Γράφει ο Στέλιος Φενέκος
Η Γροιλανδία, μετά τις δηλώσεις Τραμπ περί στρατιωτικής ενέργειας εάν χρειασθεί σε αυτήν προκειμένου να ικανοποιηθούν οι στρατηγικοί στόχοι των ΗΠΑ, αποτελεί σήμερα έναν από τους πιο κρίσιμους γεωστρατηγικούς χώρους του πλανήτη.
Παρότι διαθέτει πληθυσμό μόλις περίπου 56.000 κατοίκων, η γεωγραφική της θέση στον Αρκτικό Κύκλο την καθιστά κομβικό σημείο για την άμυνα της Βόρειας Αμερικής και της Ευρώπης, για τον έλεγχο των αρκτικών θαλάσσιων διαδρόμων και για την πρόσβαση σε κρίσιμες πρώτες ύλες.
Το ενδιαφέρον των ΗΠΑ για τη Γροιλανδία δεν είναι νέο. Ωστόσο, οι επιδιώξεις και τα μέσα με τα οποία αυτές εκφράζονται έχουν αλλάξει ριζικά από τον 19ο αιώνα μέχρι σήμερα.
Η πρώτη αμερικανική σκέψη για απόκτηση της Γροιλανδίας έγινε το 1867, την ίδια χρονιά που οι ΗΠΑ αγόρασαν την Αλάσκα από τη Ρωσική Αυτοκρατορία (με 7,2 εκατ. δολλάρια). Ο τότε υπουργός Εξωτερικών William H. Seward διερεύνησε ανεπίσημα το ενδεχόμενο αγοράς της Γροιλανδίας και της Ισλανδίας, στο πλαίσιο μίας επεκτατικής στρατηγικής ελέγχου του Βόρειου Ατλαντικού.
Σε μια εποχή όπου δεν υπήρχε ΟΗΕ ούτε κατοχυρωμένο δικαίωμα αυτοδιάθεσης των λαών, τέτοιες κινήσεις θεωρούνταν θεμιτές.
Η μοναδική επίσημη πρόταση αγοράς κατατέθηκε το 1946 από τον πρόεδρο Harry S. Truman, ο οποίος προσέφερε στη Δανία 100 εκατομμύρια δολάρια σε χρυσό, την περίοδο του πρώιμου Ψυχρού Πολέμου, όταν υπήρχε φόβος σοβιετικής διείσδυσης στην Αρκτική.
Η Δανία απέρριψε κατηγορηματικά την πρόταση, αλλά αποδέχθηκε μία εκτεταμένη αμυντική συνεργασία με τις ΗΠΑ, η οπο΄λια στην συνέχεια οδήγησε στη συμφωνία του 1951 και στη δημιουργία μόνιμης αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στη Γροιλανδία για την ενίσχυση του ΝΑΤΟ.
Σήμερα, ο πυρήνας αυτής της παρουσίας είναι η Pituffik Space Base (πρώην Thule Air Base). Η βάση δεν φιλοξενεί πυρηνικά όπλα, αλλά συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης βαλλιστικών πυραύλων και διαστημικής επιτήρησης.
Η σημασία της είναι κρίσιμη όχι μόνο για τις ΗΠΑ αλλά και για το ΝΑΤΟ (Ευρωατλαντικός χώρος) , καθώς οι συντομότερες τροχιές διηπειρωτικών πυραύλων από τη Ρωσία προς τη Βόρεια Αμερική και την Ευρώπη διέρχονται πάνω από τον Βόρειο Πόλο.
Η Γροιλανδία λειτουργεί, έτσι, ως «τα μάτια και αυτιά» της Νατοϊκής άμυνας.
ΤΟ ΒΕΒΑΡΗΜΕΝΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ ΤΩΝ ΗΠΑ-Η ΓΡΟΙΛΑΝΔΙΑ ΣΗΜΕΡΑ
Θα πρέπει να επισημανθεί όμως, ότι το παρελθόν της αμερικανικής παρουσίας στην Γροιλανδία αφήνει μία βαριά σκιά. Το “Camp Century”, ήταν μία μυστική υπόγεια βάση κάτω από τον πάγο (λειτούργησε από το 1959 έως το 1967), η οποία εγκαταλείφθηκε χωρίς πλήρη καθαρισμό από τα οιαδήποτε κατάλοιπα, καθώς τότε θεωρούνταν ότι ο πάγος θα παρέμενε μόνιμος.
Η κλιματική αλλαγή ανατρέπει σήμερα αυτήν την παραδοχή, δημιουργώντας φόβους ότι χημικά και ραδιενεργά κατάλοιπα μπορεί να εκτεθούν στο περιβάλλον.
Είχε μάλιστα πέσει και ένα Β-52 με πυρηνικές βόμβες φορτωμένο που δημιούργησε μεγάλο περιβαλλοντικό αποτύπωμα στην περιοχή μέχρι να συλλέγουν τα συντρίμμια. Το “Camp Century” έχει μετατραπεί σε σύμβολο αδιαφάνειας του Ψυχρού Πολέμου και είναι πηγή δυσπιστίας των Γροιλανδών ακόμη και σήμερα απέναντι στις ΗΠΑ.
Η πολιτική θέση της Γροιλανδίας σήμερα διαφέρει ριζικά από το παρελθόν. Με τον νόμο αυτοκυβέρνησης του 2009, η Δανία αναγνωρίζει τον λαό της Γροιλανδίας και το δικαίωμα της αυτοδιάθεσης . Η ανεξαρτησία αποτελεί μακροπρόθεσμο στόχο για πολλά πολιτικά ρεύματα, αλλά όχι άμεση επιλογή, καθώς η οικονομική εξάρτηση από τη Δανία (το μισό του ΑΕΠ της Γροιλανδίας το δίνει η Δανία-3,5 δις ευρώ) και η ανάγκη ασφάλειας καθιστούν μια βεβιασμένη απόσχιση επικίνδυνη.
ΟΙ ΕΠΙΘΕΤΙΚΕΣ ΔΗΛΩΣΕΙΣ ΤΡΑΜΠ
Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσονται και οι δηλώσεις του Donald Trump το 2019, όταν επανέφερε δημόσια την ιδέα της «αγοράς» της Γροιλανδίας και άφησε υπαινιγμούς ακόμη και για στρατιωτική δράση. Οι δηλώσεις αυτές εκτιμάται ότι δεν είναι σοφό από την πλευρά των ΗΠΑ να αποτελέσουν ρεαλιστικό σχέδιο κατάληψης. Πολύ πιθανότερο είναι να αντανακλούν μια διαπραγματευτική τακτική έντασης και πίεσης με πιθανά ανταλλάγματα (μαστίγιο και καρότο), με στόχο την αύξηση της αμερικανικής στρατηγικής παρουσίας στην Αρκτική, με αυξημένες παραχωρήσεις και δικαιώματα. Και αυτά μπορεί να είναι η σημαντική αναβάθμιση της αμερικανικής βάσης στο Pituffik, νέα συμφωνία για περισσότερες ευκολίες και υποδομές σε όλη την Γροιλανδία (λιμάνια – αεροδρόμια – δυνάμεις κλπ), περιορισμός των κινεζικών και ρωσικών επιρροών και σαφές μήνυμα ότι η Αρκτική αποτελεί ζωτικό χώρο αμερικανικής ασφάλειας.
ΚΑΤΑΛΗΓΟΝΤΑΣ
Η αντίδραση της Δανίας, της Ευρώπης, του ΝΑΤΟ και του ίδιου του αμερικανικού θεσμικού συστήματος το πιθανότερο είναι ότι θα λειτουργήσει εξισορροπητικά και ορθολογικά στις ακραίες επιθετικές επιδιώξεις Τραμπ. Εκτιμάται ότι οι στόχοι του θα περιορισθούν μέσω της εδραίωσης στρατηγικής και πολιτικής επιρροής χωρίς τυπική κυριαρχία.
Διαβάστε ακόμη
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου
Τα σχόλια απηχούν αποκλειστικά τις απόψεις των αναγνωστών