Το μαρτυρολόγιο των Βορειοηπειρωτών: Η δίκη και οι εκτελέσεις Ελλήνων της Πρεμετής (1960–1961)

Η περίοδος του κομμουνιστικού καθεστώτος στην Αλβανία υπήρξε μία από τις πιο σκοτεινές σελίδες για τον ελληνισμό της Βορείου Ηπείρου. Οι πολιτικές διώξεις, τα στρατοδικεία και οι εκτελέσεις αποτέλεσαν συστηματικά εργαλεία καταστολής, με στόχο την εξάλειψη κάθε εθνικής και πολιτισμικής ιδιαιτερότητας. Ένα από τα πλέον χαρακτηριστικά και τεκμηριωμένα παραδείγματα αυτής της πρακτικής είναι η υπόθεση των έξι Ελλήνων από τα χωριά Βιοβίζδα και Βλαχοϋψηλοτέρα της περιοχής Πρεμετής.
Όπως καταγράφει και τεκμηριώνει ο ιστορικός Σταύρος Ντάγιος, στο πλαίσιο της συστηματικής έρευνάς του για το μαρτυρολόγιο των Βορειοηπειρωτών κατά την περίοδο του κομμουνιστικού καθεστώτος, από τις 19 έως τις 22 Οκτωβρίου 1960 διεξήχθη ενώπιον του Στρατοδικείου Αργυροκάστρου η πολύκροτη δίκη έξι Βορειοηπειρωτών, οι οποίοι κατηγορήθηκαν για «προδοσία κατά της πατρίδας» βάσει των άρθρων 64-14 και 278-279 του αλβανικού Ποινικού Κώδικα.
Οι κατηγορούμενοι ήταν οι Ηλίας Γκούδας του Ιωσήφ (γεν. 1907, Βιοβίζδα), Απόστολος Ράγγας του Χρήστου (γεν. 1928, Βλαχοϋψηλοτέρα), Μιχάλης Νίνης του Κώστα (γεν. 1927, Βλαχοϋψηλοτέρα), Παύλος Τάτσης του Σωτήρη (γεν. 1914, Βλαχοϋψηλοτέρα), Δημήτρης Κίτας του Γρηγορίου (γεν. 1930, Βλαχοϋψηλοτέρα) και Γρηγόρης Κότας του Χρήστου (γεν. 1903, Βιοβίζδα).

Σύμφωνα με την ανάλυση του Σταύρου Ντάγιου, η συγκεκριμένη δίκη εντάσσεται στο πρότυπο των πολιτικών δικών της εποχής, όπου οι ποινές ήταν προκαθορισμένες και ο παραδειγματικός χαρακτήρας τους σαφής. Τέσσερις εκ των κατηγορουμένων καταδικάστηκαν σε θάνατο διά τυφεκισμού –οι Ηλίας Γκούδας, Απόστολος Ράγγας, Δημήτρης Κίτας και Παύλος Τάτσης– ενώ οι Μιχάλης Νίνης και Γρηγόρης Κότας καταδικάστηκαν σε 25 έτη φυλάκισης.
Στις 10 Ιανουαρίου 1961, οι Ηλίας Γκούδας και Απόστολος Ράγγας εκτελέστηκαν στο Αργυρόκαστρο. Για τους υπόλοιπους δύο καταδικασθέντες σε θάνατο η ποινή μετριάστηκε σε 25ετή κάθειρξη. Όπως σημειώνει ο ιστορικός Σταύρος Ντάγιος, η μετατροπή της ποινής δεν αναιρούσε τη θανατηφόρα φύση του καθεστώτος κράτησης. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του Παύλου Τάτση, ο οποίος απεβίωσε στις φυλακές Μπουρέλ στις 13 Σεπτεμβρίου 1962, αποτέλεσμα των απάνθρωπων συνθηκών εγκλεισμού.

Η υπόθεση των έξι Βορειοηπειρωτών της Πρεμετής, όπως αναδεικνύεται από την ιστορική έρευνα του Σταύρου Ντάγιου, δεν αποτελεί μεμονωμένο περιστατικό, αλλά μέρος ενός ευρύτερου συστήματος διώξεων που σημάδεψε βαθιά τον ελληνισμό της Βορείου Ηπείρου. Η διατήρηση της μνήμης αυτών των γεγονότων συνιστά ιστορική υποχρέωση, τόσο για την αποκατάσταση της αλήθειας όσο και για την κατανόηση των συνεπειών του ολοκληρωτισμού.

Διαβάστε ακόμη

* Η μυστηριώδης απέλαση των αλβανών διπλωματών από την Αθήνα το 1983 και η κατηγορία για κατασκοπεία

* Οι Βορειοηπειρώτισσες μανάδες μας που αποπειράθηκαν να διαφύγουν στην Ελλάδα στο στόχαστρο της αιμοδιψούς “Sigurimi”

* Ο Γιώργος (Γάκης) Μάρτος: Μάρτυρας της Βορείου Ηπείρου

👉 Εγγραφείτε στο κανάλι του Apenadi.Blogspot στο Youtube