Γράφει ο Στέλιος Φενέκος
Οι εν εξελίξει συνομιλίες μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν στο Ισλαμαμπάντ δεν είναι ακόμη κλασικές ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις. Πρόκειται περισσότερο για ένα υβρίδιο διαχείρισης κρίσης, αμοιβαίας πίεσης και σταδιακής αναζήτησης ενός πλαισίου συμφωνίας. Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία, γιατί σε τέτοιες συνθήκες η επιτυχία δεν εξαρτάται μόνο από το περιεχόμενο της διαπραγμάτευσης, αλλά και από τον τρόπο με τον οποίο αυτή οργανώνεται.
Ο λόγος είναι προφανής. Οι συνομιλίες γίνονται ενώ η εκεχειρία παραμένει εύθραυστη, ενώ υπάρχουν ακόμη ενεργές στρατιωτικές κινήσεις στο πεδίο και ενώ παραμένουν ανοικτά πολλά, διαφορετικά και αλληλένδετα ζητήματα: η ασφάλεια στον Ορμούζ, οι κυρώσεις, τα παγωμένα ιρανικά κεφάλαια, το πυρηνικό πρόγραμμα, αλλά και οι εγγυήσεις για μη επανάληψη των επιθέσεων. Σε ένα τόσο βαρύ και φορτωμένο πακέτο θεμάτων, μια συνολική συμφωνία από το πρώτο στάδιο ήταν εξαρχής πολύ δύσκολη. Γι’ αυτό και μετά τον πρώτο άκαρπο γύρο, οι δύο πλευρές φαίνεται να μετακινήθηκαν από τον στόχο μιας «μεγάλης συμφωνίας» προς την ιδέα μιας ενδιάμεσης συνεννόησης, που θα αποτρέπει την άμεση επιστροφή στον πόλεμο.
Το ίδιο το σχήμα των συνομιλιών δείχνει πολλά. Οι δύο αντιπροσωπείες δεν κάθισαν εξαρχής σε ένα κανονικό κοινό τραπέζι, αλλά κινήθηκαν σε χωριστούς χώρους, με τους Πακιστανούς να παίζουν ρόλο ενδιάμεσου διαβιβαστή και διαχειριστή της διαδικασίας. Πρόκειται για ένα μοντέλο ελεγχόμενης προσέγγισης: οι πλευρές βρίσκονται αρκετά κοντά ώστε να συνομιλούν, αλλά όχι τόσο άμεσα ώστε να αναλάβουν αμέσως το πολιτικό κόστος μιας πλήρους δημόσιας επαφής. Αυτό είναι ενδεικτικό του μεγάλου ελλείμματος εμπιστοσύνης που υπάρχει.
Η διαδικασία αυτή αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία αν ληφθεί υπόψη ότι οι επαφές αυτές είναι από τις πιο υψηλού επιπέδου εδώ και πολλά χρόνια. Ακριβώς γι’ αυτό, κάθε βήμα είναι προσεκτικά σχεδιασμένο. Δεν πρόκειται μόνο για διαπραγμάτευση επί της ουσίας, αλλά και για διαπραγμάτευση επί της ίδιας της μορφής των συνομιλιών: ποιος μιλά με ποιον, σε ποια σειρά, μέσω ποιου διαύλου, με ποιες εγγυήσεις και υπό ποια δημόσια εικόνα.
Η σειρά των βημάτων είναι ίσως το πιο κρίσιμο τεχνικό στοιχείο. Η λογική που φαίνεται να προκρίνεται είναι σταδιακή: πρώτα μια περιορισμένη κατάπαυση και ένα προσωρινό πλαίσιο σταθεροποίησης, και μόνο στη συνέχεια μια ευρύτερη διαπραγμάτευση. Αυτή η επιλογή είναι ορθολογική. Όταν τα θέματα είναι πολλά και αλληλένδετα, η σταδιακή πρόοδος αποδίδει συχνά περισσότερο από την προσέγγιση «όλα ή τίποτε». Για το Ιράν, προτεραιότητα είναι η αποκλιμάκωση, η οικονομική ανακούφιση και οι εγγυήσεις ασφαλείας. Για τις ΗΠΑ, προτεραιότητα είναι οι πυρηνικοί περιορισμοί, η επιτήρηση κρίσιμων δυνατοτήτων και η ασφάλεια της ναυσιπλοΐας. Αν όλα αυτά μπουν μαζί στο τραπέζι από την πρώτη στιγμή, το πιθανότερο είναι να μπλοκάρουν αμοιβαία.
Καθοριστικός είναι και ο ρόλος του Πακιστάν. Το Ισλαμαμπάντ δεν λειτουργεί απλώς ως τόπος συνάντησης, αλλά ως ενεργός διαμεσολαβητής και βασικός δίαυλος επικοινωνίας. Αυτό του δίνει βαρύτητα, αλλά ταυτόχρονα αυξάνει και το βάρος της ευθύνης του. Όταν μια τόσο εύθραυστη διαδικασία εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από έναν μεσολαβητή, το κέρδος είναι η ταχύτητα και η ευελιξία, αλλά ο κίνδυνος είναι ότι η διαδικασία γίνεται υπερβολικά προσωποποιημένη.
ΚΑΤΑΛΗΓΟΝΤΑΣ
Τελικά, το βασικό ερώτημα δεν είναι μόνο αν ΗΠΑ και Ιράν θέλουν πράγματι συμφωνία.
Είναι αν μπορούν να δημιουργήσουν μια διαδικασία αρκετά σταθερή ώστε να αντέξει τις κρίσεις, τα επεισόδια και τις αμοιβαίες υποψίες.
Αν δεν υπάρξει αξιόπιστο πάγωμα της βίας, αν δεν σπάσει η ατζέντα σε επιμέρους διαχειρίσιμα κεφάλαια, αν δεν δοθεί πολιτικός χώρος και στις δύο πλευρές να εμφανίσουν τη στάση τους ως αξιοπρεπή, τότε κάθε νέο επεισόδιο θα απειλεί να τινάξει τα πάντα στον αέρα.
Γι’ αυτό, στην παρούσα φάση, η διαδικασία δεν είναι δευτερεύον στοιχείο. Είναι ο ίδιος ο όρος επιβίωσης της διαπραγμάτευσης. Και ίσως, πριν ακόμη κριθεί η ουσία της συμφωνίας, να κριθεί πρώτα αν μπορεί να σταθεί όρθιο το ίδιο το τραπέζι των συνομιλιών.
Διαβάστε ακόμη
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου
Τα σχόλια απηχούν αποκλειστικά τις απόψεις των αναγνωστών