Η (Ν)Άρτα σε 2 διπλωματικά τηλεγραφήματα

την
Επειδή τις μέρες αυτές και λόγω των αντιδράσεων για τις κυβερνητικές αυθαιρεσίες στον Κόλπο της Άρτας και Σβερνέτς, που αφορούν τόσο στις περιουσίες των γηγενών κατοίκων, των ναών και της ιστορικής τους Μονής της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, οικολογικής καταστροφής που πρόκειται προκληθεί στο μοναδικό οικοσύστημα της Λιμνοθάλασσας κ.α. συναφών, ώστε να εξυπηρετηθούν σχεδιασμοί επενδυτών, ήρθε στην επιφάνεια το δράμα της ξεχασμένης αυτής νησίδας του Ελληνισμού, αξίζει η αναδημοσίευση 2 σχετικών τηλεγραφημάτων των Προξένων του Ελληνικού Βασιλείου στο Βεράτιο και στην Αυλώνα. Πρόκειται για έγγραφα που συμπεριλαμβάνει στο τεύχος (Τόμος ‘α 1897-1918) «Ελληνισμός της Βορείου Ηπείρου και Ελληνοαλβανικές σχέσεις – Έγγραφα από το Ιστορικό Αρχείο του Υπουργείου των Εξωτερικών» που επιμελήθηκε και συνοψίζει ο καθηγητής Βασίλειος Κόντης και εκδόθηκε με χρηματοδότηση του Κοινωφελούς Ιδρύματος «Αλέξανδρος Σ. Ωνάσης» το 1995.
Το πρώτο τηλεγράφημα που αναδημοσιεύουμε είναι ημερομηνίας 9 Μαΐου 1903 (Α.Υ.Ε., 1903, Α.Α.Κ., αρ. 89) και έχει σημασία το ύφος του κειμένου. Γράφεται μάλλον αυθημερόν και ξεφεύγει πολύ των συνήθων ψυχρών διπλωματικών εγγράφων. Απόρροια τούτο των συναισθηματικών βιωμάτων του Προξένου κατόπιν επίσκεψης στην Άρτα, τα οποία μάλιστα ήθελε όσο πιο παραστατικά να τα μεταφέρει και στον πολιτικό προϊστάμενο του δηλαδή των Υπουργό Εξωτερικών.

«Κύριε Υπουργέ,
Αντικείμενον θερμοτάτων εκδηλώσεων πατριωτικών αισθημάτων εγενόμην χθες παρά των κατοίκων του εγγύς τη πόλει ταύτη κειμένου χωρίου Άρτης, εις ο επί τη ευκαιρία της εν αυτώ τελουμένης πανηγύρεως εξέδραμον από πρωίας.
Παραστάς εν τη Θεία Λειτουργία εδέχθην είτα εν τη οικία εν η κατέλυσα την επίσκεψιν οι μόνον των προκρίτων αλλά και παντός του λαού, όστις αθρόως προσήρχετο μετ’ ενθουσιασμού ίνα με χαιρετίσει. Πρώτην φοράν βλέπων ο λαός ούτως εν μέσω αυτού τον αντιπρόσωπον της Ελευθέρας Ελλάδος δεν εγνώριζε πώς να εκδηλώση τον ενθουσιασμόν, την χαράν και τους πόθους αυτού, ει ουχί δ’ ολίγους οφθαλμούς είχον αναβλύσει δάκρυα, δάκρυα χαράς και ελπίδος περί του αισίου μέλλοντος, όπερ πάντες μυχίως ποθούσιν.
Το χωριόν Άρτα μίαν ώραν του Αυλώνος απέχων, οικείται υπό χιλίων κατοίκων απάντων ελληνοφώνων και ορθοδόξων. Η Αλβανική γλώσσα εν αυτή είναι άγνωστος. Έχει δύο εκκλησίας και σχολείον. Το σχολείον εν ω διδάσκουσι διδάσκαλοι έχει κυμαινόμενον αριθμόν 70-100, καθόσον γεωργοί οι πλείστοι των κατοίκων όντες, απασχολούσι τα εαυτών τέκνα εις καλλιέργειαν της γης, ενώ οι δυνάμενοι να φοιτώσιν εις το σχολείον παίδες δύνανται να ανελθώσιν εις 150. Εις πάντας του χωρικούς συνέστησα ν’ αποστέλλωσι τα εαυτών τέκνα εις στο σχολείον, αναπτύξας αυτοίς τα εκ της εκμαθήσεως των στοιχειωδών γραμμάτων αγαθά. Αίσθησιν, εν τούτοις, μοι προυξένησεν η έλλειψις παρθεναγωγείου, εις ο θα ηδύναντο να φοιτώσι πλείονες των 50 μαθητριών. Η αλβετηρία αφ’ ενός των κατοίκων και η έλλειψις ωθήσεως εκ μέρους της Μητροπόλεως και της Προξενικής Αρχής αφ’ ετέρου συνετέλεσαν όπως μη ιδρυθή μέχρι τούδε Παρθεναγωγείον. Την έλλειψιν ταύτων σκοπών να συμπληρώσω ήρχισα αμέσως συνεννοούμενος μετά των εφόρων και του αρχιερατικού Επιτρόπου προς εξεύρεσιν των πόρων της προς τούτο δαπάνης, εις τας προσπάθειας μου δε ταύτας ελπίζω ότι θα έχω αρωγόν και την προς ενίσχυσιν της Ελληνικής Εκκλησίας και Παιδείας Επιτροπήν δια της χορηγήσεως μικρού επιδόματος, ώστε από του προσεχούς Σεπτεμβρίου να γένηται έναρξις της λειτουργίας του Παρθεναγωγείου.
Υπό οικονομικήν έποψιν το χωρίον τούτο ακμάζον άλλοτε, παρηκολούθησε την γενικήν δυσπραγίαν της χώρας ταύτης. Εν τούτοις οι πόροι της Κοινότητος επαρκούσιν εις τας εαυτών δαπάνας καθόσον και αι εκκλησίαι εισί πλουσίως προικοδοτημέναι και το μικρόν έλλειμμα, όπερ υπάρχει εν ταις προς συντήρησιν του σχολείου δαπάναις, θέλει καλυφθή εκ της προσδοκωμένης αφθόνου συγκομιδής του ελαίου. Παν δε πλεόνασμα δέον, ως υπέδειξα ήδη τοις εφόροις, να διατεθή, ίνα διαρρυθμισθή επί το τελειότερον το σχολείον των αρρένων, προσλαμβανομένου ενός έτι διδασκάλου ως διευθυντού. Η διαρρύθμισις αύτη, ην ασμένως απεδέχθησαν οι έφοροι, θέλει συντελέσει, ως αντελήφθην εις την προσέλευσιν πλειόνων μαθητών, δι’ αυτής δε και δια της ιδρύσεως του Παρθεναγωγείου, πέπεισμαι ότι θέλει κατορθωθή όπως όλος ο παιδικός κόσμος του χωρίου τραπή την επί τα σχολεία άγουσαν.
Την εσπέραν, κατά την στιγμήν της αναχωρήσεως μου, σύσσωμον το χωρίον εν μουσικοίς οργάνοις με προέπεμψεν εις αρκετήν απόστασιν, ευχηθέν όπως η επίσκεψις αύτη αποβή επ’ αγαθώ του χωρίου και ή αίσιος οιωνός προς εκπλήρωσιν των εαυτού πόθων

Ευπειθέστατος
ΙΩΣΗΦ».

Τον Μάρτιο ίδιου έτους υπάρχει ακόμη ένα άλλο τηλεγράφημα. Είναι του Προξένου Βερατίου που κατά τη μετάβαση σε αποστολή στην Αυλώνα είχε συνάντηση με χωρικούς της ίδιας περιοχής την οποία και συγκλονιστικά περιγράφει. Φέρει ημερομηνία 28 Μαρτίου 1903 (Α.Υ.Ε., 1903, Α.Α.Κ., αρ. 36, Εν Βερατίω τη 28 Μαρτίου 1903).

«Κύριε Υπουργέ,
Η από Αυλώνος εις Βεράτιον τυγχάνει δυσχερεστάτη, διότι οφείλει τις να διέλθη δια ποταμών, ελών κ.λπ. μετά μακράν δε οδοιπορίαν ευρίσκεται τις προ του ποταμού Αώου, ον διέρχεται δια λέμβου και επί των ώμων των αχθοφόρων, καταβάλλων προς τούτο εις οθωμανόν αυτοκρατορικόν υπάλληλον τα πορθμεία! Εις την έναντι όχθην συνηντήσαμεν δύο ανθρώπους οίτινες προσήλθον προς ημάς «έχετε δίκαιον ανεφώνησαν, Κύριε Πρόξενε, βα λέγητε «Μη χειρότερα», αλλά τι να είπωμεν ημείς οι δυστυχείς δούλοι;» και μετά πόνου πολλού ανέφερον ημίν τα απείρους πιέσεις ας οι κάτοικοι της Άνω Ηπείρου υφίστανται, και κατέληξαν δια του «πότε θα έλθη ο Βασιλεύς Γεώργιος;». Και απήντησα προς αυτούς ότι η Β. Κυβέρνησις, τη επινεύσει της Α.Μ. του Βασιλέως, εφρόντισεν ίνα επεκταθώσι και εν Ηπείρω αι μεταρρυθμίσεις, οπότε αναντιρρήτως θα επέλθη βελτίωσις εν τη Διοικήσει. Αλλ’ οι άνθρωποι ούτοι, βαθύν στεναγμόν αφίσαντες, επανέλαβον «πότε θα έλθη ο Γεώργιος».
Η σκηνή αύτη μεγίστην συγκίνησιν παρήγαγεν ημίν, άλλως και οι λόγοι των ανθρώπων αυτών καταδεικνύουσιν ότι το «καθεστώς» κατέστη αφόρητον πλέον, η δε Οθωμανική Αυτοκρατορική Κυβέρνησις δέον καλώς να κατανοήση ότι η παράτασις της οικτροτάτης ταύτης καταστάσεως ιδία εξυπηρετεί τους σκοπούς και τα σχέδια των αμείλικτων εχθρών του Οθωμανικού Κράτους.
Λαμβάνω την τιμήν να παρακαλέσω την Υμετέραν Εξοχότητα, ίνα ευαρεστουμένη υποβάλη την αναφοράν μου ταύτην τη Αυτού Μεγαλειότητι των Βασιλεί Ημών.

Ευπειθέστατος
Πρόξενος της Α.Μ.
Κ.Μ. ΣΒΟΡΩΝΟΣ».

Διαβάστε ακόμη

Σχόλια

Δημοσίευση σχολίου

Τα σχόλια απηχούν αποκλειστικά τις απόψεις των αναγνωστών