Η Ιόνιος Βουλή απέναντι στην «Προστασία»: Τι αποκαλύπτουν τα ιστορικά ψηφίσματα για τον ρόλο της Αγγλίας στα Επτάνησα

την
Η περίοδος της βρετανικής κυριαρχίας στα Επτάνησα (1815–1864) συχνά παρουσιάζεται στη διπλωματική ιστορία υπό το πρίσμα της «προστασίας» και του εκσυγχρονισμού. Ωστόσο, μια προσεκτική ανάγνωση των επίσημων πρακτικών και κυρίως των ψηφισμάτων της Ιονίου Βουλής αποκαλύπτει μια πολύ διαφορετική πραγματικότητα. Πίσω από τη βιτρίνα του «Ηνωμένου Κράτους των Ιονίων Νήσων», τα κείμενα του επτανησιακού κοινοβουλίου καταγράφουν βήμα προς βήμα τη σύγκρουση ενός λαού που διεκδικούσε την εθνική του αξιοπρέπεια απέναντι σε μια αυταρχική αποικιοκρατική διοίκηση.

Η ψευδαίσθηση της αυτονομίας και η παντοδυναμία του Αρμοστή
Με τη Συνθήκη των Παρισίων το 1815, τα Επτάνησα τέθηκαν υπό την «άμεση και αποκλειστική προστασία» της Μεγάλης Βρετανίας. Το Σύνταγμα του 1817, που επέβαλε ο πρώτος Λόρδος Ύπατος Αρμοστής Τόμας Μέιτλαντ, παραχωρούσε τυπικά κοινοβουλευτικούς θεσμούς, θεσπίζοντας την Ιόνιο Βουλή. Στην πράξη, όμως, τα πρώτα κιόλας ψηφίσματα και υπομνήματα διαμαρτυρίας του σώματος αποδεικνύουν ότι η εξουσία παρέμενε απόλυτα συγκεντρωμένη στα χέρια του Βρετανού Αρμοστή.
Ο Αρμοστής διέθετε το δικαίωμα της «απόλυτης αρνησικυρίας» (βέτο), μπορούσε να αναστέλλει τις εργασίες της Βουλής ή να τη διαλύει κατά βούληση, ενώ είχε τον πλήρη έλεγχο της αστυνομίας και της εξωτερικής πολιτικής. Όπως προκύπτει από τις αντιδράσεις των Επτανησίων βουλευτών, η Αγγλία δεν αντιμετώπιζε τα νησιά ως ανεξάρτητο κράτος, αλλά ως στρατηγικό προπύργιο για τον έλεγχο της Ανατολικής Μεσογείου και της Αδριατικής.

Το ψήφισμα του 1850: Η στιγμή της ρήξης
Η πραγματική φύση της βρετανικής «προστασίας» αποκαλύφθηκε με τον πιο ωμό τρόπο στα μέσα του 19ου αιώνα, μετά τις μεταρρυθμίσεις του 1848–1849 που επέτρεψαν την ελευθεροτυπία και τις άμεσες εκλογές. Στη Βουλή εισήλθαν οι Ριζοσπάστες, οι οποίοι μετέτρεψαν το κοινοβούλιο σε βήμα εθνικής διεκδίκησης.
Στις 26 Νοεμβρίου / 8 Δεκεμβρίου 1850, ο βουλευτής Ιωάννης Τυπάλδος Καπελέτος, εκπροσωπώντας τους Ριζοσπάστες, κατέθεσε στη Βουλή το περίφημο ψήφισμα για την άμεση Ένωση της Επτανήσου με την ελεύθερη Ελλάδα. Το κείμενο διακήρυττε με σαφήνεια ότι η θέληση του λαού ήταν η αποτίναξη της ξένης κυριαρχίας και η ενσωμάτωση στον εθνικό κορμό.
Η αντίδραση του Βρετανού Αρμοστή Χένρι Ουόρντ υπήρξε ακαριαία και αποκαλυπτική. Πριν καν ολοκληρωθεί η ανάγνωση του ψηφίσματος, ο Αρμοστής διέκοψε βίαια τη συνεδρίαση και διέλυσε τη Βουλή. Ακολούθησε κύμα σκληρών διώξεων: πρωτοπόροι Ριζοσπάστες, όπως ο Ηλίας Ζερβός Ιακωβάτος και ο Ιωσήφ Μομφερράτος, συνελήφθησαν και εξορίστηκαν σε άγονα νησιά, ενώ οι ριζοσπαστικές εφημερίδες έκλεισαν. Το επεισόδιο αυτό κατέρριψε οριστικά τον μύθο του βρετανικού φιλελευθερισμού στα Επτάνησα, αποδεικνύοντας ότι η δημοκρατία ήταν ανεκτή από το Λονδίνο μόνο όσο δεν αμφισβητούσε τη βρετανική κυριαρχία.

Το ψήφισμα του 1863: Η γεωπολιτική στροφή και το τίμημα της παραχώρησης
Για περισσότερο από μία δεκαετία, τα αλλεπάλληλα ψηφίσματα της Ιονίου Βουλής (όπως εκείνα του 1857 και του 1861) διατήρησαν ζωντανό το ενωτικό ζήτημα, εκθέτοντας διεθνώς τη Βρετανία. Η αλλαγή στάσης του Λονδίνου το 1862–1863 δεν υπήρξε αποτέλεσμα ξαφνικής μεγαλοψυχίας, αλλά ψυχρού γεωπολιτικού υπολογισμού.
Μετά την έξωση του Όθωνα στην Αθήνα και την επιλογή του φιλοβρετανού πρίγκιπα Γεωργίου της Δανίας ως νέου βασιλιά των Ελλήνων, η Βρετανία έκρινε ότι η παραχώρηση των Επτανήσων θα ενίσχυε την επιρροή της στην Ελλάδα, μειώνοντας παράλληλα το υψηλό στρατιωτικό και διοικητικό κόστος διατήρησης των νησιών.
Στις 23 Σεπτεμβρίου / 5 Οκτωβρίου 1863, η ΙΓ΄ Ιόνιος Βουλή, σε κλίμα συγκίνησης, υπερψήφισε το τελικό ψήφισμα της Ένωσης, το οποίο συνέταξε ο ποιητής και βουλευτής Λευκάδας Αριστοτέλης Βαλαωρίτης. Ωστόσο, ακόμα και σε αυτή τη θριαμβευτική στιγμή, οι όροι που επέβαλε η Αγγλία μέσω της Συνθήκης του Λονδίνου (1864) φανέρωναν τη διαρκή καχυποψία και τα στρατηγικά της συμφέροντα:
• Την κατεδάφιση των ιστορικών φρουρίων της Κέρκυρας, ώστε το νησί να μη λειτουργήσει ποτέ ξανά ως ισχυρή ναυτική βάση ανταγωνιστικής δύναμης.
• Την κήρυξη της Κέρκυρας και των Παξών σε καθεστώς διαρκούς ουδετερότητας.

Τα ψηφίσματα της Ιονίου Βουλής αποτελούν ένα ανεκτίμητο ιστορικό τεκμήριο. Μας διδάσκουν ότι η βρετανική παρουσία στα Επτάνησα λειτούργησε πρωτίστως με γνώμονα τα αυτοκρατορικά συμφέροντα της Μεγάλης Βρετανίας, καταστέλλοντας κάθε δημοκρατική και εθνική έκφραση που τα απειλούσε. Ταυτόχρονα, αποδεικνύουν ότι η Ένωση του 1864 δεν ήταν μια απλή διπλωματική «δωρεά» των Άγγλων, αλλά η δικαίωση ενός επίμονου, ανυποχώρητου κοινοβουλευτικού και λαϊκού αγώνα που κατέστησε τη συνέχιση της ξένης κυριαρχίας ιστορικά αδύνατη.

Διαβάστε ακόμη

Σχόλια

Δημοσίευση σχολίου

Τα σχόλια απηχούν αποκλειστικά τις απόψεις των αναγνωστών