Η αποκαλούμενη «πέτρινη πόλη» και «πόλη του μοιρολογιού» υπήρξε η πρωτεύουσα της επαρχίας Δρυϊνουπόλεως και ένα από τα σημαντικότερα πνευματικά και οικονομικά κέντρα του ηπειρωτικού χώρου, μετά τα Ιωάννινα. Το ίδιο το όνομά της συνδέεται με το κάστρο, το οποίο οι κάτοικοι αποκαλούν χαρακτηριστικά «καλιά του Κάστρου».
Το κάστρο και η παράδοση της Αργύρως
Γύρω από την προέλευση του κάστρου δημιουργήθηκαν με το πέρασμα των αιώνων διάφορες παραδόσεις. Μία από αυτές συνδέει την ίδρυσή του με μια βυζαντινή αρχόντισσα, την Αργύρω. Η παράδοση αυτή, ωστόσο, χαρακτηρίζεται στο διαθέσιμο υλικό ως λαϊκή.
Η ιστορία του κάστρου είναι πολύ παλαιότερη από τη σημερινή μορφή του. Αναφέρεται παράδοση για ένα μικρό οχυρό που υπήρχε στη θέση του σημερινού φρουρίου, ενώ η μορφή του κάστρου συνδέεται με μεταγενέστερες οικοδομικές φάσεις.
Το 1670, ο Οθωμανός περιηγητής Εβλιγιά Τσελεμπή περιέγραψε το Αργυρόκαστρο και το κάστρο του ως ένα οχυρό χτισμένο πάνω σε βράχο, με τείχη, σπίτια, δεξαμενή νερού, εισόδους και χώρο όπου συγκεντρώνονταν οι άρχοντες για να αγναντεύουν τον κάμπο, τα αμπέλια και τα χωράφια.
Η πόλη που μοιάζει με αετοφωλιά
Η γεωγραφία καθόρισε την ίδια την αρχιτεκτονική του Αργυροκάστρου. Η πόλη αναπτύχθηκε γύρω από το κάστρο και πάνω στα τέσσερα αντερείσματα του Σοποτιού. Οι απότομες πλαγιές, τα φαράγγια και τα ορμητικά νερά δημιούργησαν ένα φυσικό οχυρό, πάνω στο οποίο οι κάτοικοι έκτισαν τα σπίτια τους. Διώροφα και τριώροφα πέτρινα οικοδομήματα μοιάζουν να κρέμονται από τις πλαγιές σαν αετοφωλιές. Πολεμίστρες, πύργοι και οδοντωτά τείχη αποτελούσαν στοιχεία μιας αρχιτεκτονικής που δεν εξυπηρετούσε μόνο την αισθητική αλλά και την άμυνα.
Ο Γάλλος περιηγητής François Pouqueville περιέγραψε αυτή την ιδιαίτερη μορφή της πόλης, επισημαίνοντας ότι οι κατοικίες, πλούσιων και φτωχών, είχαν κοινά αμυντικά χαρακτηριστικά.
Στην καρδιά της πόλης βρισκόταν το σταυροπάζαρο, όπου συναντούσαν τέσσερις κεντρικοί δρόμοι. Το παλιό οδικό δίκτυο με τα καλντερίμια και τα χαρακτηριστικά πέτρινα σπίτια διατηρεί ακόμη και σήμερα μεγάλο μέρος της ιστορικής του φυσιογνωμίας.
Η Δρόπολη και η ιστορική της πρωτεύουσα
Το Αργυρόκαστρο συνδέθηκε στενά με τη Δρόπολη και τη Δρυϊνούπολη. Σύμφωνα με το διαθέσιμο υλικό, το 1318, με χρυσόβουλο του αυτοκράτορα Ανδρονίκου, αναγνωρίστηκε ως πρωτεύουσα της επαρχίας Δρυϊνουπόλεως.
Κατά την Οθωμανική περίοδο αποτέλεσε διοικητικό κέντρο και υπαγόταν στο Βιλαέτι Ιωαννίνων. Μετά το 1913 αποτέλεσε και παραμένει πρωτεύουσα του ομώνυμου νομού.
Η θέση της πόλης εξηγεί σε μεγάλο βαθμό και τη διαχρονική της σημασία. Βρισκόταν σε κομβικό σημείο ανάμεσα στα ορεινά περάσματα και την πεδιάδα του Δρύνου, λειτουργώντας ως εμπορικός και διοικητικός πυρήνας μιας ευρύτερης περιοχής.
Από τις χριστιανικές συνοικίες στη δημογραφική αλλαγή
Η ιστορία του Αργυροκάστρου δεν είναι μόνο ιστορία κάστρων και αρχοντικών. Είναι και ιστορία ανθρώπων, μετακινήσεων και βαθιών δημογραφικών αλλαγών.
Κατά τον 15ο και 16ο αιώνα καταγράφονται χριστιανικά νοικοκυριά στην πόλη, ενώ οι διαθέσιμες στατιστικές μαρτυρίες δείχνουν μεταβολές στη σύνθεση του πληθυσμού κατά τη διάρκεια της Οθωμανικής περιόδου.
Από τα τέλη του 16ου και τις αρχές του 17ου αιώνα άρχισε μια νέα περίοδος. Η μετανάστευση αποτέλεσε έναν από τους βασικούς παράγοντες συρρίκνωσης του ελληνικού πληθυσμού. Κάτοικοι του Αργυροκάστρου αναζήτησαν καλύτερες συνθήκες ζωής στη Βλαχία, στη Δυτική Ευρώπη, στα Ιωάννινα, στην Κωνσταντινούπολη και σε άλλα αστικά κέντρα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.
Παράλληλα, η εγκατάσταση μουσουλμανικών πληθυσμών και ο εξισλαμισμός κατοίκων της ευρύτερης περιοχής μεταμόρφωσαν σταδιακά τη δημογραφική εικόνα της πόλης. Το διαθέσιμο υλικό αποδίδει ιδιαίτερη σημασία στα προνόμια που παρείχαν οι οθωμανικές αρχές στους μουσουλμάνους και στη συνακόλουθη εγκατάσταση εξισλαμισμένων πληθυσμών.
Οι Έλληνες έμποροι και η οικονομική ζωή
Παρά τις δημογραφικές μεταβολές, η ελληνική παρουσία παρέμεινε σημαντική στην οικονομική και επαγγελματική ζωή της πόλης.
Στις αρχές του 20ού αιώνα, σύμφωνα με το υλικό, τα μεγάλα και εμπορικά καταστήματα του Αργυροκάστρου βρίσκονταν σε ελληνικά χέρια. Έλληνες ήταν επίσης πολλοί από τους τεχνίτες, ενώ καταγράφονται Έλληνες γιατροί, φαρμακοποιοί και δικηγόροι.
Η εμπορική δραστηριότητα δεν περιοριζόταν στα όρια της πόλης. Οι Αργυροκαστρίτες, γνωστοί και ως Καστεροί, ταξίδευαν και εγκαθίσταντο σε σημαντικά εμπορικά κέντρα της Ευρώπης.
Ήδη από το 1766 καταγράφονται Αργυροκαστρίτες έμποροι στη Βιέννη, ενώ χαρακτηριστική μορφή υπήρξε ο Αλέξανδρος Βασιλείου, έμπορος και διπλωμάτης, ο οποίος συνδέθηκε και με τον Αδαμάντιο Κοραή και την έκδοση της Ελληνικής Βιβλιοθήκης.
Από τον Αλή Πασά στα χρόνια των πολέμων
Το Αργυρόκαστρο πέρασε από πολλές εξουσίες και γνώρισε αλλεπάλληλες πολεμικές περιπέτειες.
Ο Henry Holland, περιγράφοντας την περίοδο του Αλή Πασά, αναφέρει την εκτεταμένη ανακαίνιση του κάστρου και την απασχόληση μεγάλου αριθμού εργατών. Στο κάστρο δημιουργήθηκαν και φυλακές, οι οποίες συνδέθηκαν με βασανισμούς και θανάτους χριστιανών και μουσουλμάνων.
Οι πόλεμοι επηρέασαν βαθιά και τον πληθυσμό. Αργυροκαστρίτες συμμετείχαν σε οργανωμένα σώματα και πολεμικές επιχειρήσεις, μεταξύ άλλων και στην Ελληνική Επανάσταση του 1821. Μετά το τέλος της Επανάστασης, αρκετοί εγκαταστάθηκαν στο ελεύθερο ελληνικό κράτος.
Εκκλησίες, τζαμιά και ένα πολυπολιτισμικό παρελθόν
Το ιστορικό αποτύπωμα της πόλης αποτυπώνεται και στα θρησκευτικά της μνημεία.
Στο Αργυρόκαστρο υπήρχαν τρεις εκκλησίες, από τις οποίες δύο ανακαινίστηκαν εκ βάθρων επί επισκόπου Δοσίθεου του Μετσοβίτη και διατηρούνται μέχρι σήμερα.
Παράλληλα, η οθωμανική παρουσία άφησε τα δικά της μνημεία. Το τζαμί της Μετσίτε, με λουτρά και βρύσες, καθώς και το τζαμί του Παζαριού, αποτελούν χαρακτηριστικά στοιχεία της ιστορικής φυσιογνωμίας της πόλης.
Το Αργυρόκαστρο υπήρξε έτσι ένας τόπος όπου διαφορετικές κοινότητες, θρησκείες και πολιτισμικές παραδόσεις συνυπήρξαν, άλλοτε ειρηνικά και άλλοτε μέσα σε συνθήκες έντασης και ανισότητας.
Η πόλη των περιηγητών
Από τον 17ο έως και τον 20ό αιώνα, ξένοι περιηγητές πέρασαν από το Αργυρόκαστρο και άφησαν πολύτιμες περιγραφές της πόλης και των ανθρώπων της.
Ο Pouqueville και ο Henry Holland στάθηκαν ιδιαίτερα στην κοινωνική φυσιογνωμία των κατοίκων. Οι μαρτυρίες τους περιγράφουν τόσο τις δύσκολες συνθήκες της χριστιανικής κοινότητας όσο και τη φιλοξενία και την κοινωνική συμπεριφορά των Ελλήνων κατοίκων.
Μέσα από τα κείμενά τους αναδύεται μια πόλη αντιφατική: από τη μία το επιβλητικό κάστρο και τα αρχοντικά των ισχυρών, από την άλλη οι φτωχότερες συνοικίες και οι πληθυσμοί που ζούσαν κάτω από διαφορετικούς όρους και περιορισμούς.
Μια πόλη που δεν έπαψε να αλλάζει
Το 1913 η δημογραφική εικόνα του Αργυροκάστρου είχε ήδη αλλάξει δραματικά σε σχέση με τους προηγούμενους αιώνες. Η Εθνολογική Στατιστική της Βορείου Ηπείρου καταγράφει για την πόλη 1.695 χριστιανούς και 9.895 μουσουλμάνους.
Στον 20ό αιώνα οι αλλαγές συνεχίστηκαν. Το 1990 ο πληθυσμός της πόλης αναφερόταν σε περίπου 26.000 κατοίκους, ενώ η πόλη είχε πλέον διαμορφωθεί σε δώδεκα διοικητικές συνοικίες.
Όμως πίσω από τους αριθμούς παραμένει η ίδια πέτρινη πόλη.
Το κάστρο δεσπόζει ακόμη πάνω από τον Δρίνο. Τα καλντερίμια διασχίζουν τις παλιές συνοικίες. Τα πέτρινα σπίτια εξακολουθούν να ανεβαίνουν στις πλαγιές του Σοποτιού σαν να αρνούνται να αποκολληθούν από τον βράχο. Και κάθε πέτρα του Αργυροκάστρου κουβαλά μια διαφορετική ιστορία.
Ιστορία βυζαντινή και οθωμανική. ελληνική και αλβανική. χριστιανική και μουσουλμανική. Ιστορία εμπόρων, αρχόντων, αγωνιστών, περιηγητών και απλών ανθρώπων.
Το Αργυρόκαστρο δεν είναι μόνο η «πέτρινη πόλη». Είναι μια πόλη χτισμένη πάνω στη μνήμη. Και η μνήμη της είναι πολύ μεγαλύτερη από τα τείχη του κάστρου της.
Διαβάστε ακόμη
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου
Τα σχόλια απηχούν αποκλειστικά τις απόψεις των αναγνωστών