Όταν η Ελλάδα εισήλθε στον πόλεμο τον Οκτώβριο του 1940, η ελληνική παροικία της Κωνσταντινούπολης κινητοποιήθηκε εντυπωσιακά. Παρά την επιστράτευση των ελλήνων υπηκόων, οι περισσότεροι παρουσιάστηκαν εθελοντικά στα προξενεία, έτοιμοι να πολεμήσουν. Συνολικά, περίπου 300 Κωνσταντινουπολίτες στάλθηκαν στο αλβανικό μέτωπο, όπου πολέμησαν στον τομέα του Πόγραδετς, προσφέροντας τις υπηρεσίες τους στην πατρίδα που συχνά ένιωθαν μακρινή, αλλά βαθιά δική τους.
Με την κατάρρευση του μετώπου και την εισβολή των Γερμανών στην Ελλάδα την άνοιξη του 1941, οι εθελοντές αυτοί βρέθηκαν αποκλεισμένοι στην Αθήνα. Εκεί, σε δύσκολες συνθήκες κατοχής, κοιμούμενοι σε αποθήκες, εγκαταλελειμμένα σπίτια και βαγόνια, αναζητούσαν τρόπο να επιστρέψουν στην Κωνσταντινούπολη και στις οικογένειές τους.
Τον Ιούλιο του 1941, ένα ξύλινο καΐκι χιώτικου τύπου, η «Ευαγγελίστρια», επιτάχθηκε για να μεταφέρει αυτούς τους ανθρώπους από τον Πειραιά στην Πόλη. Πενταμελές πλήρωμα, 78 εθελοντές στρατιώτες, και λίγοι ακόμα επιβάτες – ανάμεσά τους μια μητέρα με το παιδί της – επιβιβάστηκαν γεμάτοι ελπίδα.
Το καΐκι απέπλευσε στις 3 Ιουλίου από τα Καρβουνάδικα του Πειραιά, ωστόσο δεν έφτασε ποτέ στον προορισμό του. Για δεκαετίες, η τύχη των επιβατών της «Ευαγγελίστριας» παρέμεινε άγνωστη. Οι οικογένειες μιλούσαν για «αγνοούμενους», δίχως ποτέ να λάβουν επίσημη απάντηση ή πιστοποιητικό θανάτου.
Η αλήθεια ήρθε στο φως μέσα από τα αρχεία και το ημερολόγιο του βρετανικού υποβρυχίου HMS Torbay, με κυβερνήτη τον Άντονι Μίερς (Anthony Miers). Το Torbay περιπολούσε στο Αιγαίο, αποστολή του να παρεμποδίζει πλοία που θεωρούνταν ότι εξυπηρετούν τις δυνάμεις του Άξονα.
Σύμφωνα με τις καταγραφές του ίδιου του Μίερς, όταν το υποβρύχιο εντόπισε την «Ευαγγελίστρια» κοντά στο ακρωτήριο Καφηρέας (Κάβο Ντόρο), διέταξε την επίθεση με πυροβόλα. Το καΐκι έφερε σημαία με τη σβάστικα – ένα τέχνασμα που χρησιμοποιούσαν πολλά ελληνικά σκάφη εκείνης της περιόδου για να αποφύγουν τους Γερμανούς – κάτι που φαίνεται να εξόργισε τον φιλοπόλεμο και αντικομμουνιστή Μίερς.
Το σκάφος βυθίστηκε. Όμως το αποτρόπαιο στοιχείο δεν ήταν η βύθιση, αλλά ό,τι ακολούθησε. Όπως αναφέρει το ημερολόγιο του υποβρυχίου, οι επιβάτες της «Ευαγγελίστριας» που έπεσαν στη θάλασσα για να σωθούν έγιναν στόχος των πολυβόλων του Torbay. Καμιά προσπάθεια διάσωσης. Καμιά αναγνώριση. Μόνο εκτέλεση. Ο ίδιος ο Μίερς σημείωσε κυνικά ότι πυροβόλησαν για να μη μπορέσουν να επιστρέψουν στο σκάφος τους.
Σε αντίθεση με ανάλογες περιπτώσεις, όπως αυτή του Γερμανού υποπλοιάρχου Heinz-Wilhelm Eck που καταδικάστηκε για το βύθισμα του ελληνικού φορτηγού «Πηλέας», ο Μίερς όχι μόνο δεν τιμωρήθηκε, αλλά τιμήθηκε με το παράσημο Σταυρός της Βικτώριας, την ύψιστη διάκριση της Βρετανίας.
Το γεγονός καταγγέλθηκε ανεπίσημα στη διάρκεια του πολέμου και αργότερα, το 1989, όμως ουδέποτε υπήρξε επίσημη δίωξη. Το Βρετανικό Ναυαρχείο περιορίστηκε σε «αυστηρή επίπληξη». Η υπόθεση του καϊκιού καταχωρήθηκε ως «απωλεσθέν»· τα ονόματα των επιβατών ως «αγνοούμενοι».
Χρειάστηκαν σχεδόν ογδόντα χρόνια και η επίμονη έρευνα του συγγραφέα και επιστήμονα Νίκου Μιχαηλίδη, ο οποίος αφιέρωσε εννέα χρόνια στην αναζήτηση της αλήθειας. Μελέτησε αρχεία σε Ελλάδα, Τουρκία και Βρετανία, αναζήτησε οικογενειακές μαρτυρίες και αποκάλυψε το ημερολόγιο του Torbay.
Στα βιβλία του:
«Τα ελληνοτουρκικά και οι Κωνσταντινουπολίτες εθελοντές στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο»
«Στον δρόμο προς την αλήθεια. Η βύθιση του Ευαγγελίστρια από το βρετανικό υποβρύχιο Torbay (1941)»
τεκμηριώνει πλήρως αυτό το γεγονός που η Ιστορία είχε αφήσει στο περιθώριο.
Για πρώτη φορά, οι οικογένειες των θυμάτων έμαθαν πώς χάθηκαν οι άνθρωποί τους. Πολλοί είχαν περάσει δεκαετίες χωρίς να μπορούν να τακτοποιήσουν κληρονομικά ή νομικά ζητήματα, αφού δεν υπήρχε πιστοποιημένος θάνατος.
Στο Παλαιό Φάληρο, με πρωτοβουλία του Μιχαηλίδη, ανεγέρθηκε μνημείο προς τιμήν των 85 θυμάτων. Εκεί αναγράφονται τα ονόματα όσων χάθηκαν στο Αιγαίο, όχι πια ως «αγνοούμενοι», αλλά ως άνθρωποι που έπεσαν θύματα ενός εγκλήματος πολέμου.
Η ιστορία της «Ευαγγελίστριας» δεν είναι μόνο μια τραγωδία, αλλά και μια υπενθύμιση της αναγκαιότητας για ιστορική δικαιοσύνη. Αναδεικνύει πως ακόμη και οι «σύμμαχοι» μπορούν να έχουν στιγμές σκοτεινές, πως ο πόλεμος θολώνει την ηθική, και πως οι θυσίες των απλών ανθρώπων συχνά χάνονται στο βάθος της λήθης.
Σήμερα, η αποκάλυψη αυτής της ιστορίας δεν έχει στόχο την εκδίκηση, αλλά τη δικαίωση της μνήμης και την υπενθύμιση ότι κάθε ανθρώπινη ζωή έχει αξία, ακόμα και μέσα στο χάος του πολέμου. Η ανάδειξη τέτοιων γεγονότων είναι ουσιώδης, όχι για να καλλιεργεί μίση, αλλά για να ενισχύει την αλήθεια, τη συμφιλίωση και τη συλλογική ιστορική συνείδηση.
Διαβάστε ακόμη
👉Ακολουθήστε μας στο twitter
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου
Τα σχόλια απηχούν αποκλειστικά τις απόψεις των αναγνωστών