Υπάρχουν πρόσωπα που δεν μπορούν να διαχωριστούν από την εποχή τους. Και υπάρχουν πρόσωπα που, σε μεγάλο βαθμό, διαμόρφωσαν οι ίδιοι την εποχή στην οποία έζησαν. Ο Ενβέρ Χότζα ανήκει στη δεύτερη κατηγορία.
Γεννημένος στο Αργυρόκαστρο στις 16 Οκτωβρίου 1908, σε μια περίοδο κατά την οποία η περιοχή βρισκόταν στο επίκεντρο των μεγάλων εθνικών και γεωπολιτικών ανακατατάξεων των Βαλκανίων, ο Χότζα μεγάλωσε μέσα σε ένα περιβάλλον όπου η πολιτική, ο εθνικισμός, οι ξένες επεμβάσεις και οι συγκρούσεις για το μέλλον της Αλβανίας δεν ήταν αφηρημένες έννοιες. Ήταν η καθημερινότητα γύρω του.Από εκείνο το Αργυρόκαστρο θα ξεκινούσε μια διαδρομή που θα περνούσε από την Κορυτσά, το Μονπελιέ, το Παρίσι και τις Βρυξέλλες, για να επιστρέψει τελικά στην Αλβανία και να καταλήξει στην κορυφή της εξουσίας. Μέχρι το 1944, ο νεαρός διανοούμενος είχε μετατραπεί σε ηγέτη ενός οργανωμένου κομμουνιστικού κινήματος, σε αρχηγό ένοπλων δυνάμεων και, τελικά, στον άνθρωπο που θα αναλάμβανε να οικοδομήσει το νέο αλβανικό κράτος πάνω στα πρότυπα του κομμουνισμού.
ΤΟ ΑΡΓΥΡΟΚΑΣΤΡΟ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΚΩΝ ΤΟΥ ΧΡΟΝΩΝ
Ο Ενβέρ Χότζα γεννήθηκε στο Αργυρόκαστρο σε οικογένεια τοσκικής καταγωγής. Ο πατέρας του, Χαλίλ, ήταν έμπορος υφασμάτων και είχε ασπαστεί το τάγμα των Μπεκτασήδων. Η μητέρα του, Γκιουλιχάν, ασχολούνταν με το σπίτι και την ανατροφή των παιδιών. Για ένα σημαντικό μέρος των παιδικών του χρόνων, ωστόσο, ο πατέρας του απουσίαζε, καθώς είχε μεταναστεύσει στις Ηνωμένες Πολιτείες για να εργαστεί. Έτσι, η ανατροφή του Ενβέρ και των τεσσάρων αδελφών του πέρασε σε μεγάλο βαθμό στη μητέρα του και στον θείο του, Χουσεΐν Χότζα. Και ο θείος αυτός δεν ήταν μια τυχαία προσωπικότητα.
Ο Χουσεΐν ήταν ενεργό μέλος του αλβανικού πατριωτικού κινήματος και είχε συμμετάσχει στις προσπάθειες για την ανεξαρτησία της Αλβανίας από την Οθωμανική Αυτοκρατορία. Είχε αναλάβει ρόλους σε πατριωτικούς και πολιτιστικούς συλλόγους του Αργυροκάστρου και είχε συνδεθεί με την προσπάθεια δημιουργίας αλβανικού σχολείου στην πόλη.
Το 1912 συμμετείχε ως εκπρόσωπος του Αργυροκάστρου στη Συνέλευση της Αυλώνας, κατά την οποία ανακηρύχθηκε η ανεξαρτησία της Αλβανίας. Για τον μικρό Ενβέρ, λοιπόν, η πολιτική και η εθνική ιδέα δεν άργησαν να μπουν στο οικογενειακό περιβάλλον.
Η ΒΟΡΕΙΟΣ ΗΠΕΙΡΟΣ, ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΚΑΙ Η ΠΑΙΔΙΚΗ ΜΝΗΜΗ
Η παιδική ηλικία του Χότζα συνέπεσε με μια εξαιρετικά ταραγμένη περίοδο για την περιοχή. Λίγους μήνες μετά την ανακήρυξη της αλβανικής ανεξαρτησίας, ελληνικά στρατεύματα κατέλαβαν τη Βόρειο Ήπειρο, συμπεριλαμβανομένου του Αργυροκάστρου. Η ελληνική παρουσία στην περιοχή διήρκεσε περίπου τρία χρόνια και ακολούθησε η παρουσία ιταλικών δυνάμεων.
Το οικογενειακό περιβάλλον του Χότζα, και ιδιαίτερα η δράση του θείου του, του προσέφερε ένα έντονα πατριωτικό πλαίσιο μέσα στο οποίο διαμορφώνονταν οι πρώτες του αντιλήψεις για το κράτος, το έθνος και τους «ξένους». Το υλικό συνδέει αυτή την εμπειρία με τη μετέπειτα βαθιά καχυποψία του Χότζα απέναντι στα γειτονικά κράτη και ιδιαίτερα απέναντι στην Ελλάδα. Είναι μια παράμετρος που αποκτά ιδιαίτερη σημασία αν αναλογιστεί κανείς ότι, δεκαετίες αργότερα, η Ελλάδα θα αποτελούσε έναν από τους βασικούς στόχους της προπαγάνδας και της εξωτερικής πολιτικής του καθεστώτος του.
ΑΠΟ ΤΟ ΜΑΘΗΤΙΚΟ ΘΡΑΝΙΟ ΣΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ
Μεταξύ 1917 και 1923 ο Χότζα φοίτησε στο αλβανικό δημοτικό σχολείο του Αργυροκάστρου και στη συνέχεια, από το 1923 έως το 1927, στο γαλλικό λύκειο της πόλης. Η εκπαίδευση έπαιξε καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωσή του. Μέσα από γαλλικές εκδόσεις ήρθε σε επαφή με ιδέες που ξεπερνούσαν τα όρια της μικρής και πολιτικά ασταθούς Αλβανίας. Η Γαλλική και η Ρωσική Επανάσταση, η δημοκρατία, οι νέες πολιτικές ιδέες και, αργότερα, ο μαρξισμός άρχισαν να αποτελούν μέρος του πνευματικού του κόσμου.
Το 1924, σε ηλικία μόλις 16 ετών, εμφανίζεται ως ιδρυτής και γραμματέας του «Μαθητικού Συνδέσμου Αργυροκάστρου». Ο στόχος της οργάνωσης ήταν η καλλιέργεια της αγάπης για την πατρίδα, την ελευθερία και τη δημοκρατία μέσα από πολιτιστικές και καλλιτεχνικές δραστηριότητες.
Η πολιτική αναταραχή της εποχής, όμως, δεν θα του επέτρεπε να παραμείνει για πολύ στο Αργυρόκαστρο. Με την επιστροφή του Αχμέτ Ζώγου στην εξουσία, ο Μαθητικός Σύνδεσμος έκλεισε και ο Χότζα μεταγράφηκε στο Γαλλικό Λύκειο της Κορυτσάς. Η Κορυτσά θα αποτελούσε ένα ακόμη σημαντικό σταθμό.
Η ΚΟΡΥΤΣΑ ΚΑΙ Η ΠΡΩΤΗ ΕΠΑΦΗ ΜΕ ΤΟΝ ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΜΟ
Στην Κορυτσά ο Χότζα έδειξε ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τη φιλοσοφία, τη λογοτεχνία και την ιστορία. Εκεί ήρθε και σε επαφή με τον κομμουνισμό. Ένας εργάτης, ο Κότσι Μπάκο, του έδωσε ένα γαλλικό αντίτυπο του «Κομμουνιστικού Μανιφέστου», προκειμένου να το μεταφράσει.
Η γνωριμία με τη μαρξιστική σκέψη δεν θα έμενε σε επίπεδο θεωρητικής αναζήτησης. Ο Χότζα ολοκλήρωσε τις σπουδές του στην Κορυτσά και το 1930 έγινε δεκτός με υποτροφία στο Πανεπιστήμιο του Μονπελιέ, στο τμήμα Φυσικών Επιστημών. Ήθελε, να στραφεί στις ανθρωπιστικές επιστήμες, όμως οι οικονομικές δυνατότητές του δεν του το επέτρεπαν. Αντί για αυτό, αξιοποίησε τον ελεύθερο χρόνο του μελετώντας μαρξιστική φιλοσοφία και παρακολουθώντας διαλέξεις του Γαλλικού Κομμουνιστικού Κόμματος.
Η πολιτική του δραστηριότητα δεν πέρασε απαρατήρητη. Το 1933 η αλβανική κυβέρνηση διέκοψε την υποτροφία του. Χωρίς τα οικονομικά μέσα για να συνεχίσει τις σπουδές του, εγκατέλειψε το Μονπελιέ και πήγε στο Παρίσι. Εκεί θα έρθει ακόμη πιο κοντά στο κομμουνιστικό κίνημα.
ΠΑΡΙΣΙ ΚΑΙ ΒΡΥΞΕΛΛΕΣ: Η ΙΔΕΟΛΟΓΙΚΗ ΜΕΤΑΤΡΟΠΗ
Στο Παρίσι ο Χότζα επιχείρησε να σπουδάσει νομικά και παράλληλα εντάχθηκε στο κομμουνιστικό κόμμα. Συμμετείχε σε σεμινάρια και μελέτησε συστηματικά τον μαρξισμό. Έναν χρόνο αργότερα κατάφερε, με τη βοήθεια γνωστών του, να βρει εργασία στο αλβανικό προξενείο των Βρυξελλών. Παράλληλα γράφτηκε στη Νομική του Πανεπιστημίου των Βρυξελλών. Και αυτή η προσπάθεια όμως δεν ολοκληρώθηκε. Η ιδεολογική του σχέση με τον κομμουνισμό οδήγησε στην απόλυσή του. Χωρίς πλέον τους απαραίτητους οικονομικούς πόρους, εγκατέλειψε τις σπουδές και το καλοκαίρι του 1936 επέστρεψε στην Αλβανία.
Ο άνθρωπος που επέστρεφε δεν ήταν πλέον ο νεαρός μαθητής του Αργυροκάστρου. Είχε ήδη διαμορφώσει έναν σαφή ιδεολογικό προσανατολισμό και αναζητούσε τον δρόμο για να τον μετατρέψει σε πολιτική δράση.
Η ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΣΤΗΝ ΑΛΒΑΝΙΑ
Με την επιστροφή του στην πατρίδα, ο Χότζα αναζήτησε επαφές με τους κομμουνιστές. Γνώρισε τον Αλή Κελμέντι, ένα από τα σημαντικά στελέχη του κομμουνιστικού κινήματος της Αλβανίας, ενώ αντιμετώπισε ξανά το πρόβλημα της εργασίας. Παρά τη μόρφωσή του, δυσκολευόταν να βρει σταθερή απασχόληση εξαιτίας των πολιτικών του πεποιθήσεων.
Τελικά εργάστηκε ως καθηγητής. Αρχικά στα Τίρανα και στη συνέχεια στην Κορυτσά. Η εκπαιδευτική του ιδιότητα αποδείχθηκε σημαντικό πλεονέκτημα για την πολιτική του δράση. Στην Κορυτσά, όπου δεν υπήρχε ακόμη ένα ενιαίο κομμουνιστικό κόμμα, εντάχθηκε στην τοπική κομμουνιστική ομάδα και αναδείχθηκε γρήγορα σε δραστήριο στέλεχος. Μέσα από τη «Νεολαία Κορυτσάς» απέκτησε επαφές με εκπαιδευτικούς και νέους και άρχισε να δημιουργεί το δικό του δίκτυο επιρροής.
ΤΟ 1939: Η ΙΤΑΛΙΚΗ ΕΙΣΒΟΛΗ ΑΛΛΑΖΕΙ ΤΑ ΠΑΝΤΑ
Στις 7 Απριλίου 1939 η Ιταλία του Μουσολίνι εισέβαλε στην Αλβανία. Ο βασιλιάς Αχμέτ Ζώγου εγκατέλειψε τη χώρα και οι ιταλικές δυνάμεις κατέλαβαν μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα το αλβανικό κράτος. Η κατοχή δεν περιορίστηκε στη στρατιωτική παρουσία. Η οικονομία της Αλβανίας συνδέθηκε στενά με την Ιταλία, ιταλικές επιχειρήσεις επεκτάθηκαν στη χώρα και το πολιτικό σύστημα αναδιαμορφώθηκε σύμφωνα με τα φασιστικά πρότυπα. Δημιουργήθηκε το Φασιστικό Κόμμα Αλβανίας και η κρατική μηχανή πέρασε υπό την εποπτεία Ιταλών συμβούλων.
Για τον Χότζα, η ιταλική εισβολή αποτέλεσε την ιστορική συγκυρία που θα μετέτρεπε το κομμουνιστικό κίνημα από μικρή πολιτική ομάδα σε οργανωμένη αντιστασιακή δύναμη. Η κατοχή προσέφερε στους κομμουνιστές ένα ισχυρό πολιτικό μήνυμα: την αντίσταση στον ξένο κατακτητή. Και ο Χότζα θα αξιοποιούσε αυτό το μήνυμα μέχρι τέλους.
Η ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΟΥ ΚΟΜΜΑΤΟΣ
Η περίοδος της ιταλικής κατοχής υπήρξε καταλυτική. Ο Χότζα αναζήτησε επαφές με διαφορετικές κομμουνιστικές ομάδες και συμμετείχε στις διαδικασίες που οδήγησαν στη συγκρότηση του Κομμουνιστικού Κόμματος Αλβανίας.
Από τη στιγμή εκείνη άρχισε μια νέα περίοδος. Ο στόχος δεν ήταν πλέον απλώς η διάδοση της κομμουνιστικής ιδεολογίας. Ήταν η κατάκτηση της πολιτικής εξουσίας. Η αντίσταση κατά των Ιταλών έδωσε στο κόμμα τη δυνατότητα να δημιουργήσει ένοπλους σχηματισμούς και πολιτικές οργανώσεις, ενώ παράλληλα ο Χότζα άρχισε να αναδεικνύεται ως κεντρική μορφή της νέας κομμουνιστικής ηγεσίας.
ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΣΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΠΟΛΕΜΟ
Μετά την πτώση του Μουσολίνι και την αποχώρηση των ιταλικών δυνάμεων από την Αλβανία, οι Γερμανοί ανέλαβαν την κατοχή. Την ίδια στιγμή, όμως, η σύγκρουση στο εσωτερικό της αλβανικής αντίστασης γινόταν όλο και πιο έντονη. Οι κομμουνιστές δεν ήταν η μοναδική αντιστασιακή δύναμη. Υπήρχαν εθνικιστικές και βασιλόφρονες οργανώσεις, μεταξύ των οποίων το Εθνικό Μέτωπο και το Legalitet. Η μεγάλη σύγκρουση αφορούσε πλέον όχι μόνο την απελευθέρωση από τον Άξονα, αλλά και το ποιος θα κυβερνούσε την Αλβανία την επόμενη ημέρα.
Η Συμφωνία του Μουκάι τον Αύγουστο του 1943 αποτέλεσε σημείο καμπής. Η αποτυχία της συνεργασίας μεταξύ των αντιστασιακών οργανώσεων και η άρνηση του Χότζα να επικυρώσει τη συμφωνία όξυναν την αντιπαράθεση. Από εκεί και πέρα, η σύγκρουση δεν ήταν μόνο πόλεμος εναντίον των κατακτητών. Ήταν και μάχη για την εξουσία.
ΟΙ ΒΡΕΤΑΝΟΙ, ΟΙ ΓΕΡΜΑΝΟΙ ΚΑΙ Η ΜΑΧΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΟΜΕΝΗ ΜΕΡΑ
Το 1943 οι Βρετανοί έστειλαν στην Αλβανία ομάδες πρακτόρων προκειμένου να ενισχύσουν την αντίσταση με όπλα, χρήματα και προμήθειες. Οι Βρετανοί όμως βρέθηκαν μπροστά σε ένα περίπλοκο σκηνικό. Οι διάφορες αντιστασιακές οργανώσεις είχαν πλέον διαφορετικούς στόχους και η αντιπαράθεση μεταξύ τους βάθαινε. Το Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο, υπό την καθοδήγηση των κομμουνιστών, διέθετε όλο και μεγαλύτερη στρατιωτική δύναμη. Οι Γερμανοί, από την πλευρά τους, προσπάθησαν να αξιοποιήσουν τις αντικομμουνιστικές δυνάμεις και τις αντιθέσεις μεταξύ των πολιτικών και κοινωνικών ομάδων της χώρας. Η Αλβανία οδηγούνταν έτσι σε μια διπλή σύγκρουση: από τη μία απέναντι στις δυνάμεις κατοχής και από την άλλη ανάμεσα στους ίδιους τους Αλβανούς για την εξουσία που θα ακολουθούσε.
Ο ΧΕΙΜΩΝΑΣ ΤΟΥ 1943-44
Τον Νοέμβριο του 1943 οι Γερμανοί εξαπέλυσαν μεγάλη επιχείρηση εναντίον των κομμουνιστικών δυνάμεων. Οι αντάρτες περιορίστηκαν στους ορεινούς όγκους του νότου.
Τον Δεκέμβριο, κατά τη διάρκεια γερμανικής επιχείρησης στην περιοχή μεταξύ Δίβρας και Επισκοπής, ο ίδιος ο Χότζα βρέθηκε κοντά στη σύλληψη μαζί με μέλη της ηγεσίας του Εθνικού Απελευθερωτικού Μετώπου. Η επέμβαση της πρώτης ταξιαρχίας υπό τον Μεχμέτ Σέχου επέτρεψε τη διάσωσή τους.
Ο χειμώνας του 1944 ήταν δύσκολος. Οι κομμουνιστές περιόρισαν προσωρινά την επιχειρησιακή τους δράση και έδωσαν μεγαλύτερο βάρος στην οργάνωση των κομματικών μηχανισμών στις πόλεις και στα χωριά. Ήταν μια επιλογή που θα αποδεικνυόταν κρίσιμη. Γιατί την ώρα που ο πόλεμος πλησίαζε στο τέλος του, ο Χότζα προετοίμαζε ήδη την επόμενη ημέρα.
Η ΕΠΙΘΕΣΗ ΤΟΥ 1944 ΚΑΙ Η ΑΝΑΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΙΣΟΡΡΟΠΙΩΝ
Την άνοιξη του 1944 οι κομμουνιστικές δυνάμεις είχαν πλέον ενισχυθεί σημαντικά. Το Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο αριθμούσε περισσότερους από 20.000 μαχητές. Στις 5 Απριλίου ξεκίνησε γενική επίθεση εναντίον των γερμανικών δυνάμεων. Οι αντάρτες, πλέον οργανωμένοι σε στρατιωτικό σχηματισμό και με επικεφαλής τον Μεχμέτ Σέχου στο στρατιωτικό επίπεδο, πέρασαν από την άμυνα στην επίθεση. Μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα το μεγαλύτερο μέρος της αλβανικής υπαίθρου πέρασε υπό τον έλεγχο των κομμουνιστών. Το πολιτικό παιχνίδι είχε πλέον αλλάξει. Η στρατιωτική υπεροχή του Χότζα μετατρεπόταν σε πολιτική υπεροχή.
ΠΡΕΜΕΤΗ: ΤΟ ΠΡΩΤΟ ΒΗΜΑ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΞΟΥΣΙΑ
Στις 24 Μαΐου 1944 συγκλήθηκε στην Πρεμετή το Πρώτο Αντιφασιστικό Εθνικοαπελευθερωτικό Συνέδριο. Η Αντιφασιστική Απελευθερωτική Επιτροπή ανακηρύχθηκε προσωρινή κυβέρνηση και ο Χότζα ανέλαβε την προεδρία της. Οι αποφάσεις του συνεδρίου ήταν πολιτικά καθοριστικές. Οι συμφωνίες που είχαν συναφθεί κατά την περίοδο διακυβέρνησης του Ζώγου χαρακτηρίστηκαν άκυρες και αποκλείστηκε η επιστροφή του βασιλιά. Ο Χότζα δεν είχε ακόμη καταλάβει τυπικά όλη την κρατική εξουσία. Είχε όμως ήδη δημιουργήσει το πολιτικό και στρατιωτικό πλαίσιο μέσα στο οποίο η εξουσία αυτή θα περνούσε στα χέρια του.
Η ΡΗΞΗ ΜΕ ΤΟΥΣ ΒΡΕΤΑΝΟΥΣ
Το καλοκαίρι του 1944 η στρατιωτική δύναμη των κομμουνιστών είχε πλέον εδραιωθεί. Η συνεργασία με τους Βρετανούς είχε αρχίσει να γίνεται περισσότερο βάρος παρά πλεονέκτημα για τον Χότζα. Οι επαφές Βρετανών πρακτόρων με τις αντικομμουνιστικές οργανώσεις ενίσχυαν την καχυποψία της κομμουνιστικής ηγεσίας. Στις 25 Αυγούστου ο Χότζα απαίτησε από τους Βρετανούς πράκτορες Smiley, Mac Lean και Seymor να εγκαταλείψουν τη χώρα μέσα σε πέντε ημέρες. Η οριστική ρήξη ήρθε στις 9 Οκτωβρίου, όταν ζήτησε την αποχώρηση και των υπόλοιπων Βρετανών πρακτόρων.
Το μήνυμα ήταν σαφές: ο Χότζα δεν ήθελε πλέον ξένους συμμάχους που θα μπορούσαν να επηρεάσουν την εσωτερική πολιτική ισορροπία. Ήθελε τον πλήρη έλεγχο.
Ο ΤΙΤΟ ΚΑΙ Η ΑΠΕΙΛΗ ΤΗΣ ΓΙΟΥΓΚΟΣΛΑΒΙΚΗΣ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑΣ
Την ίδια περίοδο εμφανίστηκε ένα ακόμη σοβαρό ζήτημα. Η Γιουγκοσλαβία του Τίτο επιδίωκε στενότερη σύνδεση με την Αλβανία, ενώ υπήρχαν ακόμη και σχέδια για ομοσπονδιοποίηση. Ο Χότζα αντιμετώπιζε την προοπτική αυτή με επιφύλαξη. Η στάση του δημιούργησε εσωτερικές αντιδράσεις στο ίδιο το Κομμουνιστικό Κόμμα Αλβανίας, όπου είχε διαμορφωθεί φιλογιουγκοσλαβική τάση υπό τον Κότσι Τζότζε. Οι πιέσεις του Τίτο αυξάνονταν. Ο Γιουγκοσλάβος απεσταλμένος Πόποβιτς αντικαταστάθηκε από τον συνταγματάρχη Βέλιμιρ Στόινιτς, ο οποίος εμφανίστηκε πολύ πιο πιεστικός απέναντι στην αλβανική ηγεσία.
Ο Χότζα βρισκόταν πλέον ανάμεσα σε δύο διαφορετικούς κινδύνους: την πιθανότητα εξωτερικής επιρροής από τη Γιουγκοσλαβία και την εσωτερική αμφισβήτηση της ηγεσίας του.
ΜΠΕΡΑΤΙ: Ο ΧΟΤΖΑ ΠΛΗΣΙΑΖΕΙ ΣΤΗΝ ΚΟΡΥΦΗ
Στις 20 Οκτωβρίου 1944 συγκλήθηκε στο Μπεράτι το δεύτερο Αντιφασιστικό Συνέδριο. Η Αντιφασιστική Επιτροπή μετατράπηκε σε Δημοκρατική Κυβέρνηση της χώρας. Ο Ενβέρ Χότζα ανέλαβε την πρωθυπουργία και το Υπουργείο Άμυνας. Την ίδια περίοδο, όμως, η εσωτερική του θέση δεν ήταν απολύτως ασφαλής. Στην ολομέλεια του Κομμουνιστικού Κόμματος, παρουσία του Γιουγκοσλάβου απεσταλμένου Στόινιτς, ο Χότζα δέχθηκε σκληρή επίθεση για την πολιτική που είχε ακολουθήσει. Τέθηκε ακόμη και ζήτημα αποπομπής του. Ο Χότζα αναδιπλώθηκε, αναγνώρισε τα «λάθη» του και κατάφερε να παραμείνει στην ηγεσία. Η μάχη για την εξουσία όμως δεν είχε τελειώσει. Μόλις είχε αρχίσει η επόμενη φάση της.
17 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 1944: Ο ΧΟΤΖΑ ΜΠΑΙΝΕΙ ΣΤΑ ΤΙΡΑΝΑ
Στις 17 Νοεμβρίου 1944 ο Ενβέρ Χότζα εισήλθε στα Τίρανα. Η είσοδός του παρουσιάστηκε ως απελευθέρωση της πρωτεύουσας. Ο πόλεμος όμως δεν είχε ακόμη ολοκληρωθεί σε ολόκληρη τη χώρα.Στις 29 Νοεμβρίου έπεσε και η Σκόδρα και ολοκληρώθηκε η αποχώρηση των δυνάμεων του Άξονα από την Αλβανία.
Ο Χότζα είχε πλέον στα χέρια του τον βασικό μηχανισμό της εξουσίας. Η στρατιωτική νίκη είχε μετατραπεί σε πολιτική επικράτηση. Η Αλβανία περνούσε σε μια νέα εποχή. Και η νέα εποχή θα είχε το όνομα του Ενβέρ Χότζα.
Η ΣΚΟΔΡΑ ΚΑΙ Η ΠΡΩΤΗ ΜΕΤΑΠΟΛΕΜΙΚΗ ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ
Η απελευθέρωση δεν σήμαινε αυτόματα και πολιτική ηρεμία. Στη Σκόδρα εκδηλώθηκαν συγκρούσεις μεταξύ των κομμουνιστών και αντικαθεστωτικών δυνάμεων που επιχείρησαν να καταλάβουν την πόλη. Ο Χότζα απέδωσε σημαντικό μέρος της ευθύνης στον καθολικό κλήρο.
τα γεγονότα θα μπορούσαν να ερμηνευθούν και μέσα από την κοινωνική και περιφερειακή αντιπαράθεση ανάμεσα στον νότο και τον βορρά. Το Κομμουνιστικό Κόμμα είχε ισχυρή βάση στους Τόσκηδες του νότου, ενώ οι Γκέγκηδες του βορρά αντιμετώπιζαν με καχυποψία την απώλεια της πολιτικής τους επιρροής. Έτσι, πίσω από την πρώτη μεταπολεμική σύγκρουση βρισκόταν ένα βαθύτερο πρόβλημα: ποια Αλβανία θα γεννιόταν μετά τον πόλεμο;
ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΝΤΑΡΤΗ ΣΤΟΝ ΑΠΟΛΥΤΟ ΑΡΧΗΓΟ
Η διαδρομή του Ενβέρ Χότζα μέχρι τα Τίρανα δεν ήταν ευθεία. Ξεκίνησε από ένα οικογενειακό περιβάλλον έντονου αλβανικού πατριωτισμού στο Αργυρόκαστρο. Έζησε τις αναταράξεις των πρώτων χρόνων του αλβανικού κράτους. Γνώρισε τη δημοκρατική πολιτική, τη λογοτεχνία και τη φιλοσοφία. Ταξίδεψε στη Γαλλία και στο Βέλγιο. Ήρθε σε επαφή με τον μαρξισμό και το κομμουνιστικό κίνημα. Επέστρεψε στην Αλβανία ως κομμουνιστής.
Η ιταλική εισβολή του 1939 του προσέφερε το ιστορικό πεδίο μέσα στο οποίο μπορούσε να μετατρέψει την ιδεολογία σε πολιτική δράση. Ο πόλεμος τον ανέδειξε. Η αντίσταση του έδωσε στρατό. Η διάσπαση των αντιπάλων του του έδωσε πολιτικό χώρο. Και η απελευθέρωση του 1944 του παρέδωσε το κράτος.
Μέχρι τον Νοέμβριο του 1944, ο Ενβέρ Χότζα είχε περάσει από όλα τα στάδια που απαιτούνταν για να μετατραπεί από έναν νεαρό διανοούμενο του Αργυροκάστρου στον ισχυρότερο πολιτικό παράγοντα της μεταπολεμικής Αλβανίας. Η επόμενη περίοδος θα ήταν πολύ διαφορετική. Γιατί ο άνθρωπος που μπήκε στα Τίρανα ως απελευθερωτής θα επιχειρούσε πλέον να δημιουργήσει μια χώρα στα δικά του πρότυπα.
Μια χώρα χωρίς βασιλιά. Χωρίς πολιτική αντιπολίτευση. Χωρίς ανεξάρτητους πολιτικούς θεσμούς. Και, σταδιακά, χωρίς ουσιαστικά περιθώρια διαφωνίας.
Η ιστορία του Ενβέρ Χότζα, επομένως, δεν τελειώνει με την κατάληψη της εξουσίας. Εκεί ουσιαστικά αρχίζει το πιο σκληρό της κεφάλαιο.
Το 1912 συμμετείχε ως εκπρόσωπος του Αργυροκάστρου στη Συνέλευση της Αυλώνας, κατά την οποία ανακηρύχθηκε η ανεξαρτησία της Αλβανίας. Για τον μικρό Ενβέρ, λοιπόν, η πολιτική και η εθνική ιδέα δεν άργησαν να μπουν στο οικογενειακό περιβάλλον.
Η ΒΟΡΕΙΟΣ ΗΠΕΙΡΟΣ, ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΚΑΙ Η ΠΑΙΔΙΚΗ ΜΝΗΜΗ
Η παιδική ηλικία του Χότζα συνέπεσε με μια εξαιρετικά ταραγμένη περίοδο για την περιοχή. Λίγους μήνες μετά την ανακήρυξη της αλβανικής ανεξαρτησίας, ελληνικά στρατεύματα κατέλαβαν τη Βόρειο Ήπειρο, συμπεριλαμβανομένου του Αργυροκάστρου. Η ελληνική παρουσία στην περιοχή διήρκεσε περίπου τρία χρόνια και ακολούθησε η παρουσία ιταλικών δυνάμεων.
Το οικογενειακό περιβάλλον του Χότζα, και ιδιαίτερα η δράση του θείου του, του προσέφερε ένα έντονα πατριωτικό πλαίσιο μέσα στο οποίο διαμορφώνονταν οι πρώτες του αντιλήψεις για το κράτος, το έθνος και τους «ξένους». Το υλικό συνδέει αυτή την εμπειρία με τη μετέπειτα βαθιά καχυποψία του Χότζα απέναντι στα γειτονικά κράτη και ιδιαίτερα απέναντι στην Ελλάδα. Είναι μια παράμετρος που αποκτά ιδιαίτερη σημασία αν αναλογιστεί κανείς ότι, δεκαετίες αργότερα, η Ελλάδα θα αποτελούσε έναν από τους βασικούς στόχους της προπαγάνδας και της εξωτερικής πολιτικής του καθεστώτος του.
ΑΠΟ ΤΟ ΜΑΘΗΤΙΚΟ ΘΡΑΝΙΟ ΣΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ
Μεταξύ 1917 και 1923 ο Χότζα φοίτησε στο αλβανικό δημοτικό σχολείο του Αργυροκάστρου και στη συνέχεια, από το 1923 έως το 1927, στο γαλλικό λύκειο της πόλης. Η εκπαίδευση έπαιξε καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωσή του. Μέσα από γαλλικές εκδόσεις ήρθε σε επαφή με ιδέες που ξεπερνούσαν τα όρια της μικρής και πολιτικά ασταθούς Αλβανίας. Η Γαλλική και η Ρωσική Επανάσταση, η δημοκρατία, οι νέες πολιτικές ιδέες και, αργότερα, ο μαρξισμός άρχισαν να αποτελούν μέρος του πνευματικού του κόσμου.
Το 1924, σε ηλικία μόλις 16 ετών, εμφανίζεται ως ιδρυτής και γραμματέας του «Μαθητικού Συνδέσμου Αργυροκάστρου». Ο στόχος της οργάνωσης ήταν η καλλιέργεια της αγάπης για την πατρίδα, την ελευθερία και τη δημοκρατία μέσα από πολιτιστικές και καλλιτεχνικές δραστηριότητες.
Η πολιτική αναταραχή της εποχής, όμως, δεν θα του επέτρεπε να παραμείνει για πολύ στο Αργυρόκαστρο. Με την επιστροφή του Αχμέτ Ζώγου στην εξουσία, ο Μαθητικός Σύνδεσμος έκλεισε και ο Χότζα μεταγράφηκε στο Γαλλικό Λύκειο της Κορυτσάς. Η Κορυτσά θα αποτελούσε ένα ακόμη σημαντικό σταθμό.
Η ΚΟΡΥΤΣΑ ΚΑΙ Η ΠΡΩΤΗ ΕΠΑΦΗ ΜΕ ΤΟΝ ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΜΟ
Στην Κορυτσά ο Χότζα έδειξε ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τη φιλοσοφία, τη λογοτεχνία και την ιστορία. Εκεί ήρθε και σε επαφή με τον κομμουνισμό. Ένας εργάτης, ο Κότσι Μπάκο, του έδωσε ένα γαλλικό αντίτυπο του «Κομμουνιστικού Μανιφέστου», προκειμένου να το μεταφράσει.
Η γνωριμία με τη μαρξιστική σκέψη δεν θα έμενε σε επίπεδο θεωρητικής αναζήτησης. Ο Χότζα ολοκλήρωσε τις σπουδές του στην Κορυτσά και το 1930 έγινε δεκτός με υποτροφία στο Πανεπιστήμιο του Μονπελιέ, στο τμήμα Φυσικών Επιστημών. Ήθελε, να στραφεί στις ανθρωπιστικές επιστήμες, όμως οι οικονομικές δυνατότητές του δεν του το επέτρεπαν. Αντί για αυτό, αξιοποίησε τον ελεύθερο χρόνο του μελετώντας μαρξιστική φιλοσοφία και παρακολουθώντας διαλέξεις του Γαλλικού Κομμουνιστικού Κόμματος.
Η πολιτική του δραστηριότητα δεν πέρασε απαρατήρητη. Το 1933 η αλβανική κυβέρνηση διέκοψε την υποτροφία του. Χωρίς τα οικονομικά μέσα για να συνεχίσει τις σπουδές του, εγκατέλειψε το Μονπελιέ και πήγε στο Παρίσι. Εκεί θα έρθει ακόμη πιο κοντά στο κομμουνιστικό κίνημα.
ΠΑΡΙΣΙ ΚΑΙ ΒΡΥΞΕΛΛΕΣ: Η ΙΔΕΟΛΟΓΙΚΗ ΜΕΤΑΤΡΟΠΗ
Στο Παρίσι ο Χότζα επιχείρησε να σπουδάσει νομικά και παράλληλα εντάχθηκε στο κομμουνιστικό κόμμα. Συμμετείχε σε σεμινάρια και μελέτησε συστηματικά τον μαρξισμό. Έναν χρόνο αργότερα κατάφερε, με τη βοήθεια γνωστών του, να βρει εργασία στο αλβανικό προξενείο των Βρυξελλών. Παράλληλα γράφτηκε στη Νομική του Πανεπιστημίου των Βρυξελλών. Και αυτή η προσπάθεια όμως δεν ολοκληρώθηκε. Η ιδεολογική του σχέση με τον κομμουνισμό οδήγησε στην απόλυσή του. Χωρίς πλέον τους απαραίτητους οικονομικούς πόρους, εγκατέλειψε τις σπουδές και το καλοκαίρι του 1936 επέστρεψε στην Αλβανία.
Ο άνθρωπος που επέστρεφε δεν ήταν πλέον ο νεαρός μαθητής του Αργυροκάστρου. Είχε ήδη διαμορφώσει έναν σαφή ιδεολογικό προσανατολισμό και αναζητούσε τον δρόμο για να τον μετατρέψει σε πολιτική δράση.
Η ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΣΤΗΝ ΑΛΒΑΝΙΑ
Με την επιστροφή του στην πατρίδα, ο Χότζα αναζήτησε επαφές με τους κομμουνιστές. Γνώρισε τον Αλή Κελμέντι, ένα από τα σημαντικά στελέχη του κομμουνιστικού κινήματος της Αλβανίας, ενώ αντιμετώπισε ξανά το πρόβλημα της εργασίας. Παρά τη μόρφωσή του, δυσκολευόταν να βρει σταθερή απασχόληση εξαιτίας των πολιτικών του πεποιθήσεων.
Τελικά εργάστηκε ως καθηγητής. Αρχικά στα Τίρανα και στη συνέχεια στην Κορυτσά. Η εκπαιδευτική του ιδιότητα αποδείχθηκε σημαντικό πλεονέκτημα για την πολιτική του δράση. Στην Κορυτσά, όπου δεν υπήρχε ακόμη ένα ενιαίο κομμουνιστικό κόμμα, εντάχθηκε στην τοπική κομμουνιστική ομάδα και αναδείχθηκε γρήγορα σε δραστήριο στέλεχος. Μέσα από τη «Νεολαία Κορυτσάς» απέκτησε επαφές με εκπαιδευτικούς και νέους και άρχισε να δημιουργεί το δικό του δίκτυο επιρροής.
ΤΟ 1939: Η ΙΤΑΛΙΚΗ ΕΙΣΒΟΛΗ ΑΛΛΑΖΕΙ ΤΑ ΠΑΝΤΑ
Στις 7 Απριλίου 1939 η Ιταλία του Μουσολίνι εισέβαλε στην Αλβανία. Ο βασιλιάς Αχμέτ Ζώγου εγκατέλειψε τη χώρα και οι ιταλικές δυνάμεις κατέλαβαν μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα το αλβανικό κράτος. Η κατοχή δεν περιορίστηκε στη στρατιωτική παρουσία. Η οικονομία της Αλβανίας συνδέθηκε στενά με την Ιταλία, ιταλικές επιχειρήσεις επεκτάθηκαν στη χώρα και το πολιτικό σύστημα αναδιαμορφώθηκε σύμφωνα με τα φασιστικά πρότυπα. Δημιουργήθηκε το Φασιστικό Κόμμα Αλβανίας και η κρατική μηχανή πέρασε υπό την εποπτεία Ιταλών συμβούλων.
Για τον Χότζα, η ιταλική εισβολή αποτέλεσε την ιστορική συγκυρία που θα μετέτρεπε το κομμουνιστικό κίνημα από μικρή πολιτική ομάδα σε οργανωμένη αντιστασιακή δύναμη. Η κατοχή προσέφερε στους κομμουνιστές ένα ισχυρό πολιτικό μήνυμα: την αντίσταση στον ξένο κατακτητή. Και ο Χότζα θα αξιοποιούσε αυτό το μήνυμα μέχρι τέλους.
Η ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΟΥ ΚΟΜΜΑΤΟΣ
Η περίοδος της ιταλικής κατοχής υπήρξε καταλυτική. Ο Χότζα αναζήτησε επαφές με διαφορετικές κομμουνιστικές ομάδες και συμμετείχε στις διαδικασίες που οδήγησαν στη συγκρότηση του Κομμουνιστικού Κόμματος Αλβανίας.
Από τη στιγμή εκείνη άρχισε μια νέα περίοδος. Ο στόχος δεν ήταν πλέον απλώς η διάδοση της κομμουνιστικής ιδεολογίας. Ήταν η κατάκτηση της πολιτικής εξουσίας. Η αντίσταση κατά των Ιταλών έδωσε στο κόμμα τη δυνατότητα να δημιουργήσει ένοπλους σχηματισμούς και πολιτικές οργανώσεις, ενώ παράλληλα ο Χότζα άρχισε να αναδεικνύεται ως κεντρική μορφή της νέας κομμουνιστικής ηγεσίας.
ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΣΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΠΟΛΕΜΟ
Μετά την πτώση του Μουσολίνι και την αποχώρηση των ιταλικών δυνάμεων από την Αλβανία, οι Γερμανοί ανέλαβαν την κατοχή. Την ίδια στιγμή, όμως, η σύγκρουση στο εσωτερικό της αλβανικής αντίστασης γινόταν όλο και πιο έντονη. Οι κομμουνιστές δεν ήταν η μοναδική αντιστασιακή δύναμη. Υπήρχαν εθνικιστικές και βασιλόφρονες οργανώσεις, μεταξύ των οποίων το Εθνικό Μέτωπο και το Legalitet. Η μεγάλη σύγκρουση αφορούσε πλέον όχι μόνο την απελευθέρωση από τον Άξονα, αλλά και το ποιος θα κυβερνούσε την Αλβανία την επόμενη ημέρα.
Η Συμφωνία του Μουκάι τον Αύγουστο του 1943 αποτέλεσε σημείο καμπής. Η αποτυχία της συνεργασίας μεταξύ των αντιστασιακών οργανώσεων και η άρνηση του Χότζα να επικυρώσει τη συμφωνία όξυναν την αντιπαράθεση. Από εκεί και πέρα, η σύγκρουση δεν ήταν μόνο πόλεμος εναντίον των κατακτητών. Ήταν και μάχη για την εξουσία.
ΟΙ ΒΡΕΤΑΝΟΙ, ΟΙ ΓΕΡΜΑΝΟΙ ΚΑΙ Η ΜΑΧΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΟΜΕΝΗ ΜΕΡΑ
Το 1943 οι Βρετανοί έστειλαν στην Αλβανία ομάδες πρακτόρων προκειμένου να ενισχύσουν την αντίσταση με όπλα, χρήματα και προμήθειες. Οι Βρετανοί όμως βρέθηκαν μπροστά σε ένα περίπλοκο σκηνικό. Οι διάφορες αντιστασιακές οργανώσεις είχαν πλέον διαφορετικούς στόχους και η αντιπαράθεση μεταξύ τους βάθαινε. Το Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο, υπό την καθοδήγηση των κομμουνιστών, διέθετε όλο και μεγαλύτερη στρατιωτική δύναμη. Οι Γερμανοί, από την πλευρά τους, προσπάθησαν να αξιοποιήσουν τις αντικομμουνιστικές δυνάμεις και τις αντιθέσεις μεταξύ των πολιτικών και κοινωνικών ομάδων της χώρας. Η Αλβανία οδηγούνταν έτσι σε μια διπλή σύγκρουση: από τη μία απέναντι στις δυνάμεις κατοχής και από την άλλη ανάμεσα στους ίδιους τους Αλβανούς για την εξουσία που θα ακολουθούσε.
Ο ΧΕΙΜΩΝΑΣ ΤΟΥ 1943-44
Τον Νοέμβριο του 1943 οι Γερμανοί εξαπέλυσαν μεγάλη επιχείρηση εναντίον των κομμουνιστικών δυνάμεων. Οι αντάρτες περιορίστηκαν στους ορεινούς όγκους του νότου.
Τον Δεκέμβριο, κατά τη διάρκεια γερμανικής επιχείρησης στην περιοχή μεταξύ Δίβρας και Επισκοπής, ο ίδιος ο Χότζα βρέθηκε κοντά στη σύλληψη μαζί με μέλη της ηγεσίας του Εθνικού Απελευθερωτικού Μετώπου. Η επέμβαση της πρώτης ταξιαρχίας υπό τον Μεχμέτ Σέχου επέτρεψε τη διάσωσή τους.
Ο χειμώνας του 1944 ήταν δύσκολος. Οι κομμουνιστές περιόρισαν προσωρινά την επιχειρησιακή τους δράση και έδωσαν μεγαλύτερο βάρος στην οργάνωση των κομματικών μηχανισμών στις πόλεις και στα χωριά. Ήταν μια επιλογή που θα αποδεικνυόταν κρίσιμη. Γιατί την ώρα που ο πόλεμος πλησίαζε στο τέλος του, ο Χότζα προετοίμαζε ήδη την επόμενη ημέρα.
Η ΕΠΙΘΕΣΗ ΤΟΥ 1944 ΚΑΙ Η ΑΝΑΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΙΣΟΡΡΟΠΙΩΝ
Την άνοιξη του 1944 οι κομμουνιστικές δυνάμεις είχαν πλέον ενισχυθεί σημαντικά. Το Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο αριθμούσε περισσότερους από 20.000 μαχητές. Στις 5 Απριλίου ξεκίνησε γενική επίθεση εναντίον των γερμανικών δυνάμεων. Οι αντάρτες, πλέον οργανωμένοι σε στρατιωτικό σχηματισμό και με επικεφαλής τον Μεχμέτ Σέχου στο στρατιωτικό επίπεδο, πέρασαν από την άμυνα στην επίθεση. Μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα το μεγαλύτερο μέρος της αλβανικής υπαίθρου πέρασε υπό τον έλεγχο των κομμουνιστών. Το πολιτικό παιχνίδι είχε πλέον αλλάξει. Η στρατιωτική υπεροχή του Χότζα μετατρεπόταν σε πολιτική υπεροχή.
ΠΡΕΜΕΤΗ: ΤΟ ΠΡΩΤΟ ΒΗΜΑ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΞΟΥΣΙΑ
Στις 24 Μαΐου 1944 συγκλήθηκε στην Πρεμετή το Πρώτο Αντιφασιστικό Εθνικοαπελευθερωτικό Συνέδριο. Η Αντιφασιστική Απελευθερωτική Επιτροπή ανακηρύχθηκε προσωρινή κυβέρνηση και ο Χότζα ανέλαβε την προεδρία της. Οι αποφάσεις του συνεδρίου ήταν πολιτικά καθοριστικές. Οι συμφωνίες που είχαν συναφθεί κατά την περίοδο διακυβέρνησης του Ζώγου χαρακτηρίστηκαν άκυρες και αποκλείστηκε η επιστροφή του βασιλιά. Ο Χότζα δεν είχε ακόμη καταλάβει τυπικά όλη την κρατική εξουσία. Είχε όμως ήδη δημιουργήσει το πολιτικό και στρατιωτικό πλαίσιο μέσα στο οποίο η εξουσία αυτή θα περνούσε στα χέρια του.
Η ΡΗΞΗ ΜΕ ΤΟΥΣ ΒΡΕΤΑΝΟΥΣ
Το καλοκαίρι του 1944 η στρατιωτική δύναμη των κομμουνιστών είχε πλέον εδραιωθεί. Η συνεργασία με τους Βρετανούς είχε αρχίσει να γίνεται περισσότερο βάρος παρά πλεονέκτημα για τον Χότζα. Οι επαφές Βρετανών πρακτόρων με τις αντικομμουνιστικές οργανώσεις ενίσχυαν την καχυποψία της κομμουνιστικής ηγεσίας. Στις 25 Αυγούστου ο Χότζα απαίτησε από τους Βρετανούς πράκτορες Smiley, Mac Lean και Seymor να εγκαταλείψουν τη χώρα μέσα σε πέντε ημέρες. Η οριστική ρήξη ήρθε στις 9 Οκτωβρίου, όταν ζήτησε την αποχώρηση και των υπόλοιπων Βρετανών πρακτόρων.
Το μήνυμα ήταν σαφές: ο Χότζα δεν ήθελε πλέον ξένους συμμάχους που θα μπορούσαν να επηρεάσουν την εσωτερική πολιτική ισορροπία. Ήθελε τον πλήρη έλεγχο.
Ο ΤΙΤΟ ΚΑΙ Η ΑΠΕΙΛΗ ΤΗΣ ΓΙΟΥΓΚΟΣΛΑΒΙΚΗΣ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑΣ
Την ίδια περίοδο εμφανίστηκε ένα ακόμη σοβαρό ζήτημα. Η Γιουγκοσλαβία του Τίτο επιδίωκε στενότερη σύνδεση με την Αλβανία, ενώ υπήρχαν ακόμη και σχέδια για ομοσπονδιοποίηση. Ο Χότζα αντιμετώπιζε την προοπτική αυτή με επιφύλαξη. Η στάση του δημιούργησε εσωτερικές αντιδράσεις στο ίδιο το Κομμουνιστικό Κόμμα Αλβανίας, όπου είχε διαμορφωθεί φιλογιουγκοσλαβική τάση υπό τον Κότσι Τζότζε. Οι πιέσεις του Τίτο αυξάνονταν. Ο Γιουγκοσλάβος απεσταλμένος Πόποβιτς αντικαταστάθηκε από τον συνταγματάρχη Βέλιμιρ Στόινιτς, ο οποίος εμφανίστηκε πολύ πιο πιεστικός απέναντι στην αλβανική ηγεσία.
Ο Χότζα βρισκόταν πλέον ανάμεσα σε δύο διαφορετικούς κινδύνους: την πιθανότητα εξωτερικής επιρροής από τη Γιουγκοσλαβία και την εσωτερική αμφισβήτηση της ηγεσίας του.
ΜΠΕΡΑΤΙ: Ο ΧΟΤΖΑ ΠΛΗΣΙΑΖΕΙ ΣΤΗΝ ΚΟΡΥΦΗ
Στις 20 Οκτωβρίου 1944 συγκλήθηκε στο Μπεράτι το δεύτερο Αντιφασιστικό Συνέδριο. Η Αντιφασιστική Επιτροπή μετατράπηκε σε Δημοκρατική Κυβέρνηση της χώρας. Ο Ενβέρ Χότζα ανέλαβε την πρωθυπουργία και το Υπουργείο Άμυνας. Την ίδια περίοδο, όμως, η εσωτερική του θέση δεν ήταν απολύτως ασφαλής. Στην ολομέλεια του Κομμουνιστικού Κόμματος, παρουσία του Γιουγκοσλάβου απεσταλμένου Στόινιτς, ο Χότζα δέχθηκε σκληρή επίθεση για την πολιτική που είχε ακολουθήσει. Τέθηκε ακόμη και ζήτημα αποπομπής του. Ο Χότζα αναδιπλώθηκε, αναγνώρισε τα «λάθη» του και κατάφερε να παραμείνει στην ηγεσία. Η μάχη για την εξουσία όμως δεν είχε τελειώσει. Μόλις είχε αρχίσει η επόμενη φάση της.
17 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 1944: Ο ΧΟΤΖΑ ΜΠΑΙΝΕΙ ΣΤΑ ΤΙΡΑΝΑ
Στις 17 Νοεμβρίου 1944 ο Ενβέρ Χότζα εισήλθε στα Τίρανα. Η είσοδός του παρουσιάστηκε ως απελευθέρωση της πρωτεύουσας. Ο πόλεμος όμως δεν είχε ακόμη ολοκληρωθεί σε ολόκληρη τη χώρα.Στις 29 Νοεμβρίου έπεσε και η Σκόδρα και ολοκληρώθηκε η αποχώρηση των δυνάμεων του Άξονα από την Αλβανία.
Ο Χότζα είχε πλέον στα χέρια του τον βασικό μηχανισμό της εξουσίας. Η στρατιωτική νίκη είχε μετατραπεί σε πολιτική επικράτηση. Η Αλβανία περνούσε σε μια νέα εποχή. Και η νέα εποχή θα είχε το όνομα του Ενβέρ Χότζα.
Η ΣΚΟΔΡΑ ΚΑΙ Η ΠΡΩΤΗ ΜΕΤΑΠΟΛΕΜΙΚΗ ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ
Η απελευθέρωση δεν σήμαινε αυτόματα και πολιτική ηρεμία. Στη Σκόδρα εκδηλώθηκαν συγκρούσεις μεταξύ των κομμουνιστών και αντικαθεστωτικών δυνάμεων που επιχείρησαν να καταλάβουν την πόλη. Ο Χότζα απέδωσε σημαντικό μέρος της ευθύνης στον καθολικό κλήρο.
τα γεγονότα θα μπορούσαν να ερμηνευθούν και μέσα από την κοινωνική και περιφερειακή αντιπαράθεση ανάμεσα στον νότο και τον βορρά. Το Κομμουνιστικό Κόμμα είχε ισχυρή βάση στους Τόσκηδες του νότου, ενώ οι Γκέγκηδες του βορρά αντιμετώπιζαν με καχυποψία την απώλεια της πολιτικής τους επιρροής. Έτσι, πίσω από την πρώτη μεταπολεμική σύγκρουση βρισκόταν ένα βαθύτερο πρόβλημα: ποια Αλβανία θα γεννιόταν μετά τον πόλεμο;
ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΝΤΑΡΤΗ ΣΤΟΝ ΑΠΟΛΥΤΟ ΑΡΧΗΓΟ
Η διαδρομή του Ενβέρ Χότζα μέχρι τα Τίρανα δεν ήταν ευθεία. Ξεκίνησε από ένα οικογενειακό περιβάλλον έντονου αλβανικού πατριωτισμού στο Αργυρόκαστρο. Έζησε τις αναταράξεις των πρώτων χρόνων του αλβανικού κράτους. Γνώρισε τη δημοκρατική πολιτική, τη λογοτεχνία και τη φιλοσοφία. Ταξίδεψε στη Γαλλία και στο Βέλγιο. Ήρθε σε επαφή με τον μαρξισμό και το κομμουνιστικό κίνημα. Επέστρεψε στην Αλβανία ως κομμουνιστής.
Η ιταλική εισβολή του 1939 του προσέφερε το ιστορικό πεδίο μέσα στο οποίο μπορούσε να μετατρέψει την ιδεολογία σε πολιτική δράση. Ο πόλεμος τον ανέδειξε. Η αντίσταση του έδωσε στρατό. Η διάσπαση των αντιπάλων του του έδωσε πολιτικό χώρο. Και η απελευθέρωση του 1944 του παρέδωσε το κράτος.
Μέχρι τον Νοέμβριο του 1944, ο Ενβέρ Χότζα είχε περάσει από όλα τα στάδια που απαιτούνταν για να μετατραπεί από έναν νεαρό διανοούμενο του Αργυροκάστρου στον ισχυρότερο πολιτικό παράγοντα της μεταπολεμικής Αλβανίας. Η επόμενη περίοδος θα ήταν πολύ διαφορετική. Γιατί ο άνθρωπος που μπήκε στα Τίρανα ως απελευθερωτής θα επιχειρούσε πλέον να δημιουργήσει μια χώρα στα δικά του πρότυπα.
Μια χώρα χωρίς βασιλιά. Χωρίς πολιτική αντιπολίτευση. Χωρίς ανεξάρτητους πολιτικούς θεσμούς. Και, σταδιακά, χωρίς ουσιαστικά περιθώρια διαφωνίας.
Η ιστορία του Ενβέρ Χότζα, επομένως, δεν τελειώνει με την κατάληψη της εξουσίας. Εκεί ουσιαστικά αρχίζει το πιο σκληρό της κεφάλαιο.
Διαβάστε ακόμη
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου
Τα σχόλια απηχούν αποκλειστικά τις απόψεις των αναγνωστών