Η ανεδαφική δήλωση του Πρωθυπουργού για πολυμερείς συνομιλίες στην Ανατολική Μεσόγειο για τις θαλάσσιες ζώνες
Γράφει ο Στέλιος Φενέκος
Το τελευταίο τμήμα της ομιλίας του Πρωθυπουργού στη Βουλή, όπου περιγράφει το όραμά του για την Ανατολική Μεσόγειο, φαίνεται εκ πρώτης όψεως να αποπνέει αυτοπεποίθηση και στρατηγική ωριμότητα, σε μια Ελλάδα που εμφανίζεται σίγουρη, εξωστρεφής και έτοιμη να αναλάβει πρωτοβουλίες, όμως ...είναι μια φαινομενικά ώριμη και ειρηνοποιός στάση, για επικοινωνιακούς λόγους και χωρίς πολιτική κι επιστημονική εμβάθυνση και προετοιμασία.
« Η Ελλάδα, είπε, δεν έχει τίποτα να φοβηθεί από το να καθίσει στο ίδιο τραπέζι με όλους τους γείτονες, να υπερασπιστεί τις θέσεις της με βάση το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας και να αναλάβει πρωτοβουλία για ένα φόρουμ συνεργασίας όλων των παράκτιων κρατών της περιοχής».
Είναι προφανές ότι πίσω από τη ρητορική της «αυτοπεποίθησης» υποκρύπτονται πολιτικές και διπλωματικές δυσκολίες, που εφόσον δεν ερμηνευτούν σωστά, ενδέχεται να καταλήξουν σε ένα επικίνδυνο «παζάρι χωρίς κανόνες».
Η επίκληση του Δικαίου της Θάλασσας ως “πυξίδας” εμφανίζεται πολιτικά και διπλωματικά ασφαλής και θεσμικά ακέραιη θέση.
Η Ελλάδα όμως είναι από τις ελάχιστες χώρες της περιοχής που έχει κυρώσει την UNCLOS και μπορεί με αξιοπιστία να την επικαλείται, έναντι της Τουρκίας. της Συρίας του Ισραήλ, που δεν την έχουν υπογράψει και της Λιβύης (που δεν την έχει επικυρώσει). Η Ανατολική Μεσόγειος, στη στενή γεωπολιτική της έννοια, περιλαμβάνει τις παράκτιες χώρες Ελλάδα, Κύπρο, Τουρκία, Ισραήλ, Αίγυπτο, Λίβανο, Συρία, Λιβύη (Παλαιστίνη;;).
Η Ελλάδα και η Κύπρος, ως κράτη μέλη της Ε.Ε., την εφαρμόζουν πλήρως, η Αίγυπτος και ο Λίβανος την έχουν επίσης κυρώσει, ενώ η Παλαιστίνη την προσυπέγραψε το 2015.
Η Τουρκία μάλιστα όχι μόνο δεν την έχει κυρώσει, αλλά δηλώνει ανοιχτά ότι δεν δεσμεύεται από τις προβλέψεις της για οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών, γεγονός που τη φέρνει σε νομική αντιπαράθεση με το σύνολο σχεδόν των γειτόνων της.
Η ελληνική επιλογή να μιλήσει για “φόρουμ όλων των παράκτιων κρατών” ακούγεται διπλωματικά ελκυστική, αλλά ελλοχεύει κινδύνους. Αν μια τέτοια πρωτοβουλία δεν τεθεί ρητά υπό το πλαίσιο αποδοχής της UNCLOS, τότε η συζήτηση θα μετατοπιστεί από το νομικό πεδίο της διεθνούς νομιμότητας σε ένα πολιτικό παζάρι χωρίς όρια και προϋποθέσεις.
Σε ένα τέτοιο τραπέζι πολυμερούς διαλόγου, χωρίς προϋποθέσεις και γενικά αποδεκτούς κανόνες, τα κράτη που δεν αποδέχονται τη Σύμβαση (κυρίως η Τουρκία και η Λιβύη) θα επιδιώξουν να φέρουν στο προσκήνιο ανυπόστατες διεκδικήσεις, επισκιάζοντας το πεδίο της διεθνούς νομιμότητας, όπως τη θεωρία των “γκρίζων ζωνών”, το τουρκο-λιβυκό μνημόνιο ή την πρόταση περί “συνεκμετάλλευσης” των θαλάσσιων πόρων. Ένας τέτοιος διάλογος δεν θα ενίσχυε τη σταθερότητα, αλλά αντίθετα θα υπονόμευε τη βασική ελληνική θέση ότι η μόνη διαφορά με την Τουρκία είναι η οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας και της ΑΟΖ και αυτό με βάση το Διεθνές Δίκαιο.
Εδώ βρίσκεται και το πρώτο κρίσιμο πρόβλημα: η πρόταση για ένα φόρουμ “όλων των παράκτιων κρατών” είναι ρητορικά ευρεία αλλά νομικά ασαφής.
Η Τουρκία, για παράδειγμα, μπορεί να επιχειρήσει να επιβάλει τη συμμετοχή του ψευδοκράτους της κατεχόμενης Κύπρου (άμεσα είτε έμμεσα), υπονομεύοντας έτσι τη διεθνή νομιμότητα ή να χρησιμοποιήσει τη διαδικασία για να προωθήσει τη δική της αντίληψης περί μη αναγνώρισης υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ σε ΟΛΑ τα νησιά (η βάση του ανυπόστατου Τουρκολυβικού μνημονίου (που θα βρεθούμε να το συζητάμε) και της “συνεκμετάλλευσης” των πόρων.
Αντί συνεπώς να λειτουργήσει ως φόρουμ συνεννόησης, η πρωτοβουλία θα μπορούσε να μετατραπεί σε πολιτικό “χαλί” όπου νομιμοποιούνται, με την ανοχή της συζήτησης, οι ίδιες οι παραβιάσεις που το Δίκαιο της Θάλασσας επιδιώκει να αποτρέψει.
Ιδιαίτερα προβληματική είναι η διατύπωση του πρωθυπουργού, ότι “το Διεθνές Δίκαιο απαιτεί τη συνεργασία όλων των παράκτιων κρατών” η οποία δεν είναι ακριβής. Η UNCLOS προβλέπει διμερείς οριοθετήσεις και όχι υποχρεωτικές πολυμερείς διαδικασίες.
Επομένως, η αναφορά σε “συνεργασία όλων” μπορεί να δημιουργήσει την εντύπωση ότι η Ελλάδα αποδέχεται ένα γενικότερο “παζάρι” θαλασσίων ζωνών χωρίς προϋποθέσεις και νομικό πλαίσιο, αποδυναμώνοντας τη νομική της θέση, πως η μόνη διαφορά με την Τουρκία είναι η οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ.
Αν σε αυτό προστεθεί η αποφυγή κάθε ρητής αναφοράς του πρωθυπουργού στο δικαίωμα επέκτασης των χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια, τότε η εικόνα της “φοβικής Ελλάδας που ξεπέρασε τα κόμπλεξ της” (που τόνισε στην ομιλία του), μοιάζει περισσότερο επικοινωνιακή υπερβολή παρά διαπιστωμένο γεγονός.
ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΜΟΝΟ ΤΟ ΝΟΜΙΚΟ ΠΕΔΙΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΚΟ
Η ρητορική αυτή από τον πρωθυπουργό ενδέχεται να έχει επιλεγεί και για καθαρά πολιτικο-διπλωματικούς λόγους.
Στην παρούσα συγκυρία, η ΕΕ αλλά και οι ΗΠΑ προωθούν μια ατζέντα “ηρεμίας και συνεννόησης” στην Ανατολική Μεσόγειο, κυρίως για να αποφευχθούν ενεργειακές και γεωπολιτικές αναταράξεις.
Με αυτή την προσέγγιση, η Αθήνα αυτό-προβάλλεται ως “υπεύθυνος συνομιλητής” που υπηρετεί τη σταθερότητα και ευθυγραμμίζεται με τα δυτικά συμφέροντα. Η επιλογή μιας συμπεριληπτικής, συνεργατικής και συμβιβαστικής εν πολλοίς ρητορικής ικανοποιεί επομένως και τις Βρυξέλλες και την Ουάσιγκτον, χωρίς να απαιτεί άμεσα πρακτικά βήματα.
Ταυτόχρονα, αυτή η επικοινωνιακή “δεκτικότητα” μπορεί να λειτουργεί και ως μέσο αγοράς χρόνου.
Το έργο της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ, το επονομαζόμενο Great Sea Interconnector, αντιμετωπίζει ήδη καθυστερήσεις, υπερβάσεις κόστους και τεχνικές προκλήσεις, ενώ πρόσφατα ερευνάται και από ευρωπαϊκούς ελεγκτικούς θεσμούς για τις συμβάσεις και την οικονομική διαχείριση. Η Τουρκία έχει διαμηνύσει ότι θεωρεί το έργο “προκλητικό” επειδή αγνοεί την παρουσία της και απαιτεί την έγκρισή του από αυτήν λόγω διέλευσης του αγωγού από τον βυθό που αυτή θεωρεί ως υφαλοκρηπίδα της. Επομένως, μια πιο ήπια ρητορική περί “συνεργασίας όλων των παρακτίων κρατών” δίνει στην Αθήνα περιθώριο να αναβάλει δύσκολες αποφάσεις ή να αποδώσει τις καθυστερήσεις σε “διπλωματική πολυπλοκότητα” αντί για γεωπολιτική, τεχνική ή οικονομική αδυναμία.
Συνολικά, η ρητορική της κυβέρνησης στην Ανατολική Μεσόγειο κινείται ανάμεσα σε δύο κόσμους: ενός επιφαινόμενου ρεαλισμού με θεσμικό αφήγημα και της πολιτικής αυτοπροστασίας.
Από τη μία, επιχειρεί να δείξει μια Ελλάδα εξωστρεφή, με αυτοπεποίθηση και πίστη στη διεθνή νομιμότητα και από την άλλη, αποφεύγει να αγγίξει τα ζητήματα που θα προκαλούσαν εντάσεις (π.χ. χωροταξικό και αλιεία στην ΑΟΖ) ή θα αποκάλυπταν αδυναμίες σε κρίσιμα ενεργειακά έργα (έρευνες και καλώδιο).
ΚΑΤΑΛΗΓΟΝΤΑΣ
Η αλήθεια είναι ότι η Ελλάδα πράγματι έχει ενισχύσει το κύρος της διεθνώς (χωρίς να υπερβάλλουμε φυσικά για επικοινωνιακούς λόγους) και διαθέτει ερείσματα στο διεθνές πεδίο ανταγωνισμού καθώς κι εργαλεία έξυπνης ισχύος (που δεν τα έχει διερευνήσει κι εκμεταλλευθεί όπως αναφέρω σε προηγούμενα άρθρα).
Όμως, η ουσία της νομιμότητας και της διπλωματικής αποτελεσματικότητας δεν βρίσκεται στην ωραία ρητορική και στις υπερβολικές διακηρύξεις περί διεθνούς κύρους κι επιρροής, αλλά στους κανόνες που τη θεμελιώνουν.
Αν ένας μελλοντικός διάλογος στην Ανατολική Μεσόγειο δεν ξεκινήσει με αφετηρία την αποδοχή της UNCLOS από όλα τα συμμετέχοντα μέρη, τότε το τραπέζι της συνεργασίας θα μετατραπεί σε τραπέζι πολιτικής αναθεώρησης και επιρροής ισχύος, και εκεί συνήθως, κερδίζει ο ισχυρός που διεκδικεί, κι επιβάλλει τους όρους του και όχι όποιος έχει το δίκιο.
Αν η πρόθεση είναι να χτιστεί πράγματι ένα πλαίσιο συνεργασίας στη βάση του Δικαίου της Θάλασσας, η ρητορική αυτή μπορεί να αποδώσει μόνο εάν ο στόχος είναι ΟΧΙ να εμπλακούν σε μία τέτοιου είδους επικίνδυνη πολιτική συνδιαλλαγή (όπως την περιγράψαμε), αλλά να συμφωνήσουν ΟΛΕΣ αυτές οι χώρες να προσφύγουν στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης για συνολική διευθέτηση των ΑΟΖ,; )
Αν επίσης λειτουργεί ως κάλυψη της αδράνειας λόγω έλλειψης πολιτικής βούλησης ή προσχηματικά είτε ως μέσο διαχείρισης δυσκολιών (Π.Χ. πόντιση καλωδίου), τότε η “εποχή της αυτοπεποίθησης” κινδυνεύει να αποδειχθεί απλώς μια εποχή απλά έλλειψης διορατικότητας, ελλιπούς ρεαλιστικής αξιολόγησης των διαμορφούμενων συνθηκών και “πολιτικής επικοινωνίας”.
Διαβάστε ακόμη
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου
Τα σχόλια απηχούν αποκλειστικά τις απόψεις των αναγνωστών