Στην υποθετική σύγκριση που γίνεται ανάμεσα στη Βενεζουέλα και το Ιράν, αναδεικνύεται ένα κρίσιμο σημείο: δεν είναι όλα τα αυταρχικά καθεστώτα ίδια. Η Βενεζουέλα υπό τον Νικολάς Μαδούρο εξελίχθηκε σε ένα αυταρχικό σύστημα με έντονα προσωποπαγή χαρακτηριστικά, όπου η εξουσία συγκεντρωνόταν σε έναν στενό κύκλο προσώπων. Αντίθετα, το ιρανικό καθεστώς που οικοδομήθηκε μετά το 1979 είναι ένα βαθιά θεσμοποιημένο θεοκρατικό σύστημα, με πολλαπλά κέντρα εξουσίας και μηχανισμούς διαδοχής.
Η απομάκρυνση ενός ηγέτη όπως ο Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ — ακόμη και αν υποθέσουμε ότι συνέβαινε — δεν θα σήμαινε αυτόματα κατάρρευση του καθεστώτος. Το ιρανικό σύστημα είναι σχεδιασμένο να αναπαράγει τον εαυτό του. Οι Φρουροί της Επανάστασης, τα θρησκευτικά συμβούλια και οι κρατικοί θεσμοί δεν εξαρτώνται αποκλειστικά από ένα πρόσωπο. Μπορεί να προκύψει αναδιάταξη ισχύος, αλλά όχι απαραίτητα φιλοδυτική στροφή.
Το κεντρικό ερώτημα που αναδεικνύεται είναι στρατηγικό: ποιος είναι ο στόχος; Η αποδυνάμωση στρατιωτικών δυνατοτήτων; Η αποτροπή; Ή η αλλαγή καθεστώτος; Η κάθε επιλογή απαιτεί διαφορετικά μέσα, χρόνο και πολιτικό κόστος. Η εμπειρία από το Ιράκ και τη Λιβύη δείχνει ότι η αεροπορική ισχύς από μόνη της δύσκολα παράγει σταθερή πολιτική μετάβαση. Συχνά οδηγεί σε κενό εξουσίας, εσωτερικές συγκρούσεις ή ενίσχυση των πιο σκληροπυρηνικών στοιχείων.
Επιπλέον, η προσδοκία ότι «ο λαός θα εξεγερθεί» όταν αποδυναμωθεί το καθεστώς συχνά αγνοεί μια βασική πραγματικότητα: τα αυταρχικά συστήματα επιβιώνουν επειδή διατηρούν ισχυρούς μηχανισμούς ασφάλειας. Αν αυτοί παραμένουν λειτουργικοί, η εσωτερική ανατροπή είναι εξαιρετικά δύσκολη, ανεξαρτήτως κοινωνικής δυσαρέσκειας.
Υπάρχει επίσης η διάκριση ανάμεσα σε «κατάρρευση καθεστώτος» και «αλλαγή καθεστώτος». Η κατάρρευση μπορεί να οδηγήσει σε χάος, πολλαπλά κέντρα εξουσίας και περιφερειακή αποσταθεροποίηση. Η αλλαγή καθεστώτος, αντιθέτως, προϋποθέτει σχέδιο για την επόμενη μέρα — πολιτική δομή, θεσμική μετάβαση και διεθνή στήριξη. Χωρίς αυτά, το κενό ισχύος συχνά γεμίζει από τις πιο ακραίες δυνάμεις.
Σε τελική ανάλυση, η ιδέα της «γρήγορης και καθαρής λύσης» μέσω στρατιωτικής ισχύος παραμένει πολιτικά ελκυστική αλλά στρατηγικά αβέβαιη. Τα καθεστώτα που έχουν βαθιές ιδεολογικές και θεσμικές ρίζες δεν ανατρέπονται εύκολα από τον αέρα. Και όταν ανατρέπονται, το αποτέλεσμα σπάνια είναι αυτό που είχε αρχικά σχεδιαστεί.
Η ιστορία υπενθυμίζει ότι η ισχύς μπορεί να καταστρέψει, αλλά δεν μπορεί από μόνη της να οικοδομήσει. Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν μπορείς να ρίξεις έναν ηγέτη. Είναι αν ξέρεις — και μπορείς — να διαχειριστείς ό,τι έρθει μετά.
Διαβάστε ακόμη
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου
Τα σχόλια απηχούν αποκλειστικά τις απόψεις των αναγνωστών