Στο μεγαλύτερο κοίλωμα της νότιας πλαγιάς του Ιερού Βράχου συναντώνται δύο ιστορικά στρώματα: το χορηγικό μνημείο του Θρασύλλου —γνωστό και ως Θρασύλλειο— και η σπηλαιώδης εκκλησία της Παναγίας Σπηλιωτίσσας ή Χρυσοσπηλιωτίσσας. Το αρχαίο μνημείο χρονολογείται στον ύστερο 4ο αιώνα π.Χ. και δημιουργήθηκε για να στεγάσει τον χάλκινο τρίποδα που κέρδισε ο Θρασύλλος στα Μεγάλα Διονύσια. Με μορφή μικρού ναΐσκου και αρχιτεκτονικές αναφορές στα Προπύλαια, αποτέλεσε ένα από τα πιο χαρακτηριστικά δείγματα χορηγικών μνημείων της κλασικής Αθήνας.
Αιώνες αργότερα, στο ίδιο σπήλαιο δημιουργήθηκε χριστιανικός ναΐσκος, πιθανότατα από τους μεσοβυζαντινούς χρόνους. Η σημερινή μορφή της εκκλησίας φαίνεται πως διαμορφώθηκε κυρίως κατά την οθωμανική περίοδο, όταν οι Αθηναίες μητέρες συνήθιζαν να προσεύχονται εκεί για την υγεία των παιδιών τους. Το γιατί αφιερώθηκε στην Παναγία παραμένει ασαφές: μία εκδοχή μιλά για την εύρεση εικόνας μέσα στο σπήλαιο, ενώ άλλη συνδέει την αφιέρωση με ένα ακέφαλο άγαλμα του Διονύσου που, λόγω της στάσης του, θεωρήθηκε γυναικεία μορφή.
Η ιστορία του χώρου αποτυπώνει με εντυπωσιακό τρόπο τη μετάβαση από τον αρχαίο κόσμο στη χριστιανική εποχή. Το Θρασύλλειο, αρχικά αφιερωμένο σε διονυσιακές γιορτές, αναμορφώθηκε αργότερα από τον Θρασυκλή με την προσθήκη νέων τριπόδων. Στο σπήλαιο υπήρχαν καλλιτεχνικές παραστάσεις, όπως η μυθική σκηνή της Νιόβης, ενώ κατά τους ρωμαϊκούς χρόνους δέσποζε μαρμάρινο άγαλμα του Διονύσου — σήμερα στο Βρετανικό Μουσείο.
Με την εγκατάσταση της χριστιανικής λατρείας, το μνημείο δεν καταστράφηκε αλλά ενσωματώθηκε στη νέα πραγματικότητα, παραμένοντας σχεδόν ακέραιο. Έτσι δημιουργήθηκε ένα σπάνιο παράδειγμα «συνομιλίας» θρησκειών και πολιτισμών στον ίδιο χώρο.
Η μακραίωνη πορεία του μνημείου δεν υπήρξε χωρίς απώλειες. Καταστροφές, κλοπές και επεμβάσεις αλλοίωσαν την εικόνα του, με πιο δραματική στιγμή την πολιορκία της Ακρόπολης το 1827. Ο κανονιοβολισμός της 1ης Φεβρουαρίου ισοπέδωσε το σπήλαιο, σκότωσε τους αγωνιστές που είχαν οχυρωθεί μέσα του και κάλυψε τη μαρμάρινη πρόσοψη με χώμα, οδηγώντας το μνημείο στη λήθη.
Οι σύγχρονες εργασίες αποκατάστασης, που ξεκίνησαν το 2002, αποκάλυψαν ξανά την ιστορία του χώρου. Κατά την αναστήλωση αφαιρέθηκαν μεταγενέστερες παρεμβάσεις, επανενώθηκαν διασκορπισμένα κομμάτια και ήρθαν στο φως σημαντικές μεταβυζαντινές αγιογραφίες — από τα καλύτερα σωζόμενα δείγματα εκκλησιαστικής τέχνης της οθωμανικής περιόδου στην Ακρόπολη.
Σήμερα, το «διπλό» μνημείο του Θρασύλλου και της Παναγίας Σπηλιωτίσσας αποτελεί μια μοναδική υλική μαρτυρία της πολιτισμικής μεταμόρφωσης της Αθήνας. Στο ίδιο σημείο συναντώνται η αρχαία λατρεία, η βυζαντινή πίστη και η νεότερη ιστορία της πόλης, προσφέροντας στον επισκέπτη μια βιωματική εμπειρία του χρόνου.
Κοιτάζοντας τη μαρμάρινη πρόσοψη να λάμπει στον ήλιο, γίνεται φανερό πως το «παράθυρο» αυτό δεν οδηγεί απλώς σε ένα σπήλαιο — αλλά σε μια διαδρομή αιώνων, όπου η Ακρόπολη συνεχίζει να αφηγείται την αδιάκοπη συνέχεια του αθηναϊκού πολιτισμού.
Διαβάστε ακόμη
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου
Τα σχόλια απηχούν αποκλειστικά τις απόψεις των αναγνωστών