Ποιος ήταν όμως ο Χρήστο Χρηστοβασίλης; Όταν ο αναγνώστης εν συνεχεία διαβάσει το ποιος ήταν, παρόλο εν συντομία, ίσως αναρωτηθεί και για την Βορειοηπειρωτική διανόηση: Ας υποθέσουμε δικαιολογημένη μέχρι το 1990, μετά όμως γιατί παραμέλησε να πλησιάσει το πολυδιάστατο και ογκώδες έργο του, το οποίο τον ανάγει ως τον μεγαλύτερο των μεγάλων συγγραφέων και λαογράφων της Ηπείρου και γενικότερα της Ελλάδας; Επίσης τους πολυάριθμους αγώνες του για την απελευθέρωση του υπόλοιπου της Ελλάδας, την διπλωματία του για τις σχέσεις με όλα τα ευρωπαϊκά κράτη, συμπεριλαμβάνοντας τα Βαλκάνια, την τότε Τσαρική Ρωσία, μετά και την Σοβιετική Ένωση, τον ρόλο του ως πολιτικός και ως βουλευτής στο Ελληνικό Κοινοβούλιο κ.α., την σχέση του με την ιστορία των δικών μας περιοχών και της περιοχής καταγωγής των προγόνων του, του Ζιουλατίου της Λιαπουριάς; Γιατί λοιπόν αυτός ο «γίγαντας» της ιστορίας και της λογοτεχνίας δεν αξιώθηκε, όταν χρέος μας ήταν και οι σχέσεις μας με το Ζιουλάτι της Λιαπουριάς να ήταν αλληλένδετες;
Γεννήθηκε στις 20 Ιουλίου του 1862, στο Σουλόπουλο ή Σούλι Χρηστοβασίλη της επαρχίας Κουρέντων, νομού Ιωαννίνων. Χωριό στην δεξιά όχθη του ποταμού Καλαμά, μάλλον περιοχή που καταγράφονταν ως κτήμα του πατέρα του. Η καταγωγή των προγόνων του όμως, ήταν από το Ζιουλάτι της επαρχίας Κουρβελεσίου της Βορείου Ηπείρου. Όπως γράφει σε κάποια από τα διηγήματά του, μετά τον εξισλαμισμό του μεγαλύτερου μέρους της οικογένειας Ζιουλαταίων στο ομώνυμο χωριό, ένα τμήμα της «φάρας» έφυγε από την Βόρειο Ήπειρο και εγκαταστάθηκε σε ένα χωριό της Παραμυθιάς, στο Σκλιάβι. Μετά από λίγο καιρό όμως η οικογένεια διχάστηκε, καθώς ένα παρακλάδι της αναγκάστηκε να αλλαξοπιστήσει. Τότε οι υπόλοιποι χριστιανοί Ζιουλαταίοι αναγκάστηκαν να εκπατριστούν ξανά, οπότε άλλοι κατέφυγαν στην Πάργα (για τους οποίους υπάρχει και σχετική μαρτυρία των Παιρρεβού και Σαλαμπάντα) και άλλοι στο Σούλι. Στα μέσα του 18ου αι. όμως αναγκάστηκαν να εξισλαμιστούν και οι κάτοικοι των Κουρεντοχωρίων, κατάσταση που κίνησε το ενδιαφέρον των τότε αρμοδίων. Οπότε ο Μητροπολίτης Ιωαννίνων για το πρόβλημα έγραψε στο Οικουμενικό Πατριαρχείο, το οποίο έστειλε επί τόπου τον «Κοσμά τον Αιτωλό», ώστε να βρει λύση για το πρόβλημα. Ως μόνη αποδεχτή λύση θεωρήθηκε η αποστολή από το Σούλι του καπετάνιου Φώτη Ζιουλάτι με όλη την «φάρα» (γίνεται λόγος για το 1776), η οποία αριθμούσε 46 ντουφέκια. Μετά από πολλές μάχες όμως η περιοχή των Κουρεντοχωρίων απηλλάγη από τον εφιάλτη του εξισλαμισμού και οι Ζιουλαταίοι θέλησαν να επιστρέψουν ξανά στο Σούλι. Οι Σουλιώτες όμως, φοβούμενοι τα ανεπάντεχα για τα Κουρεντοχώρια, για να τους πείσουν να μείνουν στην περιοχή παραχώρησαν μια μεγάλη έκταση περίπου τριών χιλιάδων στρεμμάτων στον Φώτη Ζιουλάτη, στην αριστερή και δεξιά όχθη του ποταμού Καλαμά. Του έδωσαν ακόμα και χίλια γιδοπρόβατα, επίσης πολλά γελάδια και άλογα! Έτσι οι Ζιουλαταίοι προτίμησαν να παραμείνουν στην περιοχή όπου έχτισαν και το πρώτο τους σπίτι, το οποίο δεν ήταν παρά «κούλα» (πύργος) στην αριστερή όχθη του ποταμού Καλαμά.
Μετά από μερικά χρόνια εγκατέλειψαν την αριστερή όχθη του ποταμού, καθώς ήταν κοντά στο δρόμο Ιωαννίνων-Φιλιατών που υπήρχε εύκολη πρόσβαση από τους Τούρκους. Εγκαταστάθηκαν όμως στην δεξιά πλευρά του ποταμού, όπου έχτισαν άλλη κούλα! Αργότερα παραχωρήθηκαν εκτάσεις και σε άλλους χριστιανούς, οι οποίοι καταδιώκονταν από Τουρκαλβανούς. Οπότε δημιουργήθηκε το χωριό Σούλι Χρηστοβασίλη ή Σουλόπουλο.
Όταν έγραφα το βιβλίο μου «Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 1878 ΣΤΟ ΛΥΚΟΥΡΣΙΟ ΤΗΣ ΑΝΩ ΗΠΕΙΡΟΥ», αν και είχα βρει στοιχεία για την συμμετοχή του Χρήστο Χρηστοβασίλη στην επανάσταση, δεν είχα ασχοληθεί περαιτέρω με την πορεία και τις περιπέτειες του, καθώς τα στοιχεία μιλούσαν για νεανία δημοσιογράφο, 16 ετών, που κατέγραφε την πορεία της επανάστασης! Η διαδρομή του όμως, βασισμένη σε πασίγνωστους ιστορικούς, φιλόλογους και δημοσιογράφους της εποχής που είχαν ασχοληθεί με την ζωή και το τεράστιο ιστορικό-λογοτεχνικό έργο του, αναφέρουν ότι μετά την αποτυχία της επανάστασης και την διασκόρπιση των επαναστατών ο Χρηστοβασίλης συνελήφθη «παρά τον Λούρον» και θα οδηγούνταν στα Ιωάννινα από δυο χωροφύλακες Τούρκους, ο ένας ηλικιωμένος πάνω των 60 ετών και ο άλλος νέος, μόλις 20 ετών. Καθώς κατασκήνωσαν στο ξενοδοχείο «Λούρου», ο τότε δάσκαλος που βρέθηκε εκεί κέρασε τους χωροφύλακες, μέχρι που ο ηλικιωμένος μέθυσε. Επειδή ο νεότερος χωροφύλακας δεν έπινε, ο δάσκαλος μπόρεσε να δώσει κρυφά στον Χρηστοβασίλη μια δίκοπη μάχαιρα, ενώ πλησίασε τον νεότερο χωροφύλακα και για τον Χρηστοβασίλη του είπε ότι αυτός είναι μέγας Γιουνάνης (Έλλην επαναστάτης) και αν τον πας μόνος σου στα Γιάννενα θα πάρεις αξίωμα. Ο ελαφρόμυαλος Τούρκος τότε, «άιντε» είπε στον Χρηστοβασίλη να πάμε οι δυο μας στα Γιάννενα και του φόρτωσε το όπλο του. Με τον Χρηστοβασίλη μετά μιαν ώραν έφθασαν στον ποταμόν, τον οποίον θα διάβαιναν πεζοί και ο τούρκος εκάθησεν εις την όχθην του ποταμού να εκβάλη τις κάλτσες του, όπου το ίδιον έδειξεν ότι θα έκανε και ο Χρηστοβασίλης, ο οποίος πριν καθήση ενέπηξε την μάχαιραν εις τον τούρκον και φονεύσας αυτόν τον έσπροξεν εις τα θολά ύδατα του ποταμού, ρίψας και το όπλον του, οδέ Χρηστοβασίλης κατόρθωσε και έφτασε σώος εις το Σουλόπουλον, εκεί κρυβείς επί τίνα καιρόν, τον Δεκέμβριον του 1880 ήλθεν εις Θεσσαλίαν…Ταύτα διηγείτο ο ίδιος και ο εκ Κρετσουνίστης Κώστα Βέλης και ο Δημήτριος Πασχίδης διδάσκαλος και μετά ταύτα ιερεύς και οικονόμος Παπα-Δημήτριος Πασχίδης…..
Είχα διαβάσει επίσης ότι σε μια αίτηση που είχε στείλει το 1921 στο Υπουργείο Γεωργίας της Ελλάδας για προβλήματα ιδιοκτησίας, ο Χρηστοβασίλης αναφέρει ότι για την συμμετοχή του στην Επανάσταση του Λυκουρσίου είχε συλληφθεί και καταδικαστεί εις θάνατον, αλλά δραπέτευσε από τις φυλακές Ιωαννίνων κ.λ.π. Είναι πάρα πολλά τα συμβάντα που δεν γνώριζα, αλλά επειδή σκοπός του πονήματος ήταν η «Επανάσταση του Λυκουρσίου» και τα επώδυνα, επικεντρώθηκα μόνο στα όσα σχετίζονταν με την επανάσταση. Πιθανό ότι για όλα τα παραπάνω, περί διαβεβαίωσης ότι ο Χρηστοβασίλης συμμετείχε ως σωματάρχης στην Επανάσταση του Λυκουρσίου και ότι συνελήφθη και καταδικαστεί εις θάνατον, χρειάζεται μεγαλύτερη μνεία. Και όχι μόνο!
Παραμελώντας περιπέτειες και πολλές δραστηριότητες, μέχρι το τέλος του 1913, στις 17 του Φλεβάρη του 1914 τον απαντάμε να δίνει το παρών στην ανακήρυξη της Αυτόνομης Δημοκρατίας στο Αργυρόκαστρο, ζητώντας από τον Γ. Χ. Ζωγράφο να τεθεί επικεφαλής 400-500 επαναστατών. Ο Ζωγράφος άργησε μεν να απαντήσει, αλλά αντί αυτού στις 24 του Μάρτη 1914 του ανάθεσε την διοίκηση της πολιτοφυλακής Αργυροκάστρου. Γνωρίζοντας όμως την δεινή οικογενειακή του κατάσταση, μετά 5 μηνών «αμισθί» τον επιφόρτισε με άλλα καθήκοντα. Παρ όλα αυτά, στις 10 Οκτωβρίου του 1914 του απονεμήθηκε ο «Σιδηρούς Πολεμικός Σταυρός» από το Υπουργείο Στρατιωτικών και τον Αρχηγό του Στρατού, «εις τον μετάσχοντα εις τους Αγώνας της Βορ. Ηπείρου Χρηστοβασίλην Χρήστον προσελθόντα εκ των πρώτων εις τον αγώνα και εργασθέντα μετά εξαιρετικού ζήλου και αυταπαρνήσεως προς ευόδωσιν αυτού, διεξαγόντα δε τα καθήκοντα του διευθυντού της Αστυνομίας Αργυροκάστρου μετά ζηλευτής δραστηριότητος». Εκτός του ότι από τον Μάρτη μέχρι το τέλος Ιουνίου (1914), ως επιλοχίας στην Χωροφυλακή Αργυροκάστρου υπηρέτησε και ο γιος του Χρηστοβασίλη, ο Γιάννος, και αυτός «αμισθί»! Γεγονότα που καθώς προετοίμασα την τελευταία έκδοση της «Επανάστασης του 1878 στο Λυκούρσιο της Άνω Ηπείρου», συμπεριέλαβα και τις παραπάνω λεπτομέρειες.
Το πρόβλημα όμως δεν είναι αυτό! Μαζί με την προβολή του ογκώδες έργου του Χ. Χρηστοβασίλη και την αδιαμφισβήτητη σημασία του για την ιστορία της Ηπείρου και γενικότερα της Ελλάδας, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η προβολή της ιστορίας των προγόνων του, ξεκινώντας από τον Παπά Ζιούλη π.χ. ιερέας της Βυζαντινής περιόδου, καθώς από το 1081 αναφέρεται και ως ηγέτης όλης της περιοχής του Κουρβελεσίου και ως ο θεμελιωτής της «νομοθεσίας» (κανώνα) της Λιαπουριάς, όπως την προάσπιση της τιμής, την ανδρεία, την ευγένεια, την πίστη, την φιλοξενία, την ευγένεια, την ισότητα, ελευθερία κ.λ.π. νομοθεσία όπου τον Ιούνιο του 1081 πραγματοποιήθηκε για πρώτη φορά στην Λιαπουριά και συνέχισε με την συμμετοχή και των πέριξ χωριών της. Επίσης τις περιπέτειες περί εξισλαμισμού μερίδας κατοίκων του Ζιουλατιού, περιπέτειες της δικής του «φάρας» (όπως την αποκαλεί) σε περιοχές της Ελλάδας, η συμμετοχή της «φάρας» του στον αγώνα των Σουλιωτών, ο Φώτης Ζιουλάτης και τα 46 «ντουφέκια» κ.λ.π.
Τέλος με τα ολίγα στοιχεία που κόμισα από «διατριβή» που μου είχε στείλει μια εγγονή του φιλόλογος, μου γεννήθηκε η ιδέα ότι το ασύγκριτο έργο του Χρηστοβασίλη όχι μόνο μπορεί να γίνει «ασύγκριτη» κινηματογραφική ταινία, αλλά μέχρι τότε το Ζιουλάτιι μπορεί να αποτελέσει την αφετηρία σύμβολο περί αποκατάστασης σχέσεων καλής γειτονίας μεταξύ Ελλάδας και Αλβανίας, γεγονός που προσπάθησα να το γνωστοποιήσω.
Με ξάφνιασε όμως ένα άρθρο στην εφημερίδα «ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ» της Ομότιμης Καθηγήτριας στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων και Διευθύντριας της Ε. Η. Μ. Ιωαννίνων κ. Κατερίνη Λιάμπη, με τίτλο «Χρήστος Χρηστοβασίλης Μια σαγηνευτική προσωπικότητα, ένας αγέρωχος πατριώτης», άρθρο το περιεχόμενο του οποίου πολύ εξαιρετικό, το οποίο αν και περιληπτικό, δίνει την ευκαιρία στην καθηγήτρια ή σε όποιον ερευνητή, να ολοκληρώσουν το παζλ για την «ενδεχόμενη» ταινία. Το «ενδεχόμενη» όμως μπορεί να γίνει πραγματικότητα μόνο αν λάβει την πρωτοβουλία το Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, με παράκληση στον Ηπειρώτη Πρόεδρο της Δημοκρατίας Κώστα Τασούλα, γιατί όχι έχοντας υπόψη και πιθανές χρηματοδοτήσεις, όπως τους Ηπειρώτες της Αμερικής, ευρωπαϊκά κονδύλια κ.λ.π.
Αυτό που έχω να πω ως υπερήλικας Βορειοηπειρώτης υπό την Αλβανική Επικράτεια, όπου μετά το 1990 είχα το δικαίωμα να αγωνιστώ για την ιστορία και τον πολιτισμό μας, είναι ότι στις σημερινές κοσμογονικές αλλαγές η ηγετικές μας εκπροσωπήσεις, όπως στην Αλβανία έτσι και στην Ελλάδα, να φοβούνται να διεκδικήσουν την αναγνώριση της ιστορίας μας. Τι κακό έχει αν θα μνημονεύσουμε ιστορικά γεγονότα που συνέβησαν 100 ή 200 χρόνια πριν σε φεουδαρχικά καθεστώτα, όταν σήμερα μιλούμε περί «κράτος δικαίου», περί ενοποίησης των κρατών της Ευρώπης και, και, και;
Τέλος αναμένοντας να εισακουστώ εκ’ πρώτης ευκαιρίας περί μνημόνευσης των 89 χρόνων απουσίας του Χρήστο Χρηστοβασίλη, η παράκληση μου είναι ο «Παντοδύναμος» να τον έχει συμπεριλάβει στην Αιωνιότητα, καθώς εκτός των όσων πιο πάνω ήταν και πάρα πολύ θρήσκος!
Τηλέμαχος Λαχανάς
Διαβάστε ακόμη
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου
Τα σχόλια απηχούν αποκλειστικά τις απόψεις των αναγνωστών