πολυδάπανο πόλεμο. Επικοινωνιακά, μπορεί να αξιοποιήσει το πλήγμα κατά του Ιράν για να συσπειρώσει τη βάση του, ειδικά ενόψει ενδιάμεσων εκλογών. Ταυτόχρονα, αποφεύγει τις συνέπειες μιας μακροχρόνιας σύγκρουσης – οικονομικά, διπλωματικά και στρατιωτικά.
Η MAGA πτέρυγα των Ρεπουμπλικανών (που ελέγχει μεγάλο μέρος της πολιτικής του βάσης) είναι υπέρ της αποφυγής "ανόητων πολέμων", άρα η εμπλοκή τύπου Ιράκ ή Αφγανιστάν θα ήταν εσωτερικά τοξική.
Το Θρησκοφανατικό σενάριο τον εκθέτει σε αστάθεια που δεν μπορεί να ελέγξει, ενώ το σενάριο πλήρους προβολής ισχύος έχει μεγάλο ρίσκο, δημιουργεί κίνδυνο μακροχρόνιων γεωπολιτικών συγκρούσεων, απώλειες σε δρώντες και απρόβλεπτες διεθνείς συνέπειες.
ΚΑΤΑΛΗΓΟΝΤΑΣ
1) Συνολικά, ο Τραμπ χρειάζεται μια έξυπνη ισορροπία: να δείξει ότι «τιμωρεί» τους αντιπάλους της Αμερικής, χωρίς όμως να παρασύρεται σε σύγκρουση που θα επιφυλάσσει τεράστια κόστη σε πολλά πεδία, και συσπειρώσεις που είναι εξαιρετικά αμφίβολο ότι θα μπορεί να κερδίσει χωρίς ευρύτερες συμμαχίες.
2) Γι’ αυτό και το σενάριο της ελεγχόμενης έντασης, με έμφαση στη στρατιωτική υπεροχή, αλλά και πολιτικό άνοιγμα που να δίνει ευκαιρίες και δυνατότητες διαπραγμάτευσης στο Ιράν αποτελεί για εκείνον τη βέλτιστη στρατηγική πορεία.
Προσφέρει στον Τραμπ το μέγιστο πολιτικό μέρισμα με το κατώτερο στρατηγικό κόστος, ενώ του επιτρέπει να διατηρήσει το αφήγημα της αποφασιστικότητας.
Διαβάστε ακόμη
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου
Τα σχόλια απηχούν αποκλειστικά τις απόψεις των αναγνωστών