Γράφει ο Στέλιος Φενέκος
Η φερόμενη σύλληψη και δίωξη του Μαδούρο, προέδρου της Βενεζουέλας, από τις ΗΠΑ έχει δημιουργήσει θεμελιώδη ερωτήματα διεθνούς δικαίου:
1) Ποιος έχει δικαίωμα να συλλαμβάνει και να δικάζει έναν εν ενεργεία αρχηγό κράτους,
2) Ποια εγκλήματα θεωρούνται «διεθνή» με νομική έννοια και ποια είναι τα όρια της εθνικής ποινικής δικαιοδοσίας όταν αυτή ασκείται πέραν των συνόρων ενός κράτους.
3) Η υπόθεση δεν αφορά μόνο τη Βενεζουέλα ή τις ΗΠΑ, αλλά δοκιμάζει ευθέως την αντοχή της διεθνούς έννομης τάξης.
ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΕΣ ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ ΝΟΜΙΜΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΜΑΔΟΥΡΟ ΑΠΟ ΕΕ-ΗΠΑ-ΡΩΣΙΑ-ΚΙΝΑ
1) Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν θεωρεί τον Μαδούρο νόμιμα εκλεγμένο ηγέτη. Αυτό, κυρίως λόγω των προεδρικών εκλογών του 2018, οι οποίες κρίθηκαν μη ελεύθερες και μη δίκαιες: αποκλεισμός υποψηφίων της αντιπολίτευσης, έλλειψη ανεξάρτητης εκλογικής αρχής και απουσία αξιόπιστης διεθνούς παρακολούθησης.
Ωστόσο, η στάση της ΕΕ παραμένει θεσμική.
Αμφισβητεί τη δημοκρατική νομιμοποίηση, αλλά δεν θεωρεί ότι αυτό δικαιολογεί μονομερή στρατιωτική ή ποινική δράση από τρίτα κράτη.
Για την ΕΕ, η λύση οφείλει να είναι πολιτική και με διεθνή διαμεσολάβηση.
2) Οι ΗΠΑ υιοθετούν μια σαφώς πιο επιθετική ερμηνεία.
Δεν αναγνωρίζουν τον Μαδούρο ως νόμιμο πρόεδρο και τον αντιμετωπίζουν ως ιδιώτη κατηγορούμενο, διώκοντάς τον βάσει της αμερικανικής ποινικής νομοθεσίας:
α) Για διακίνηση ναρκωτικών, ναρκοτρομοκρατία ( "U.S. Controlled Substances Act" και "Narcoterrorism Statute (21 U.S.C. § 960a")
β) Συμμετοχή σε εγκληματική οργάνωση (Racketeer Influenced and Corrupt Organizations Act- (RICO)
γ) Επηρεάζεται ως προς την αστική δικαστική διευθέτηση και κυρώσεις, από τον "Foreign Narcotics Kingpin Designation Act".
Υποστηρίζουν ότι τα εγκλήματα αυτά συνιστούν απειλή για την εθνική τους ασφάλεια και ότι, λόγω της μη αναγνώρισης της προεδρικής του ιδιότητας, δεν απολαμβάνει ασυλία.
3) Η Ρωσία, αντίθετα, αναγνωρίζει πλήρως τον Μαδούρο ως νόμιμο πρόεδρο και θεωρεί κάθε εξωτερική επέμβαση ή δίωξη παραβίαση της κρατικής κυριαρχίας. Για τη Μόσχα, η αναγνώριση του κράτους συνεπάγεται και αναγνώριση της κυβέρνησής του.
ΚΡΑΤΙΚΗ ΚΥΡΙΑΡΧΙΑ ΚΑΙ ΑΠΑΓΟΡΕΥΣΗ ΕΠΕΜΒΑΣΗΣ
Ο ακρογωνιαίος λίθος του Διεθνούς Δικαίου είναι η κρατική κυριαρχία.
Σύμφωνα με το άρθρο 2(1) και 2(4) του Χάρτη του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών, όλα τα κράτη είναι κυρίαρχα και ίσα, ενώ απαγορεύεται η απειλή ή χρήση βίας κατά της εδαφικής ακεραιότητας ή της πολιτικής ανεξαρτησίας άλλου κράτους.
Η είσοδος και δράση ξένων ενόπλων δυνάμεων σε άλλο κράτος χωρίς συναίνεση από το ίδιο το κράτος, με σκοπό τη σύλληψη προσώπου, συνιστά κατά κανόνα παραβίαση της κυριαρχίας.
Το διεθνές δίκαιο δεν αναγνωρίζει γενικό δικαίωμα «Διεθνούς Αστυνόμευσης».
Ακόμη και αν ένα πρόσωπο κατηγορείται για σοβαρά εγκλήματα, η νόμιμη οδός είναι η έκδοση μέσω διμερών ή πολυμερών συμφωνιών ή η σύλληψη κατόπιν διεθνούς εντάλματος, όπως εκείνου που μπορεί να εκδώσει το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο.
Η μονομερής σύλληψη ισοδυναμεί, κατά τη διεθνή θεωρία, με παράνομη επέμβαση, ακόμη κι αν ακολουθήσει εσωτερική δίκη.
ΕΞΑΙΡΕΣΕΙΣ - ΠΟΤΕ ΕΠΙΤΡΕΠΕΤΑΙ Η ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ
Το Διεθνές Δίκαιο αναγνωρίζει ελάχιστες και με στενή ερμηνεία εξαιρέσεις.
1) Με ρητή συναίνεση του κράτους υποδοχής: Αν η κυβέρνηση καλέσει ή επιτρέψει τη σύλληψη, η επέμβαση είναι νόμιμη.
2) Με εξουσιοδότηση από το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ στο πλαίσιο διατήρησης της διεθνούς ειρήνης και ασφάλειας.
3) Λόγοι αυτοάμυνας βάσει του άρθρου 51 του Χάρτη του ΟΗΕ, αλλά μόνο σε περίπτωση άμεσης και συνεχιζόμενης ένοπλης επίθεσης. Η σύλληψη για παρελθόντα εγκλήματα, όπως π.χ. η διακίνηση ναρκωτικών, δεν καλύπτεται από την έννοια της αυτοάμυνας κατά την κρατούσα άποψη.
ΑΣΥΛΙΑ ΑΡΧΗΓΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ
Σύμφωνα με το Διεθνές Εθιμικό Δίκαιο, ο εν ενεργεία αρχηγός κράτους απολαμβάνει προσωπική ασυλία (immunity ratione personae) από ποινική δικαιοδοσία ξένων κρατών, ανεξαρτήτως της σοβαρότητας των κατηγοριών.
Η μόνη εξαίρεση είναι η δίωξη από διεθνές δικαστήριο ή η ρητή άρση ασυλίας από το ίδιο το κράτος του.
Το επιχείρημα ότι η μη αναγνώριση μιας κυβέρνησης αίρει την ασυλία, δεν αποτελεί κρατούσα θέση στο διεθνές δίκαιο και απορρίπτεται από την πλειονότητα των κρατών και την διεθνή νομολογία.
ΠΟΙΑ ΕΓΚΛΉΜΑΤΑ ΕΙΝΑΙ "ΔΙΕΘΝΗ" - ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑΣ
Το Διεθνές Ποινικό Δίκαιο αναγνωρίζει περιορισμένο αριθμό διεθνών εγκλημάτων: γενοκτονία, εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας, εγκλήματα πολέμου και το έγκλημα της επιθετικότητας.
Αυτά διώκονται από διεθνή δικαστήρια και, σε ορισμένες περιπτώσεις, δεν καλύπτονται από ασυλία.
Αντίθετα, η διακίνηση ναρκωτικών, η τρομοκρατία και το οργανωμένο έγκλημα θεωρούνται διακρατικά εγκλήματα.
Η αμερικανική δίωξη του Μαδούρο βασίζεται εν πολλοίς σε εθνικούς νόμους και όχι στο Διεθνές Ποινικό Δίκαιο.
Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ICC - ΟΙ ΑΣΤΙΚΕΣ ΑΓΩΓΕΣ ΣΕ ΗΠΑ
Το ICC έχει ανοίξει επίσημη έρευνα για τη Βενεζουέλα, εξετάζοντας πιθανά εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας, όπως αυθαίρετες συλλήψεις, βασανιστήρια και καταστολή διαδηλώσεων μετά το 2017.
Μέχρι σήμερα, όμως, δεν έχει εκδώσει ένταλμα σύλληψης ούτε έχει απαγγείλει κατηγορίες κατά του Μαδούρο. Η διαδικασία αυτή είναι ανεξάρτητη από τη δίωξη των ΗΠΑ.
Στις ΗΠΑ υπάρχει επίσης η δυνατότητα αστικών αγωγών για σοβαρές παραβιάσεις διεθνούς δικαίου.
Η εμβληματική υπόθεση Filártiga v. Peña-Irala (1980) επέτρεψε σε θύματα βασανιστηρίων να ζητήσουν αποζημίωση βάσει του "Alien Tort Statute", ενώ ο "Torture Victim Protection Act" επέκτεινε ρητά αυτή τη δυνατότητα.
Πρόκειται, όμως, για αμιγώς αστικές διαδικασίες με κυρώσεις, δεν επιβάλλουν φυλάκιση και δεν υποκαθιστούν το διεθνές ποινικό σύστημα.
ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΑ ΣΥΛΛΗΨΕΩΝ ΑΡΧΗΓΩΝ ΚΡΑΤΩΝ
Υπάρχουν ορισμένα χαρακτηριστικά ιστορικά παραδείγματα.
1) Ο Μανουέλ Νοριέγκα συνελήφθη μετά από στρατιωτική εισβολή των ΗΠΑ στον Παναμά το 1989 και δικάστηκε στις ΗΠΑ, πράξη που κρίθηκε ευρέως παράνομη διεθνώς.
2) Ο Σαντάμ Χουσεΐν συνελήφθη στο πλαίσιο πολέμου και δικάστηκε στο Ιράκ.
3) Ο Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς παραδόθηκε σε διεθνές δικαστήριο από τις αρχές της χώρας του,
4) Ο Αουγκούστο Πινοσέτ συνελήφθη στο Λονδίνο βάσει διεθνούς εντάλματος, όντας πρώην και όχι εν ενεργεία ηγέτης.
Τα παραδείγματα αυτά δείχνουν ότι οι νόμιμες διαδικασίες αφορούν Διεθνή Δικαστήρια ή πρώην ηγέτες, όχι μονομερείς συλλήψεις εν ενεργεία αρχηγών κράτους.
ΚΑΤΑΛΗΓΟΝΤΑΣ
Η υπόθεση Μαδούρο αναδεικνύει με τον πιο καθαρό τρόπο το χάσμα ανάμεσα στο εθνικό και το Διεθνές Δίκαιο.
Οι ΗΠΑ μπορούν να τον δικάσουν ποινικά για εγκλήματα που προβλέπει η δική τους νομοθεσία, αλλά όχι για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας (ακόμη και για εσωτερικές καταγγελίες εναντίον πολιτών που βρίσκονται στο έδαφός της που κατηγορούνται για τέτοια εγκλήματα σε έδαφος άλλης χώρας, η διαδικασία είναι αστική).
Από πλευράς διεθνούς δικαίου, η μονομερής επέμβαση σε ξένη χώρα και η σύλληψη εν ενεργεία αρχηγού κράτους παραμένουν, κατά κανόνα, παράνομες.
Το ερώτημα που αναδύεται δεν είναι μόνο νομικό, αλλά βαθιά πολιτικό: ποιος ορίζει τη νομιμότητα και με ποια όρια σε μια διεθνή τάξη που μεταβάλλεται ραγδαία.
Διαβάστε ακόμη
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου
Τα σχόλια απηχούν αποκλειστικά τις απόψεις των αναγνωστών