Η Ελλάδα καίγεται – και η ευθύνη βαραίνει μόνο τους πολίτες;

Η Ελλάδα βρίσκεται ξανά στο ίδιο σημείο. Από τη Ζάκυνθο και τη Χίο μέχρι την Ήπειρο και την Αχαΐα, η χώρα καίγεται από άκρη σε άκρη, με τα πύρινα μέτωπα να παραμένουν ανεξέλεγκτα. Το σκηνικό της καταστροφής έχει γίνει πλέον θερινή ρουτίνα: φλόγες που καταπίνουν δάση, σπίτια, περιουσίες και ζώα, για να σβήσουν τελικά στη θάλασσα. Για έκτο συνεχόμενο καλοκαίρι, η Πολιτική Προστασία αιφνιδιάζεται, η Πυροσβεστική λειτουργεί με ελλείψεις και φθαρμένα μέσα, ενώ οι δασικές υπηρεσίες είναι επί της ουσίας διαλυμένες. Και κάθε φορά, η ευθύνη «χάνεται» στη φωτιά.

Το πιο ανησυχητικό, όμως, δεν είναι μόνο η ένταση των πυρκαγιών – είναι η επανάληψη και η προβλέψιμη αδράνεια. Η πολιτεία εμφανίζεται ξανά ανέτοιμη, χωρίς στρατηγική πρόληψης, χωρίς επένδυση σε σύγχρονα μέσα και χωρίς αξιοποίηση των διαθέσιμων χρηματοδοτικών εργαλείων. Το τίμημα, κάθε φορά, το πληρώνει η φύση και οι πολίτες – που συχνά κατηγορούνται και ως συνυπαίτιοι.

Οι αριθμοί λένε την αλήθεια

Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, από τα 660 εκατομμύρια ευρώ που έχουν εγκριθεί από το Ταμείο Ανάκαμψης για την Πολιτική Προστασία και την Πυροσβεστική, μέχρι το τέλος του 2024 είχαν απορροφηθεί μόλις 57,8 εκατομμύρια – δηλαδή κάτω από το 9%. Για το 2025 προβλέπεται να αξιοποιηθούν μόνο 84,6 εκατομμύρια, αφήνοντας ένα τεράστιο ποσό αναξιοποίητο, την ώρα που η χώρα κυριολεκτικά φλέγεται.

Την ίδια στιγμή, τον Απρίλιο του 2025, η κυβέρνηση απέκλεισε από το Πυροσβεστικό Σώμα πάνω από 600 έμπειρους εποχικούς πυροσβέστες, ανθρώπους που είχαν πολεμήσει στη φωτιά τα προηγούμενα καλοκαίρια. Η απόφαση αυτή, εν μέσω αντιπυρικής περιόδου, φανερώνει ένα επικίνδυνο έλλειμμα σχεδιασμού και προτεραιοτήτων.

Η αποθέωση του εθελοντισμού – και η μετατόπιση ευθυνών

Σε αυτό το φόντο, οι δηλώσεις της υφυπουργού Σοφίας Βούλτεψη προκάλεσαν εύλογες αντιδράσεις. Μιλώντας σε τηλεοπτική εκπομπή, ανέφερε ότι το πρόβλημα στην Ελλάδα είναι η «έλλειψη εθελοντικής κουλτούρας». Έφερε ως παράδειγμα τη Γερμανία, όπου από το 1.000.000 προσωπικό στην πυρόσβεση, οι 935.000 είναι εθελοντές. Παρόμοιο το παράδειγμα και με την Αυστρία.

Όμως η σύγκριση είναι άτοπη. Οι ευρωπαϊκές χώρες που αναφέρει διαθέτουν οργανωμένα, θεσμοθετημένα δίκτυα εθελοντών, οι οποίοι εκπαιδεύονται, εξοπλίζονται και ενσωματώνονται λειτουργικά στα κρατικά σχέδια αντιμετώπισης καταστροφών. Στην Ελλάδα, αντίθετα, οι εθελοντές –όσοι υπάρχουν– δρουν χωρίς θεσμική προστασία, χωρίς επαρκή εξοπλισμό και με τεράστια προσωπική έκθεση σε κινδύνους.

Αντί η κυβέρνηση να ενισχύσει τον πυρήνα της Πυροσβεστικής, να στελεχώσει τις δασικές υπηρεσίες και να επενδύσει σε σύγχρονα μέσα, επιλέγει να ρίξει το βάρος στους πολίτες. Μας ζητούν να σβήνουμε εμείς τις φωτιές, ενώ οι ίδιοι – με πλήρη ευθύνη – αποτυγχάνουν να αξιοποιήσουν τα ευρωπαϊκά κονδύλια ή να προστατεύσουν το περιβάλλον μας.

Η αλήθεια για την πρόληψη

Η πιο σοβαρή – και ταυτόχρονα πιο παραμελημένη – πτυχή του προβλήματος είναι η πρόληψη. Χωρίς καθαρισμούς δασών, χωρίς αντιπυρικές ζώνες, χωρίς επιτήρηση και ενίσχυση των τοπικών υπηρεσιών, καμία φωτιά δεν μπορεί να ελεγχθεί έγκαιρα. Οι εναέριες δυνάμεις, όσο κρίσιμες κι αν είναι, δεν αποτελούν λύση από μόνες τους – ειδικά όταν είναι γερασμένες, ανεπαρκείς ή καθηλωμένες λόγω έλλειψης ανταλλακτικών και συντήρησης.

Επιπλέον, η εγκατάλειψη της υπαίθρου – με την έλλειψη αγροτικής δραστηριότητας, την υποστελέχωση των κοινοτήτων και την απουσία υποδομών – επιδεινώνει τις συνθήκες. Οι φωτιές βρίσκουν «καύσιμο» παντού, και η αντιμετώπισή τους γίνεται ηρωική πράξη, αντί για αποτέλεσμα συστηματικού σχεδιασμού.

Ώρα για ευθύνη, όχι για επίρριψη

Η πολιτεία καλείται να σταθεί στο ύψος των περιστάσεων. Όχι με επικοινωνιακές διακοπές των διακοπών, αλλά με σοβαρές, διαρκείς και μετρήσιμες πολιτικές. Η προστασία των δασών, των ανθρώπων και του φυσικού πλούτου της χώρας δεν μπορεί να αφεθεί ούτε στους ανέμους ούτε στους εθελοντές – και σίγουρα όχι στους πολίτες που ήδη πλήττονται.

Όσο η ευθύνη δεν αναλαμβάνεται, όσο η Πολιτική Προστασία παραμένει οργανωτικά υποβαθμισμένη και όσο τα κονδύλια λιμνάζουν στα χαρτιά, η φωτιά δεν θα είναι έκτακτο φαινόμενο. Θα είναι ο κανόνας.

Και αυτό είναι ίσως το πιο ανησυχητικό από όλα.