Από την Οθωμανική Αυτοκρατορία στις εντολές της Δύσης
Κατά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, οι Βρετανοί ενθάρρυναν αραβικές εξεγέρσεις εναντίον της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, με ασαφείς υποσχέσεις για μελλοντική ανεξαρτησία. Μετά τον πόλεμο, όμως, η Μέση Ανατολή χωρίστηκε σε ζώνες επιρροής υπό βρετανικές και γαλλικές εντολές. Αυτό δημιούργησε βαθιά δυσπιστία απέναντι στις δυτικές δυνάμεις και ενίσχυσε τον αραβικό εθνικισμό. Παρότι η ιδέα ενός ενιαίου παν-αραβικού κράτους ήταν περισσότερο ιδεολογικό όραμα παρά πραγματική διεθνής δέσμευση, η αίσθηση προδοσίας σημάδεψε τις πολιτικές εξελίξεις της περιοχής.
Οι ΗΠΑ, η Ευρώπη και οι μεταπολεμικοί ανταγωνισμοί
Η είσοδος των ΗΠΑ στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο ως «associated power» και η μεταγενέστερη άρνηση επικύρωσης της Συνθήκης των Βερσαλλιών δείχνουν ότι η Ουάσιγκτον διατήρησε αυτόνομη στρατηγική. Ωστόσο, η ιδέα ενός «ακήρυχτου πολέμου» μεταξύ ΗΠΑ και ευρωπαϊκών δυνάμεων δεν τεκμηριώνεται ιστορικά. Υπήρξαν σαφείς ανταγωνισμοί για επιρροή και οικονομικά συμφέροντα – ιδιαίτερα γύρω από το πετρέλαιο – αλλά και περίοδοι στενής συνεργασίας.
Η αμερικανική παρουσία στη Μέση Ανατολή ενισχύθηκε από τη δεκαετία του 1930, με ενεργειακές επενδύσεις όπως η μετέπειτα ARAMCO και με την οικοδόμηση σχέσεων με αραβικά κράτη. Παράλληλα, η Γαλλία και η Βρετανία προσπαθούσαν να διατηρήσουν τις αποικιακές τους θέσεις, γεγονός που προκάλεσε εντάσεις τόσο με τις τοπικές εθνικιστικές δυνάμεις όσο και μεταξύ των ίδιων των δυτικών κρατών.
Η Συρία στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και η πορεία προς την ανεξαρτησία
Κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, η εκστρατεία των βρετανικών και ελεύθερων γαλλικών δυνάμεων το 1941 στη Συρία και τον Λίβανο εναντίον του καθεστώτος του Βισύ αποτέλεσε κρίσιμη καμπή. Ακολούθησαν πολιτικές αναταράξεις και η ενίσχυση του συριακού εθνικισμού. Το 1944 οι ΗΠΑ αναγνώρισαν τη συριακή ανεξαρτησία, ενώ το 1945 η γαλλική στρατιωτική επέμβαση και ο βομβαρδισμός της Δαμασκού προκάλεσαν διεθνή κατακραυγή και επιτάχυναν την αποχώρηση των αποικιακών δυνάμεων.
Η διαμόρφωση της μεταπολεμικής Μέσης Ανατολής
Η ιστορική συνάντηση του προέδρου Ρούσβελτ με τον βασιλιά Ιμπν Σαούντ το 1945 συμβόλισε την αυξανόμενη αμερικανική επιρροή. Στα επόμενα χρόνια, οι ΗΠΑ συχνά υποστήριξαν την αποαποικιοποίηση και νέα εθνικά καθεστώτα, ενώ οι ευρωπαϊκές δυνάμεις προσπαθούσαν να διατηρήσουν τον ρόλο τους. Ταυτόχρονα, οι ίδιες οι αραβικές κοινωνίες γνώριζαν έντονες εσωτερικές αντιπαραθέσεις, πραξικοπήματα και ιδεολογικές συγκρούσεις – στοιχεία που δεν μπορούν να αγνοηθούν όταν αναλύεται η πορεία της Συρίας.
Ιστορία χωρίς απλοποιήσεις
Η σύγχρονη κρίση στη Συρία δεν είναι ούτε «ατύχημα» ούτε αποτέλεσμα ενός μόνο εξωτερικού σχεδίου. Είναι προϊόν μιας πολύπλοκης ιστορικής διαδρομής όπου συνυπάρχουν:
- αποικιοκρατικές πολιτικές και γεωπολιτικοί ανταγωνισμοί,
- τοπικά εθνικιστικά κινήματα και εσωτερικές κοινωνικές εντάσεις,
- ψυχροπολεμικές και μεταψυχροπολεμικές ισορροπίες,
- περιφερειακές αντιπαλότητες και παγκόσμιες ενεργειακές στρατηγικές.
Διαβάστε ακόμη
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου
Τα σχόλια απηχούν αποκλειστικά τις απόψεις των αναγνωστών