Σύμφωνα με τη Δήλωση του Κέντρου για Επιστήμη και Καινοτομία για την Ανάπτυξη (SCiDEV), η οποία δόθηκε στη δημοσιότητα το Σάββατο, ο απολογισμός της Επιτροπής δείχνει ότι, παρότι η Αλβανία έχει ικανοποιήσει τις γενικές προϋποθέσεις για μακροοικονομική σταθερότητα, «η πρόοδος στο κεφάλαιο των θεμελιωδών δικαιωμάτων, και ειδικότερα στην ελευθερία των ΜΜΕ, παραμένει κυρίως τυπική και περιορισμένη στην πράξη».
Η έκθεση αξιολογεί τρεις κύριες μεταρρυθμιστικές δράσεις στον τομέα της ελευθερίας της έκφρασης – και μόνο μία εξ αυτών θεωρείται πλήρως υλοποιημένη. Οι άλλες δύο, που αφορούν την ασφάλεια των δημοσιογράφων και τη διαφάνεια στην ιδιοκτησία των μέσων ενημέρωσης, χαρακτηρίζονται «ανεπαρκείς».
Παρά την υιοθέτηση ενός θεσμικού πρωτοκόλλου για την προστασία των δημοσιογράφων και την έκδοση οδηγιών από τις διωκτικές αρχές, το SCiDEV επισημαίνει ότι τα μέτρα αυτά δεν έχουν μεταφραστεί σε απτά αποτελέσματα. «Η απουσία σαφούς μηχανισμού λογοδοσίας, συγκεκριμένων ευθυνών και αποτελεσματικής παρακολούθησης σημαίνει ότι η πρόοδος είναι καθαρά θεωρητική», σημειώνει η οργάνωση.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, από την πλευρά της, εντοπίζει σοβαρές ελλείψεις: δεν έχουν πραγματοποιηθεί συστηματικές εκπαιδεύσεις για αστυνομικούς και εισαγγελείς, δεν υπάρχουν επαρκή δεδομένα για τις επιθέσεις κατά δημοσιογράφων, ούτε αποδείξεις για συντονισμένη δράση μεταξύ θεσμών. Οι νέες οδηγίες των εισαγγελιών, που στόχευαν στην ενίσχυση της λογοδοσίας, παραμένουν ουσιαστικά ανενεργές.
Ως αποτέλεσμα, η Επιτροπή κατέταξε τη σχετική δράση ως «μη ολοκληρωμένη» και έθεσε νέο χρονικό ορίζοντα για την υλοποίησή της έως τον Ιούνιο του 2026.
Ψηφιακές μεταρρυθμίσεις χωρίς ουσία
Ένα ακόμη σημείο που αναδεικνύει το χάσμα μεταξύ θεωρίας και πράξης είναι η προσαρμογή της αλβανικής νομοθεσίας με τον Νόμο για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (Digital Services Act - DSA) της Ε.Ε. Αν και η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι έχουν γίνει βήματα, τα χαρακτηρίζει «μερικώς ολοκληρωμένα» και κυρίως τεχνικού χαρακτήρα, χωρίς πραγματικό αντίκτυπο στη βελτίωση της ελευθερίας έκφρασης στο διαδίκτυο.
Το SCiDEV, το οποίο παρακολουθεί στενά τον ψηφιακό μετασχηματισμό και τη ρύθμιση του διαδικτύου, υπογραμμίζει ότι η ευθυγράμμιση με το DSA θα πρέπει να αποτελέσει ευκαιρία για ενίσχυση της διαφάνειας, της λογοδοσίας και της προστασίας των πολιτών στον ψηφιακό χώρο. «Χωρίς σαφές σχέδιο εφαρμογής και χωρίς ουσιαστική συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών, οι ψηφιακές μεταρρυθμίσεις κινδυνεύουν να παραμείνουν μόνο στα χαρτιά», τονίζει η οργάνωση.
Η αδιαφάνεια στην ιδιοκτησία των ΜΜΕ παραμένει αγκάθι
Ένα από τα διαχρονικά προβλήματα που επισημαίνονται τόσο από την Ε.Ε. όσο και από ανεξάρτητους παρατηρητές είναι η έλλειψη πραγματικής διαφάνειας στην ιδιοκτησία των μέσων ενημέρωσης.
Παρότι η απόφαση του 2024 επέβαλε νέες υποχρεώσεις για τη δήλωση ιδιοκτησίας από τους ραδιοτηλεοπτικούς φορείς και ανέθεσε στην Αρχή Οπτικοακουστικών Μέσων (AMA) την υποχρέωση δημοσίευσης των δεδομένων δύο φορές τον χρόνο, η Επιτροπή διαπιστώνει ότι το μέτρο δεν διασφαλίζει πλήρη διαφάνεια. Δεν υπάρχουν στοιχεία για τους πραγματικούς δικαιούχους, τις διασταυρώσεις συμφερόντων ή την τακτική εφαρμογή των κανόνων.
Η Επιτροπή δίνει νέο περιθώριο μέχρι τον Δεκέμβριο του 2026 για πλήρη συμμόρφωση, αναγνωρίζοντας ότι το πλαίσιο έχει βελτιώσει τη «θεατότητα», αλλά όχι την ουσιαστική διαφάνεια.
Τυπική συμμόρφωση χωρίς θεσμικό βάθος
Η ανάλυση του SCiDEV, σε συνεργασία με το Δίκτυο Βαλκανικής Ερευνητικής Δημοσιογραφίας (BIRN Albania), δείχνει ότι η εποχή της ψηφιακής πληροφόρησης καθιστά την εποπτεία των ΜΜΕ πιο περίπλοκη. Παρά τις νομικές ρυθμίσεις, τα θεσμικά κενά επιτρέπουν συγκεντρωτικές πρακτικές, έλλειψη λογοδοσίας και περιορισμένη ανεξαρτησία των ρυθμιστικών αρχών.
Η οργάνωση προειδοποιεί ότι η Αλβανία δεν μπορεί να επιτύχει ουσιαστικές δημοκρατικές μεταρρυθμίσεις χωρίς πραγματική πολιτική βούληση. Οι τυπικές μεταρρυθμίσεις, οι οποίες συχνά εγκρίνονται για να ικανοποιήσουν τις απαιτήσεις των Βρυξελλών, δεν μεταφράζονται σε αποτελέσματα στο πεδίο.
Ένα παράδοξο που επιμένει
Σύμφωνα με τη δήλωση του SCiDEV, η έκθεση της Επιτροπής για τον Οκτώβριο 2025 αποτυπώνει έναν «διαρκή παραλογισμό»: ενώ η Αλβανία επιδεικνύει πειθαρχία στη μακροοικονομική διαχείριση, κάτι που της εξασφαλίζει ευρωπαϊκή χρηματοδότηση, η δημοκρατική της επίδοση και η ελευθερία του Τύπου παραμένουν αδύναμες.
Η Επιτροπή καλεί τη χώρα να προχωρήσει σε «σημαντικότερες μεταρρυθμίσεις» για την ανεξαρτησία των ΜΜΕ και την προστασία της ελευθερίας της έκφρασης, ενώ οι νέες προθεσμίες μέχρι το 2026 λειτουργούν ως τεστ αξιοπιστίας για το κατά πόσο η Αλβανία μπορεί να επιδείξει πραγματικά αποτελέσματα και όχι μόνο θεσμικά προσχήματα.
Όπως τονίζει το SCiDEV, «μόνο μέσω διαφανούς συνεργασίας ανάμεσα στα θεσμικά όργανα, τα μέσα ενημέρωσης και την κοινωνία των πολιτών μπορούν οι δηλωτικές δεσμεύσεις να μετατραπούν σε αποτελεσματική προστασία των δημοσιογράφων και ενίσχυση του δημοκρατικού χώρου».
Η πορεία προς την Ευρώπη δεν μετριέται μόνο με δημοσιονομικά ισοζύγια, αλλά και με την ποιότητα της δημοκρατίας και της ελευθερίας του λόγου. Και σε αυτόν τον τομέα, η Αλβανία έχει ακόμα δρόμο να διανύσει.
Διαβάστε ακόμη
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου
Τα σχόλια απηχούν αποκλειστικά τις απόψεις των αναγνωστών